Ông bà nuôi cháu nhưng có nên nhận cháu làm con nuôi?

Có ý kiến đề nghị nghiên cứu ngoại lệ, cho phép ông bà nhận cháu, anh chị em ruột nhận nhau làm con nuôi trong những trường hợp đặc biệt. Pháp luật hiện hành cấm những điều này.

Ông bà nhận con nuôi để bảo đảm quyền lợi cho cháu

Ở các làng quê, ông bà nuôi cháu không hiếm. Cha mẹ đi làm ăn xa, ly hôn hoặc mất sớm..., đứa trẻ lớn lên trong vòng tay ông bà, có cháu còn quen miệng gọi ông bà là "ba", "mẹ".

Có người gõ cửa các cơ quan chức năng với câu hỏi: Ai ký giấy nhập học, ai đứng ra làm hộ chiếu, đăng ký cư trú cho cháu? Khi cháu ốm nặng, ai có quyền đại diện để quyết định việc khám, chữa bệnh? Mai kia ông bà qua đời, phần đất, căn nhà có thể để lại cho cháu không?

Nhiều người nghĩ phải nhận cháu làm con thì mới giải quyết được những việc đó, thực tế không phải vậy. 

Theo Điều 47 và Điều 52 Bộ luật Dân sự năm 2015, cháu chưa thành niên không còn cha mẹ, hoặc cha mẹ không thể thực hiện quyền, nghĩa vụ với con thì ông bà nội, ông bà ngoại là người giám hộ đương nhiên nếu cháu không có anh ruột, chị ruột đủ điều kiện làm người giám hộ. 

Ông, bà có thể cùng giám hộ cho cháu và là người đại diện theo pháp luật của cháu, thực hiện các công việc cần thiết vì lợi ích của cháu.

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 thì ông bà có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục cháu; khi cháu chưa thành niên mà không có người nuôi dưỡng thì ông bà có nghĩa vụ nuôi dưỡng cháu. Và cha mẹ không sống chung với con phải cấp dưỡng cho con chưa thành niên.

Ông bà muốn để lại nhà, đất cho cháu thì có thể lập di chúc. Nếu cha hoặc mẹ của cháu chết trước hoặc cùng thời điểm với ông bà thì cháu có thể được thừa kế thế vị. 

Nếu như đứa trẻ cần thiết phải có cha mẹ thì Luật Nuôi con nuôi quy định cha dượng, mẹ kế, cô, cậu, dì, chú, bác ruột được ưu tiên lựa chọn. 

Những người này không buộc phải hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên và không cần các điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở. Như vậy, đứa trẻ vẫn có thể có cha mẹ nuôi ở đúng thế hệ của cha mẹ mình, mà không phải đảo lộn vai vế.

Khi cha mẹ vắng mặt, ông bà đương nhiên được giám hộ

Nếu ông bà nhận trẻ làm con nuôi, quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đẻ với trẻ chấm dứt. Điều này sẽ không có lợi cho trẻ trước mắt và tương lai. Hơn nữa, khi ông bà ngoại trở thành cha mẹ nuôi, giữa cha mẹ ruột và đứa con có thể phát sinh quan hệ anh, chị, em.

Trường hợp ông bà là người giám hộ thì khi ông bà qua đời, cha mẹ đương nhiên là người giám hộ cho trẻ. Nếu cha mẹ nuôi qua đời thì quyền và nghĩa vụ giám hộ trẻ phải qua một thủ tục pháp lý mới.

Đến khi chia di sản, các dì, cậu của cháu có thể phát sinh tranh chấp. Những vụ án gia đình khó nhất đôi khi không ở khâu áp dụng điều luật, mà khó ở chỗ một phán quyết đúng luật vẫn không dễ hàn gắn được tình thân.

Công bằng mà nói, đề xuất đặt ra một vấn đề đáng suy nghĩ vì thực tế ông bà trực tiếp chăm sóc cháu nhưng còn khó khăn khi trở thành người giám hộ của cháu khi vắng cha mẹ. Ông bà cũng không được thỏa thuận với anh chị em ruột để chọn người giám hộ phù hợp cho trẻ. 

Thay vì mở ra ngoại lệ, nên chăng xem xét sửa những vướng mắc trong chế định giám hộ. Trước hết, nghiên cứu bổ sung cơ chế để anh, chị ruột và ông bà được thỏa thuận lựa chọn người giám hộ phù hợp với lợi ích tốt nhất của trẻ.

Cần có hướng dẫn để giấy tờ giám hộ được tiếp nhận thống nhất trong các thủ tục giáo dục, y tế, cư trú, xuất nhập cảnh. 

Đứa cháu lớn lên trong vòng tay ông bà đã có đủ tình thương, cần thêm những công cụ pháp lý để ông bà chăm cháu thuận lợi hơn chứ không nhất thiết cháu phải trở thành con. 

Bên cạnh đó, cần giữ đúng vai vế cho mỗi người trong nhà, để người thực sự có điều kiện được chăm sóc, đại diện cho trẻ, cũng là một cách bảo vệ trẻ lâu dài.

Muốn nhận con nuôi cần điều kiện gì, thủ tục ra sao?

Nhiều bạn đọc gửi thắc mắc đến Tuổi Trẻ hỏi về thủ tục nhận nuôi con nuôi. Nếu muốn nhận con nuôi thì cần điều kiện gì và thủ tục ra sao?