Dự thảo luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Công chứng vừa được Quốc hội thông qua dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-1-2027. Luật này sửa đổi Điều 3 của Luật Công chứng hiện hành về các giao dịch phải công chứng, bỏ quy định những giao dịch được luật giao Chính phủ quy định phải công chứng.

23 quy định buộc phải công chứng và các giao dịch khác

Theo những văn bản hiện hành, có 23 loại giao dịch bắt buộc phải công chứng và "các giao dịch khác theo quy định của luật và nghị định". 

Hiện đã có 17 giao dịch được quy định trong Bộ luật Dân sự và các luật khác như Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản… và 6 giao dịch quy định tại các nghị định của Chính phủ hướng dẫn thi hành một số luật. 

Thậm chí có trường hợp thông tư quy định giao dịch bắt buộc phải công chứng. 

Như vậy theo Luật Công chứng mới vừa được Quốc hội thông qua, các loại giao dịch được quy định bắt buộc công chứng theo các nghị định đều bị bãi bỏ. 

Cụ thể là các giao dịch: văn bản ủy quyền của người đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công; hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; văn bản thỏa thuận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các đồng sở hữu.

Văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án đã xuất cảnh; văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại; hợp đồng chuyển nhượng văn phòng thừa phát lại.

Luật Công chứng mới cũng quy định, những giao dịch bắt buộc phải công chứng phải được quy định tại các luật, tức phải do Quốc hội thông qua. Điều này đồng nghĩa với việc chỉ có các văn bản luật mới được quy định về các loại giao dịch phải công chứng. 

Những văn bản dưới luật khác không được quy định về giao dịch bắt buộc phải công chứng. 

Người dân có quyền lựa chọn thực hiện công chứng hoặc không

Trong thực tế, những hợp đồng giao dịch mà đối tượng giao dịch có giá trị lớn như bất động sản, sang nhượng doanh nghiệp… thì những người trong cuộc đều có xu hướng muốn công chứng hợp đồng để bảo đảm. 

Một công chứng viên giải thích việc này do tâm lý của người mua và người bán muốn có bên thứ 3 làm chứng và bảo đảm về mặt pháp lý cho hợp đồng.

Vị công chứng viên này cho biết khi các giao địch đưa đến công chứng thì các tổ chức công chứng sẽ kiểm tra điều kiện của chủ thể giao dịch, đối tượng giao dịch xem có hợp pháp hay không. 

Ví dụ người ký hợp đồng đủ tuổi theo quy định pháp luật hay còn minh mẫn hay không.

Thực tế, không ít trường hợp các tổ chức công chứng phát hiện người đến ký hợp đồng không đúng người. 

Hoặc người đứng ra sang nhượng, bán tài sản đang có vợ hoặc chồng nhưng chưa có ý kiến của vợ/chồng về việc chuyển nhượng tài sản, tài sản của người khai độc thân nhưng không có giấy chứng nhận độc thân của cơ quan chức năng.

Bên cạnh đó các tổ chức công chứng sẽ kiểm tra xem đối tượng trong hợp đồng có được phép, có đủ điều kiện giao dịch hay không ở mức độ tương đối. Cụ thể có một số trường hợp đối tượng giao dịch đang được cầm cố, thế chấp tại ngân hàng hoặc đang bị kê biên, phong tỏa.

Các loại giao dịch không bắt buộc phải công chứng từ ngày 1-1-2027:

Bộ Tư pháp: Không yêu cầu giao dịch đặt cọc mua bán, chuyển nhượng bất động sản phải công chứng

Bộ Tư pháp cho biết theo quy định hiện hành và dự luật mới không đặt ra yêu cầu giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản phải công chứng.