Muốn tăng trưởng bền vững, cần đánh giá đúng khả năng đầu tư của doanh nghiệp

Chiều 30-10, Quốc hội sẽ thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế xã hội và ngân sách nhà nước, với yêu cầu đặt ra làm sao để thúc đẩy đầu tư tư nhân, khơi thông các nguồn lực trong xã hội để thúc đẩy tăng trưởng hai con số. 

Đặc biệt, báo cáo của Ủy ban Kinh tế và Tài chính thẩm tra về tình hình kinh tế - xã hội nêu ra thực tế đầu tư tư nhân chưa thực sự bứt phá, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực.

Trả lời phỏng vấn Tuổi Trẻ, GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (HANOISME), cho rằng thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã nêu thực tế, cần có lời giải: muốn tăng trưởng bền vững, phải đánh giá đúng khả năng đầu tư của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. 

Doanh nghiệp đối mặt những rào cản nào?

* Từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp, ông cho biết những khó khăn mà nhà đầu tư đang phải đối mặt?

- GS.TS Mạc Quốc Anh: Theo Cục Thống kê công bố ngày 3-10-2026, trong 9 tháng đầu năm 2026, vốn đầu tư khu vực ngoài Nhà nước ước đạt 1,649 triệu tỉ đồng, chiếm 53% tổng vốn toàn xã hội, tăng 14% so với cùng kỳ. 

Mức này thấp hơn mức tăng chung 15,1%, khu vực Nhà nước 17,3% và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài 14,5%. Tôi đánh giá mức tăng này là tích cực nhưng chưa tạo sự bứt phá như kỳ vọng.

Bức tranh doanh nghiệp cũng có những chiều khác nhau. Có thể nhìn thấy từ những con số khi 9 tháng đầu năm 2026, có 223.900 doanh nghiệp thành lập mới và quay lại hoạt động, giảm 3,2%; số rút lui là 172.000, giảm 1,7%. 

Số hoàn tất giải thể tăng 118,8%, nhưng Cục Thống kê lưu ý có thể bao gồm trường hợp đã ngừng từ trước, nay mới xong thủ tục. Vì vậy cần nhìn nhận doanh nghiệp đang đứng trước những sức ép lớn, nhưng cũng có những tín hiệu lạc quan khi ghi nhận số gia nhập và quay lại vẫn cao hơn số rút lui.

Dù vậy, có thể thấy những áp lực đặt ra cho doanh nghiệp tư nhân. Khảo sát quý 3-2026 cũng chỉ ra 45,2% doanh nghiệp chế biến, chế tạo kiến nghị giảm lãi vay; riêng tại Hà Nội là 59,4%. 

Trong ngành xây dựng, 25,5% doanh nghiệp khảo sát gặp khó vì nợ đọng xây dựng cơ bản chưa được thanh quyết toán đúng hạn. 

Có 18,7% gặp khó khăn vì thủ tục hành chính và 16,2% vì giải phóng mặt bằng chậm. Mặc dù những con số này không đại diện cho mọi doanh nghiệp, nhưng cho thấy xu hướng và thực tế khó khăn trong cộng đồng nhà đầu tư.

* Vậy theo ông, vì sao doanh nghiệp tư nhân đang có mức tăng đầu tư thấp hơn so với các thành phần kinh tế khác?

- GS.TS Mạc Quốc Anh: Từ những con số trên và thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tôi cho rằng quyết định đầu tư của doanh nghiệp đang chịu tác động đồng thời của biến động thị trường, chi phí và khả năng thực thi. 

Doanh nghiệp chỉ mở rộng khi nhìn thấy đầu ra, lợi nhuận và thời gian thu hồi vốn đủ rõ. Nếu tiền bán hàng chưa thu được, dự án chưa xác định ngày triển khai, họ phải ưu tiên giữ dòng tiền. Khi ấy, giảm lãi suất cần đi cùng tháo gỡ các vướng mắc khác.

Đơn cử như một doanh nghiệp đã giải ngân khoản vay 20 tỉ đồng, lãi suất 8%/năm, nhưng dự án chậm sáu tháng, thì riêng lãi vay trong thời gian chờ là 800 triệu đồng, chưa kể tiền thuê mặt bằng và nhân sự. Đây là phép tính giả định, nhưng để thấy nếu thời gian xử lý thủ tục kéo dài có thể tác động trực tiếp đến hiệu quả đầu tư.

Tham gia góp ý phản biện chính sách

Tôi kiến nghị Quốc hội yêu cầu báo cáo định kỳ về thời gian giải quyết hồ sơ, vốn thực hiện, chi phí vay, tiến độ thanh toán và năng suất, phân theo quy mô doanh nghiệp. HANOISME có thể tham gia tổng hợp vướng mắc và theo dõi kết quả xử lý. Điều doanh nghiệp cần là môi trường kinh doanh có thể dự báo, chi phí hợp lý và trách nhiệm thực thi rõ ràng. Khi đơn hàng đủ chắc, dòng tiền thông suốt và quyền kinh doanh được bảo đảm, niềm tin mới có cơ sở chuyển thành quyết định đầu tư dài hạn.

Gỡ từng dự án, khai thông dòng vốn

* Vấn đề thủ tục, quy hoạch, rào cản vốn đang được xem là rào cản lớn. Vậy theo ông cần được tháo gỡ thế nào?

- GS.TS Mạc Quốc Anh: Tôi cho rằng trước hết cần xử lý vướng mắc dự án với trách nhiệm cụ thể. Chính phủ cần giao địa phương lập danh mục dự án tư nhân chậm triển khai, phân loại vướng mắc về đất đai, quy hoạch, xây dựng và môi trường. 

Tôi kiến nghị việc xử lý vướng mắc hiện cần có quy trình rõ ràng. Trong 30 ngày xác định đầu mối, thẩm quyền và lộ trình; trong 90 ngày xử lý các việc đủ điều kiện, công khai lý do với việc còn tồn đọng. 

Cùng đó cần mở rộng khả năng tiếp cận vốn trên cơ sở chất lượng phương án kinh doanh. Ngân hàng cần tăng thẩm định dòng tiền, hợp đồng, hóa đơn và lịch sử thanh toán, kết hợp đánh giá rủi ro khách hàng. 

Vấn đề này cũng đang được đưa ra trong các dự án luật được Quốc hội thảo luận thông qua tại kỳ họp này, như dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, nên tôi kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ vấn đề này. 

Cộng đồng doanh nghiệp đề xuất quỹ bảo lãnh tín dụng cần có nguồn lực và cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng. Đồng thời phát triển thuê tài chính, tài trợ khoản phải thu và vốn góp dài hạn để doanh nghiệp có lựa chọn phù hợp với dự án. Việc hỗ trợ phải giữ ổn định vĩ mô, ưu tiên dự án khả thi và kiểm soát chất lượng tín dụng, tránh phân bổ dàn trải.

Doanh nghiệp cũng mong muốn có cơ chế để giải phóng dòng tiền đang bị chậm luân chuyển. Cần ưu tiên thanh toán khối lượng đã nghiệm thu, giải quyết hồ sơ hoàn thuế đủ điều kiện và công khai tiến độ xử lý công nợ, đặc biệt là với những doanh nghiệp tham gia các dự án đầu tư công. 

Với doanh nghiệp nhỏ, khoản tiền được thanh toán đúng hạn giúp duy trì sản xuất, trả lương và chuẩn bị đầu tư, giảm nhu cầu vay bổ sung nên có ý nghĩa rất lớn.

* Thúc đẩy vốn đầu tư công với nhiều dự án lớn cũng đang mở ra cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân. Vậy làm sao để tạo sự lan tỏa cho doanh nghiệp tư nhân? 

- GS.TS Mạc Quốc Anh: Việc thúc đẩy dự án đầu tư công gắn với việc mở rộng cơ hội, thị trường cho doanh nghiệp trong nước là cần thiết. Các dự án giao thông, điện, logistics cần đồng thời mở cơ hội cung ứng minh bạch. 

Để kết nối được, tôi cho rằng cần phát huy vai trò của hiệp hội, cơ quan chức năng địa phương và doanh nghiệp đầu chuỗi trong việc xác định nhu cầu mua hàng, hỗ trợ nhà cung cấp đạt chuẩn, kết nối hợp đồng dài hạn. Hỗ trợ đổi mới công nghệ cần gắn với năng suất, chất lượng và khả năng bán hàng.

Cùng đó cần nâng cao năng lực doanh nghiệp và giám sát kết quả thực chất. Doanh nghiệp phải minh bạch tài chính, quản trị công nợ và lựa chọn đầu tư theo hiệu quả. 

Bộ trưởng Bộ Tài chính: Doanh nghiệp đã 'sạch' nghĩa vụ tài chính, sẽ làm thủ tục đóng cửa chỉ trong 12 tiếng

Khi doanh nghiệp đã thực hiện "sạch" nghĩa vụ tài chính, việc làm các thủ tục giải thể hoặc đóng cửa chỉ trong 12 tiếng.