Từ chuyện Nguyễn Hà Đông không lập công ty, đại biểu cảnh báo nỗi lo doanh nghiệp 'chết yểu'

Thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu Nguyễn Hải Long (Đà Nẵng) đưa ra dẫn chứng như vậy để nêu thực trạng khó khăn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như những trở ngại khiến người trẻ không mặn mà lập doanh nghiệp.

Doanh nghiệp siêu nhỏ đông nhất nhưng cũng dễ đóng cửa nhất

Từ câu chuyện trên, đại biểu Hải Long đặt vấn đề về một khoảng trống trong chính sách dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhóm đông nhất nhưng cũng dễ đóng cửa nhất trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. 

Theo số liệu được ông dẫn từ FiinGroup, năm 2025, tỉ lệ đóng cửa của nhóm doanh nghiệp này lên tới 22,7%, gần gấp đôi tỉ lệ chung của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là một trong những dấu hiệu cho thấy bài toán phát triển doanh nghiệp không chỉ nằm ở việc khuyến khích thành lập mới, mà còn ở khả năng tồn tại và trưởng thành sau khi gia nhập thị trường.

"Bức tranh vòng đời doanh nghiệp siêu nhỏ cho thấy bốn điều", đại biểu Hải Long nêu. Đó là tỉ lệ chết yểu cao nhất; ba năm đầu là giai đoạn quyết định; rất ít doanh nghiệp lớn lên được; và việc rút lui bị ách tắc, với số doanh nghiệp "treo" lớn hơn nhiều so với số được giải thể.

Từ thực tế này, ông cho rằng chính sách cần được thiết kế theo toàn bộ vòng đời doanh nghiệp, từ gia nhập, tồn tại, tăng trưởng đến rút lui. Nguyên tắc chủ đạo được ông đề xuất là: "dễ bắt đầu, thuận lợi khi phát triển và có lối ra hợp pháp khi thất bại".

Theo đại biểu Hải Long, dự thảo luật đã có những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, nhưng cách thiết kế này có thể vô tình khiến người khởi nghiệp phải đi đường vòng để tiếp cận ưu đãi.

Ông đề nghị xác định rõ tiêu chí doanh nghiệp siêu nhỏ, đồng thời mở rộng các ưu đãi khởi đầu cho mọi doanh nghiệp siêu nhỏ thành lập lần đầu, với nguyên tắc mỗi người sáng lập được hưởng một lần.

"Làm được như vậy thì người trẻ lập doanh nghiệp từ đầu cũng được hỗ trợ như hộ kinh doanh chuyển lên, không ai phải đi đường vòng", ông nhấn mạnh.

Ưu tiên phát triển chuỗi giá trị gắn với nâng cao năng lực chuyển đổi số, chuyển đổi xanh

Là người điều hành doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp của dự luật này, đại biểu Trần Thị Hiền (Ninh Bình) cho rằng việc sửa luật cần kiến tạo thể chế để phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa theo chuỗi giá trị, gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, thể chế hóa đầy đủ những chủ trương rất mới của Nghị quyết 68 về sự hỗ trợ, dẫn dắt của doanh nghiệp lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, tạo nên một chỉnh thể chính sách phát triển thống nhất, phù hợp với thực tiễn.

Từ yêu cầu đó, bà Hiền cho rằng việc thúc đẩy phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa theo chuỗi giá trị, gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh là yêu cầu cốt lõi. 

Mặc dù dự thảo luật đã bổ sung quy định liên quan, nhưng đại biểu Hiền cho rằng mối quan hệ giữa các thành tố này chưa được thể hiện một cách tương xứng. 

Do đó cần bổ sung nguyên tắc hỗ trợ, đó là ưu tiên phát triển chuỗi giá trị gắn với nâng cao năng lực chuyển đổi số, chuyển đổi xanh của doanh nghiệp phù hợp với ngành nghề, quy mô, lộ trình phát triển, đảm bảo liên kết tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi.

Cùng với đó cần luật hóa minh bạch chính sách hỗ trợ về phát triển thương hiệu chung, tạo nền tảng pháp lý để các cơ quan, tổ chức xúc tiến thương mại, hiệp hội ngành hàng, các doanh nghiệp lớn cùng chung tay xây dựng, phát triển một số thương hiệu chung có thể vững vàng chinh phục thị trường thế giới.

Nữ đại biểu cũng cho rằng dự luật cần tăng cường vai trò và sự tham gia, hỗ trợ, dẫn dắt của doanh nghiệp lớn trong chuỗi giá trị. Vì vậy cần bổ sung thêm nội dung khuyến khích doanh nghiệp lớn bảo lãnh, đồng bảo lãnh cho khoản vay của doanh nghiệp nhỏ tham gia trong chuỗi giá trị phù hợp với khả năng.

"Để chính sách khuyến khích các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp đầu chuỗi, sàn thương mại điện tử xây dựng chương trình phát triển nhà cung cấp là doanh nghiệp nhỏ và vừa mang ý nghĩa thực chất, cần làm rõ lợi ích mà doanh nghiệp lớn nhận được là gì? Những chi phí phát sinh để phát triển chuỗi cung ứng có được tính vào chi phí, được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp không?", bà Hiền nêu ý kiến.

Bên cạnh đón "đại bàng" cần tạo điều kiện để hàng triệu "chim sẻ" lớn mạnh

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) cho hay doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp, cùng hàng triệu hộ kinh doanh, đã đóng góp tạo việc làm, sinh kế và ổn định xã hội.

Vì vậy bên cạnh việc trải thảm đỏ đón "đại bàng", chúng ta cần tạo điều kiện để hàng triệu "chim sẻ" của nền kinh tế có cơ hội được lớn mạnh. Vì vậy đại biểu Linh đề nghị các chính sách hỗ trợ cần bảo đảm liên tục theo lộ trình nâng cấp của doanh nghiệp.

Chính sách này xuất phát từ thực tiễn, đó là để đáp ứng yêu cầu của khách hàng lớn, doanh nghiệp có thể cần 1-2 năm để nâng cấp, nhưng hoạt động hỗ trợ lại thường tập trung vào 6 tháng cuối năm ngân sách. Vì thế hỗ trợ chỉ thiên về tư vấn, đào tạo, hội chợ…, trong khi các nội dung như sản xuất thử, kiểm định… thì chưa được triển khai rộng rãi.

Vì vậy nữ đại biểu cho rằng cần hỗ trợ theo lộ trình, một nhiệm vụ hỗ trợ đã được phê duyệt có thể được tiếp nối qua các năm ngân sách, gắn với nhiệm vụ hỗ trợ kéo dài nhiều năm. Việc này nhằm giúp kinh phí được bố trí hằng năm, việc nghiệm thu phải gắn với từng mốc kết quả để làm căn cứ xem xét, điều chỉnh hoặc dừng hỗ trợ nếu thấy không hiệu quả.

Đại biểu: Có tới 93,5% khoản vay đòi thế chấp, cần mở khóa dữ liệu để cho vay theo dòng tiền

Chiều 29-10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.