Mất vài năm lấy bằng tiếng Anh để đổi lấy điều gì?

Một người bạn của tôi gần đây quyết định đăng ký học văn bằng 2 ngành ngôn ngữ Anh. Hỏi lý do, bạn không ngần ngại chia sẻ rằng muốn có thêm một tấm bằng để làm đẹp hồ sơ, tạo lợi thế khi xét nâng bậc, bổ nhiệm hoặc tìm kiếm cơ hội thăng tiến trong công việc.

Điều đáng nói, công việc chuyên môn hiện tại của bạn không đòi hỏi dùng tiếng Anh thường xuyên. Ngoại ngữ có thể giúp ích trong giao tiếp, mở rộng kiến thức, nhưng chưa chắc đã cải thiện đáng kể hiệu quả xử lý công việc chuyên môn.

Nhu cầu học tiếng Anh có thực chất?

Nghe qua, quyết định ấy không phải không có lý. Trong môi trường mà bằng cấp đôi khi vẫn được xem là một tiêu chí đánh giá năng lực, thêm một văn bằng cũng đồng nghĩa với việc có thêm lợi thế trên con đường sự nghiệp. 

Nhưng nghĩ sâu hơn, tôi lại băn khoăn: Chúng ta đang học để nâng cao năng lực thực sự hay đang chạy theo những tấm bằng để hồ sơ cá nhân thêm đẹp?

Câu chuyện này càng đáng suy ngẫm khi những ngày gần đây, báo Tuổi Trẻ liên tiếp đăng tải các bài viết về làn sóng học văn bằng 2 ngôn ngữ Anh, từ nguyên nhân nhiều người đổ xô đi học, đề xuất bỏ quy định sử dụng văn bằng ngoại ngữ làm điều kiện đầu vào đào tạo sau đại học, đến câu hỏi về giá trị của tấm bằng này trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo số liệu Bộ Giáo dục và Đào tạo được Tuổi Trẻ dẫn lại, quy mô đào tạo từ xa ngành ngôn ngữ Anh tăng từ 32.489 người năm 2023 lên 52.129 người năm 2025. Riêng năm 2026, các cơ sở đào tạo đăng ký 38.224 chỉ tiêu tuyển sinh từ xa ngành này.

Những con số ấy cho thấy sức hút đáng kể của ngành ngôn ngữ Anh, nhưng cũng gợi lên một câu hỏi: Phải chăng người ta đang có nhu cầu học ngoại ngữ thực chất, hay nhu cầu sở hữu thêm một tấm bằng để đáp ứng tiêu chí tuyển dụng, nâng bậc và thăng tiến mới là động lực không nhỏ?

Thời đại AI, càng cần nâng cao năng lực ngoại ngữ

Một vấn đề khác cũng cần được đặt ra: Trong thời đại AI, khi các công cụ dịch thuật, đọc hiểu và giao tiếp ngày càng thông minh, việc bắt buộc phải có văn bằng ngoại ngữ để đáp ứng điều kiện đầu vào, đầu ra sau đại học liệu còn phù hợp?

Không thể phủ nhận AI đang làm thay đổi cách con người tiếp cận ngoại ngữ. Chỉ với vài thao tác, chúng ta có thể dịch một tài liệu chuyên ngành, tóm tắt một công trình nghiên cứu hay soạn thảo thư trao đổi với đối tác nước ngoài. 

Những việc trước đây đòi hỏi vốn ngoại ngữ nhất định nay đã có công nghệ hỗ trợ đáng kể.

Tuy nhiên, AI không đồng nghĩa với việc con người không cần học ngoại ngữ. 

Khi tham gia hội thảo quốc tế, trao đổi học thuật, thuyết trình hay xử lý những tình huống giao tiếp bất ngờ, khả năng nghe hiểu và diễn đạt trực tiếp vẫn là lợi thế mà công cụ dịch thuật khó có thể thay thế hoàn toàn. 

Vấn đề có lẽ không nằm ở chỗ có nên học tiếng Anh hay không, mà là học để sử dụng được hay chỉ để có thêm một văn bằng.

Trở lại câu chuyện người bạn của tôi, tôi không cho rằng lựa chọn học văn bằng 2 của bạn là sai. Nhưng nếu phải bỏ ra hai, ba năm cùng không ít tiền bạc, công sức để có thêm một tấm bằng, trong khi khả năng ngoại ngữ không cải thiện đáng kể, chuyên môn cũng không tiến bộ hơn, thì giá trị thực sự của khoản đầu tư ấy nằm ở đâu?

Nếu là người bạn của tôi, bạn sẽ chọn dành vài năm để lấy thêm một tấm bằng nhằm làm đẹp hồ sơ, mở rộng cơ hội thăng tiến, hay đầu tư thời gian ấy để nâng cao chuyên môn, học cách ứng dụng AI và trau dồi ngoại ngữ theo yêu cầu thực tế của công việc?

'Cháu học trường quốc tế nên không biết tiếng Việt, hãy hỏi bằng tiếng Anh đi'

Đầu tư cho ngoại ngữ là tốt nhưng cũng đừng quên đầu tư vào việc giữ gìn và phát triển giá trị trong tiếng Việt của con người Việt Nam.