Bài toán tái thiết cam go

Ngày 3-9, giới chức Nepal cho biết nước này sẽ phải xây dựng lại khoảng 20.000 căn nhà tại các khu vực bị lũ tàn phá. Trong khi đó lực lượng cứu hộ vẫn chạy đua tìm kiếm những người mắc kẹt trong các đường hầm thủy điện, giữa lúc hàng nghìn người vẫn mất tích sau thảm họa.

"Theo ước tính sơ bộ, 7.500 căn nhà đã bị phá hủy hoàn toàn, bị lũ cuốn trôi hoặc chôn vùi dưới bùn đất và mảnh vỡ" - ông Dharma Raj Upreti, Giám đốc Cơ quan Quản lý và Giảm nhẹ rủi ro thiên tai quốc gia Nepal (NDRRMA), nói với Hãng tin Reuters.

Ngay cả những ngôi nhà còn đứng vững cũng không thể tiếp tục sử dụng. Ông Upreti cho biết nhà chức trách ước tính khoảng 20.000 căn nhà sẽ phải được xây mới.

Cơ quan chức năng đang khảo sát những khu vực an toàn hơn để quy hoạch xây dựng nhà mới và tái định cư, nhằm hạn chế nguy cơ người dân tiếp tục chịu ảnh hưởng bởi các thảm họa tương tự.

Bên cạnh nhà ở và trường học, Nepal cũng phải khôi phục hàng loạt tuyến đường, cầu và hạ tầng thiết yếu. Đây là bài toán đặc biệt khó khăn tại các khu vực miền núi giáp Trung Quốc, nơi địa hình hiểm trở khiến việc tiếp cận và vận chuyển vật tư vốn đã khó khăn.

Một trong những ngành chịu thiệt hại nặng nề nhất là thủy điện, lĩnh vực Nepal đặt nhiều kỳ vọng để thúc đẩy tăng trưởng và giảm phụ thuộc vào nguồn thu từ kiều hối.

Tại hai huyện Rasuwa và Nuwakot, ít nhất 13 dự án thủy điện, bao gồm các công trình đang vận hành và đang thi công, chịu ảnh hưởng nghiêm trọng. Theo Reuters, các dự án bị ảnh hưởng chiếm hơn 12% tổng công suất phát điện của Nepal.

Quy mô thiệt hại vẫn chưa thể xác định đầy đủ. Cơ quan Điện lực Nepal (NEA) cảnh báo thiệt hại đối với các dự án thủy điện và hệ thống truyền tải có thể lên tới hàng trăm tỉ rupee, tương đương hàng tỉ USD.

Trong khi đó Hiệp hội Các nhà sản xuất điện độc lập Nepal (IPPAN) ước tính thiệt hại trung bình của các dự án vào khoảng 25-30% tổng chi phí đầu tư, dù quá trình giám định toàn diện chưa hoàn tất, theo báo Kathmandu Post.

Theo ông Uttam Bhlon Lama - Phó chủ tịch cấp cao IPPAN, các dự án thủy điện cũ với nhà máy điện đặt trên mặt đất chịu thiệt hại nặng hơn. Những dự án mới áp dụng thiết kế ngầm cho nhà máy và bể lắng cát ít bị ảnh hưởng hơn.

Hiện chưa có mốc thời gian chính thức cho việc khôi phục toàn bộ các nhà máy bị ảnh hưởng. Thời gian phục hồi còn phụ thuộc vào mức độ thiệt hại, kết quả giám định, nguồn vốn và khả năng tiếp cận các khu vực bị cô lập.

Tiền ở đâu ra?

Đối với Nepal, tìm nguồn tiền cho công cuộc tái thiết sẽ là thách thức không nhỏ. Với một quốc gia nghèo ở dãy Himalaya vẫn đang chật vật khắc phục hậu quả trận động đất năm 2015, bài toán huy động hàng tỉ USD cho tái thiết càng trở nên khó khăn.

Ngày 4-9, ông Upreti ước tính thiệt hại tài chính sơ bộ do trận lũ gây ra lên tới khoảng 387,5 tỉ rupee, tương đương 2,56 tỉ USD.

Theo ông, riêng trong 4 tháng đầu của giai đoạn phục hồi, Nepal sẽ cần khoảng 52,6 triệu USD để xây dựng lại đường sá, cung cấp nơi ở tạm thời và nước uống, đồng thời khôi phục hệ thống điện.

Trụ cột kinh tế lớn nhất của Nepal là nguồn kiều hối từ lao động ở nước ngoài. Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) ước tính kiều hối có thể tương đương khoảng 1/3 GDP nước này trong năm tài khóa 2025-2026.

Nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào kiều hối, Kathmandu trong nhiều năm qua đã thúc đẩy phát triển thủy điện, với tham vọng biến nguồn năng lượng dồi dào trên dãy Himalaya thành động lực tăng trưởng. Tuy nhiên thảm họa lũ quét lần này giáng một đòn mạnh vào tham vọng đó.

Để “giải vây” phần nào cho thế kẹt tài chính, một trong những nguồn tiền quan trọng được kỳ vọng là bảo hiểm.

Đến ngày 1-9, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Nepal đã ghi nhận tổng yêu cầu bồi thường sơ bộ khoảng 25,87 tỉ rupee. Trong đó 22,84 tỉ rupee liên quan đến bảo hiểm kỹ thuật, rủi ro nhà thầu và tài sản của các dự án thủy điện. 

Đáng lưu ý, đây chưa phải là con số cuối cùng, và rất có thể sẽ tiếp tục tăng do mức độ thiệt hại thực tế vẫn chưa được xác định đầy đủ, theo trang Fiscal Nepal.

Ông Raju Raman Paudel, cựu Giám đốc điều hành Cơ quan Quản lý bảo hiểm Nepal, cho biết những dự án có bảo hiểm hợp lệ có thể được giải quyết bồi thường sau khi hoàn tất đánh giá tổn thất.

Tuy nhiên ông lưu ý không phải toàn bộ dự án thuộc sở hữu nhà nước đều được bảo hiểm đầy đủ, và đây cũng có thể trở thành một trong những nút thắt đối với quá trình tái thiết.

Giám đốc điều hành Cơ quan Quản lý bảo hiểm Nepal Sushil Dev Subedi cho hay phần lớn các dự án thủy điện đang xây dựng đều có bảo hiểm, song cơ quan quản lý chưa thể xác định liệu toàn bộ các dự án đang vận hành có được bảo hiểm đầy đủ hay không.

Trước mắt, giới quan sát cho rằng trận lũ khó gây ra tình trạng thiếu điện nghiêm trọng tại Nepal do sản lượng điện trong nước hiện vẫn cao hơn nhu cầu tiêu thụ. Tuy nhiên vấn đề lớn hơn nằm ở chặng đường phục hồi phía trước.

Ngoài ra Chính phủ Nepal cũng đã gửi đề nghị hỗ trợ tới Hội đồng Quỹ Ứng phó với tổn thất và thiệt hại (FRLD) của Liên hợp quốc, nhằm huy động nguồn lực ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai.

Kỳ tích ở Nepal: Hai công nhân được cứu sống sau 9 ngày mắc kẹt trong đường hầm

Hai công nhân đã được cứu sống khỏi đường hầm của một nhà máy thủy điện ở Nepal sau 9 ngày mắc kẹt vì thảm họa băng, đá và bùn đất đổ xuống thung lũng.