Bản Hiến pháp 1946 đã tuyên bố "Đàn bà ngang quyền với đàn ông trên mọi phương diện". Nguyên tắc ấy được duy trì xuyên suốt trong toàn bộ hệ thống pháp luật mà trung tâm của tư tưởng ấy là Luật Bình đẳng giới năm 2006.

Ngược lại quá khứ, trong những bức tranh cổ vẽ cảnh chợ quê thời xưa như bức Chợ quê của Nguyễn Phan Chánh hay như bài thơ Thương vợ của Tú Xương, bên cạnh hình tượng người phụ nữ Việt Nam tảo tần, chịu thương chịu khó thì ở khía cạnh khác cho thấy họ có vị trí kinh tế nhất định trong xã hội, có khả năng tạo lập tài sản và sở hữu tài sản.

Có lẽ vì vậy mà những phẩm chất chỉ dành riêng cho phụ nữ như "giỏi việc nước, đảm việc nhà" vẫn là tiêu chí cho các phong trào thi đua, khen thưởng mỗi khi đến những ngày tôn vinh phụ nữ như một thực tế là phụ nữ được khuyến khích tham gia vào đời sống chính trị, kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên tiêu chí "hai giỏi" này trói buộc người phụ nữ trong phạm vi đã được phân phó từ lâu là đảm đương công việc chăm sóc gia đình chứ không tính đến việc họ ngày càng thực hiện nhiều hơn các công việc xã hội, vô tình đặt thêm gánh nặng cho phụ nữ, trong khi sự đòi hỏi tương tự như vậy chưa phổ biến như một quy ước xã hội đối với nam giới.

Bình đẳng trong các tuyên bố chính thức thường tập trung vào việc ban bố những cơ hội tiếp cận ngang nhau giữa phụ nữ và nam giới trên những lĩnh vực thường được xác định trong địa hạt công như chính trị, việc làm, công tác xã hội...

Gia đình lại thuộc về địa hạt tư, nơi sự tự do thỏa thuận được đề cao. Pháp luật không can thiệp vào việc liệu hai người phối ngẫu phải có số giờ làm việc nhà ngang nhau. Giả sử như người phụ nữ vẫn là người làm việc nhà chính thì cơ hội tiếp cận việc làm hay thăng tiến nghề nghiệp sẽ ít nhiều giảm sút tính thực chất.

Trên thực tế quan hệ công việc không chỉ giới hạn trong môi trường làm việc mà còn kéo dài sau giờ làm và chính những lúc này, phụ nữ không dễ gì tham gia vào các buổi tiệc tùng, giao tiếp xã hội để thiết lập các mối quan hệ.

Bản thân những người phụ nữ với nhau đã có nhiều khác biệt về hoàn cảnh kinh tế, trình độ văn hóa, nghề nghiệp, nơi sinh sống là nông thôn hay thành thị... Cơ hội như nhau cũng đồng nghĩa với việc không tính đến những yếu tố này, cũng giống như mọi vận động viên trên đường đua đều được xuất phát cùng một lúc nhưng không phải tất cả họ đều về đích và chạm đích cùng thời gian.

Đối xử với phụ nữ như vậy thoạt nghe rất tiến bộ nhưng khi triển khai vào thực tế cuộc sống, người phụ nữ ở hoàn cảnh khó khăn hơn thường không thể tận dụng được các cơ hội này.

Chẳng hạn như trước đây, pháp luật lao động nghiêm cấm việc phân công lao động nữ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi làm việc tăng ca, làm việc vào ban đêm hay đi công tác. Bộ luật Lao động năm 2019 điều chỉnh từ điều cấm sang trao quyền cho phụ nữ được lựa chọn.

Sự thay đổi này được ca ngợi như một cách tiếp cận tiến bộ, khẳng định quyền tự chủ và tự quyết của phụ nữ cũng như không ngăn cản cơ hội tiếp cận việc làm bất kể sự khác biệt về đặc điểm sinh học hay vai trò làm mẹ truyền thống. Các yếu tố dễ tổn thương khác bị gạt bỏ như thu nhập thấp, làm mẹ đơn thân, trình độ văn hóa hạn chế...

Những phụ nữ có một, thậm chí nhiều yếu tố dễ tổn thương, không thể nói có khả năng tự chủ và quyền tự quyết trao cho họ chỉ là ảo giác. Họ không có chọn lựa nào khác ngoài việc chấp nhận làm việc trong điều kiện khó khăn để duy trì thu nhập hoặc giữ việc làm.

Rõ ràng là những người phụ nữ không ở hoàn cảnh này, chẳng hạn như một nữ quản lý cấp trung, có đầy đủ điều kiện hơn để quyết định chọn việc tăng ca, đi công tác xa hay từ chối vì đang mang thai hay nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

Con đường dẫn đến bình đẳng giới ở Việt Nam vẫn còn rất dài nếu phụ nữ phải nỗ lực gấp đôi, trong khi nam giới vẫn đứng ngoài công việc chăm sóc và họ coi đó như phần chia sẻ thay vì là công việc của chính mình.

Tương tự như vậy, nếu mọi phụ nữ đều được cào bằng như nhau về xuất phát điểm và nguồn lực thì chính những điểm "tiến bộ" lại trở thành gánh nặng mới đối với phụ nữ yếu thế.

Đã đến lúc ngừng ca ngợi sự hy sinh và phấn đấu của phụ nữ như một đức tính mặc định. Thay vào đó, chúng ta cùng kiến tạo môi trường mà ở đó khả năng tự quyết và quyền lựa chọn của phụ nữ là dựa trên năng lực, hoàn cảnh và mong muốn cá nhân chứ không phải họ không còn lựa chọn nào khác để sinh tồn.

Bình đẳng, suy cho cùng, không phải để phụ nữ giống nam giới mà để con người, bất kể giới tính nào, đều có quyền được sống cuộc đời trọn vẹn và công bằng nhất.

'Sức mạnh mềm' của phụ nữ góp phần gắn kết tình hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc

Tổng lãnh sự Trung Quốc tại TP.HCM Đường Lập cho rằng phụ nữ Việt Nam và Trung Quốc với trí tuệ, sự bao dung và bản lĩnh đã và đang đóng góp quan trọng cho xã hội, đồng thời trở thành những 'sứ giả' thúc đẩy giao lưu và tình hữu nghị giữa hai nước.