Hãy cho thiếu niên có cơ hội sửa sai

Gần đây, Công an xã Phú Giáo, TP.HCM đưa nhóm thiếu niên 13-16 tuổi đến chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ sau khi ngăn chặn một vụ đánh nhau là cách làm đáng ủng hộ. Đây có thể là điểm khởi đầu cho quá trình tự nhận thức, chuyển hóa hành vi ở người trẻ.

Hoạt động trải nghiệm có thể thay đổi nhận thức, hành vi

Tuổi thiếu niên, khả năng kiểm soát cảm xúc, hành vi cũng như lượng giá hậu quả sự việc vẫn đang hoàn thiện. Nhu cầu khẳng định bản thân, sự bốc đồng hay sức ép từ nhóm bạn có thể đẩy các em đến những lựa chọn sai lầm, trong đó có bạo lực.

Việc đưa các em đến chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ là cách giáo dục đầy ý nghĩa. Trong giáo dục, cần có những trải nghiệm như thế này để đánh thức lòng trắc ẩn và khơi dậy sự chiêm nghiệm nơi người học.

Một phút nóng giận có thể khiến chúng ta trả giá bằng cả cuộc đời. Như vậy có đáng không? Khi được nghe, được thấy và được chạm vào lịch sử, các em mới thấm thía giá trị của sự sống, sự hy sinh và trách nhiệm với cộng đồng.

Một cuộc ẩu đả không chứng minh được sự mạnh mẽ. Thắng thua trong phút nóng giận có thể để lại những tổn thương kéo dài. 

Biết kiềm chế cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại mới là biểu hiện của văn minh, trưởng thành.

Giá trị cốt lõi của giáo dục trải nghiệm không dừng lại việc giúp người trẻ nhận biết đúng - sai, mà còn tạo cơ hội để các em tự soi chiếu, nhận thức và điều chỉnh hành vi. 

Từ người có hành vi chưa đúng, các em được trao cơ hội trở thành người trực tiếp làm việc có ích. Đó là bước chuyển từ nhận lỗi sang chủ động sửa lỗi.

Trong tâm lý học, đây còn là quá trình phát triển năng lực tự nhận thức, đồng cảm và trách nhiệm xã hội. Khi biết nhìn sự việc từ góc độ của người khác, người trẻ sẽ có thêm điểm tựa để cân nhắc trước mỗi hành động.

Từ kinh nghiệm giảng dạy, tôi nhận thấy người trẻ khó thay đổi chỉ bằng lời khuyên. Các em cần được trải nghiệm để thấu hiểu, suy ngẫm để nhận thức và thực hành để tự điều chỉnh.

Các em cần được hướng dẫn, đồng hành để thay đổi thực sự

Để thay đổi về lâu dài, gia đình, nhà trường và địa phương cần tiếp tục đồng hành để giúp các em nhận diện nguyên nhân, kiểm soát cảm xúc, hiểu rõ hậu quả của bạo lực và biết cách giải quyết mâu thuẫn.

Hoạt động cũng phải phù hợp độ tuổi, sức khỏe, không làm tổn thương danh dự. Giáo dục không phải dung túng sai phạm, nhưng cũng không nên tước đi cơ hội sửa sai của người trẻ.

Thước đo của giáo dục không phải người vi phạm đã chịu phạt như nào, mà là sau trải nghiệm, các em có biết kiềm chế, thay đổi cách ứng xử và tránh lặp lại sai lầm hay không. Giáo dục không chỉ giúp người trẻ biết điều đúng, mà quan trọng hơn, biết hành xử đúng đắn trước những tình huống thực tế.

Một thiếu niên có hành vi chưa đúng không đồng nghĩa với việc em ấy đã trở thành người xấu. Các em cần được chỉ ra giới hạn, hiểu hậu quả và có cơ hội thay đổi.

Ngăn một cuộc đánh nhau là xử lý một sự việc. Giúp người trẻ biết kiềm chế, tôn trọng người khác và sống có trách nhiệm mới là đích đến của giáo dục. 

Các em cần nhiều hơn một trải nghiệm: được hướng dẫn, đồng hành và trao cơ hội để biến nhận thức thành hành động, biến sự hối lỗi thành thay đổi thực sự.

Đưa nhóm thiếu niên đi chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ: Bài học về trách nhiệm với cộng đồng thay vì trừng phạt nghiêm khắc

Việc Công an xã Phú Giáo, TP.HCM ngăn chặn nhóm gần 20 thiếu niên chuẩn bị đánh nhau, sau đó đưa tới chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ để giáo dục tư tưởng đạo đức, giúp các thiếu niên hiểu được công lao của các anh hùng liệt sĩ đang được dư luận quan tâm, khen ngợi cách làm hay.