Tự tin quá sớm, dùng đòn bẩy quá mức

Ông Nguyễn Tiên Phong, Giám đốc Chi nhánh Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) tại TP.HCM, cho rằng một trong những sai lầm phổ biến nhất của nhà đầu tư mới (F0) là nhầm lẫn giữa may mắn và năng lực.

Trong các giai đoạn thị trường chứng khoán tăng mạnh, nhiều cổ phiếu cùng đi lên khiến không ít nhà đầu tư mới tin rằng mình đã nắm được bí quyết chiến thắng. Sự tự tin quá sớm này thường dẫn đến việc gia tăng tỉ trọng đầu tư hoặc sử dụng đòn bẩy tài chính (margin) đúng vào thời điểm thị trường bắt đầu điều chỉnh.

Theo ông Phong, margin có thể giúp khuếch đại lợi nhuận nhưng cũng khiến mức thua lỗ tăng lên nhiều lần. Không ít nhà đầu tư bị call margin ở vùng giá thấp, buộc phải bán cổ phiếu trong hoảng loạn rồi chứng kiến thị trường phục hồi ngay sau đó.

Một sai lầm khác là tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO). Nhiều F0 liên tục chạy theo các cổ phiếu đang tăng nóng, các tin đồn hoặc khuyến nghị từ hội nhóm đầu tư. Khi tham gia ở giai đoạn cuối của nhịp tăng, họ dễ trở thành người mua cuối cùng trước khi dòng tiền lớn rút khỏi thị trường.

Bên cạnh đó, việc không đặt nguyên tắc cắt lỗ cũng khiến nhiều khoản lỗ nhỏ nhanh chóng trở thành thua lỗ lớn. Tâm lý "chờ về bờ" khiến nhà đầu tư giữ cổ phiếu từ mức lỗ 10% cho đến khi tài khoản giảm sâu nhưng vẫn không dám bán ra.

Ông Phong cũng lưu ý tình trạng giao dịch quá nhiều. Việc liên tục mua bán không chỉ làm tăng chi phí giao dịch mà còn khiến nhà đầu tư dễ đưa ra các quyết định cảm tính. Trong dài hạn, những người giao dịch quá thường xuyên thường có hiệu quả đầu tư thấp hơn kỳ vọng.

Chậm lại một nhịp trước khi xuống tiền

Theo ông Phong, với một F0 sở hữu 100 triệu đồng đầu tiên, ưu tiên quan trọng nhất không phải là tối đa hóa lợi nhuận, mà là quản trị rủi ro.

"100 triệu đồng không chỉ là vốn đầu tư mà còn là học phí và vốn tâm lý của nhà đầu tư mới", ông Phong nói. Nếu mất 50% tài khoản, nhà đầu tư sẽ phải đạt mức lợi nhuận 100% mới có thể quay lại điểm hòa vốn. Quan trọng hơn, những cú sốc thua lỗ lớn thường kéo theo các quyết định thiếu tỉnh táo trong giai đoạn tiếp theo.

Theo vị chuyên gia, thị trường luôn xuất hiện cơ hội mới nhưng chỉ dành cho những người còn vốn để tham gia. Trong giai đoạn chưa xây dựng được hệ thống giao dịch và phương pháp đầu tư được kiểm chứng, việc quá tập trung vào lợi nhuận dễ khiến đầu tư trở thành một cuộc đánh cược.

Ở góc độ quản trị tâm lý, ông Nguyễn An Huy, Giám đốc quản lý gia sản FIDT, cho rằng điều nhà đầu tư mới cần học trước tiên không phải là tìm kiếm thêm thật nhiều cơ hội, mà là học cách làm chậm lại các quyết định của mình.

Ông Huy cho biết não bộ thường có xu hướng phản ứng rất nhanh trước thông tin mới, trong khi phần suy nghĩ thận trọng lại dễ bị bỏ qua. Vì vậy nhà đầu tư nên tạo cho mình khoảng thời gian "tạm dừng" trước mỗi quyết định mua hoặc bán tài sản.

"Tôi có nguyên tắc phải chờ tối thiểu một ngày sau khi quyết định mua hoặc bán một cổ phiếu mới xuống lệnh", ông Huy chia sẻ.

Ông cũng khuyến nghị nhà đầu tư luôn tự đặt câu hỏi liệu bản thân có chấp nhận được nếu kịch bản xấu nhất xảy ra hay không. Chỉ cần bình tĩnh trả lời câu hỏi này, nhiều quyết định sai lầm đã có thể được tránh khỏi.

Theo các chuyên gia, đầu tư bền vững không phải là liên tục chiến thắng trên thị trường, mà là tránh được những sai lầm lớn có thể làm tổn hại tài khoản. Với F0, bài học đầu tiên không phải kiếm tiền thật nhanh, mà là học cách giữ được tiền để có thể tồn tại đủ lâu trên thị trường.

Bước vào chứng khoán với 100 triệu đồng: Giữ tiền quan trọng hơn kiếm tiền

Có 100 triệu đồng nên mua cổ phiếu nào? Theo các chuyên gia, đây chưa phải câu hỏi quan trọng nhất với một F0. Điều cần quan tâm trước tiên là làm sao để không trả "học phí" quá đắt trong những năm đầu tham gia thị trường.