Tôi quản lý một cơ sở phát hành sách và văn phòng phẩm, thường xuyên nhập các mặt hàng liên quan để kinh doanh. Tôi đã vấp phải những tình huống dở khóc dở cười khi liên hệ mua sách từ nhà bán hàng trên một sàn thương mại điện tử.

Trải nghiệm "mua hàng không rõ nguồn gốc"

Nhằm mục đích quản lý và kinh doanh của Nhà nước, mỗi cá nhân, tổ chức kinh doanh cần tuân thủ quy định pháp luật, mọi sản phẩm nhập vào hay bán ra đều phải qua kho, bắt buộc phải có hóa đơn điện tử hoặc có chứng từ là phiếu xuất - nhập của người bán và người mua để làm cơ sở kê khai thuế, minh bạch nguồn gốc xuất xứ.

Khi tôi yêu cầu xuất hóa đơn hoặc đơn giản chỉ là phiếu xuất kho để hoàn thiện bộ chứng từ nhập hàng, câu trả lời nhận được từ các chủ shop thường là: "Bên mình không có hóa đơn bạn ạ", hoặc "Không thể cung cấp".

Khi tôi đề nghị chỉ cần họ cung cấp thông tin cơ bản như tên chủ cơ sở, địa chỉ cụ thể và mã số thuế để phía tôi tự điền phiếu nhập kho gửi họ ký xác nhận, các đơn vị này lập tức thoái thác như "Bạn ơi, bên mình không cung cấp như thế được bạn ạ".

Điều kỳ lạ là các đơn vị này đều đăng ký dưới hình thức "Cửa hàng" (Mall), thậm chí có những gian hàng nằm trong danh mục ưu tiên, có vẻ ngoài rất uy tín. Vậy mà khi chạm đến những thông tin pháp lý cơ bản nhất, họ hoàn toàn là những "bóng ma".

Trên sàn thương mại điện tử, thông tin hiển thị chỉ là cái tên shop, không mã số thuế, không địa chỉ, cũng không thể truy xuất thông tin cơ sở trên hệ thống sàn.

"Nếu cần hóa đơn thì sang nơi khác mà mua!"

Vấn đề không chỉ dừng lại ở hóa đơn mà nằm ở bản chất món hàng là nguồn gốc sách. Qua đối chiếu, tôi nhận thấy nhiều cuốn sách mình mua thực chất là bản in ấn trái phép từ các bộ giáo trình của các nhà xuất bản lớn (như Cambridge, Oxford) hay các đơn vị uy tín trong nước như First News, Fahasa... Đây là những sản phẩm được các đơn vị chính thống mua bản quyền từ nước ngoài với chi phí cao.

Khi tôi thắc mắc về nguồn gốc và yêu cầu chứng từ, có nhà bán hàng còn thẳng thừng thách thức: "Nếu anh muốn có hóa đơn thì lên shop của đơn vị khác mà mua!". Câu trả lời này không chỉ là sự thiếu tôn trọng khách hàng mà còn là sự thách thức đối với cơ quan quản lý.

Nhiều shop lấy lý do "Bên mình bán phục vụ học sinh, sinh viên thôi" để biện minh cho việc từ chối cung cấp thông tin, hóa đơn, chứng từ. Họ có thể tạo ra nhiều shop với tên gọi khác nhau trên sàn thương mại điện tử.

Điều này thể hiện trên thống kê từ số lượng bán xuất hiện trên nền tảng sàn thương mại điện tử, chỉ thông tin cơ sở bán hàng nhiều khi còn để khuyết trên sàn. Khách mua hàng, du học sinh sinh viên hay là ai khác nhưng số nhiều thì hẳn nhiên doanh thu và lợi nhuận cao.

Dù đối tượng bên bán và khách hàng là ai, một khi đã tham gia hoạt động kinh doanh thì phải tuân thủ pháp luật. Không thể dùng danh nghĩa "hỗ trợ người học" để né thuế, thậm chí có thể tiêu thụ "sách nhái".

Định danh chủ shop trên sàn, tại sao không?

Để chấn chỉnh tình trạng này, theo tôi, Nhà nước cần có chế tài yêu cầu cam kết của các sàn để loại bỏ các đơn vị bán hàng lừa dối và bán hàng không nguồn gốc chứ không thể chỉ là nơi trung gian thu phí rồi "phủi tay" trách nhiệm.

Sàn thương mại điện tử phải chịu trách nhiệm liên đới khi để hàng giả, hàng xâm phạm bản quyền bày bán công khai. Cần có cơ chế hậu kiểm gắt gao, chỉ những gian hàng cung cấp đủ giấy phép kinh doanh, mã số thuế và cam kết chứng từ mới được phép hoạt động.

Nếu để xảy ra vi phạm, sàn phải bị xử phạt nặng. Bên cạnh đó cần siết chặt hoạt động của các cá nhân, hộ kinh doanh trên sàn thương mại điện tử.

Đây sẽ là hình thức răn đe hữu hiệu nhất, khiến họ không thể "thay tên đổi họ" để tiếp tục sai phạm. Cuối cùng, đã đến lúc phải chấm dứt tư duy kinh doanh kiểu lấy file mềm của đơn vị khác in ấn, bán thu lời mà né bản quyền (điều này lâu nay vẫn diễn ra trên thị trường sách).

Kinh doanh trong thời đại mới phải là kinh doanh bài bản, tức là có nhập - có xuất, có thu - có chi và có trách nhiệm đóng góp cho ngân sách nhà nước. Sự im lặng của người tiêu dùng và sự thiếu quyết liệt của các sàn thương mại điện tử đang vô hình trung nuôi dưỡng cho "vòi bạch tuộc" sách lậu vươn dài.

Nếu không hành động ngay hôm nay, chúng ta sẽ không chỉ làm hại các nhà xuất bản chân chính mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh xấu, nơi những người làm ăn đàng hoàng bị thua thiệt trước những kẻ làm ăn phi pháp.

Hàng lậu, hàng giả nở rộ trên sàn thương mại điện tử, TP.HCM quyết liệt kiểm soát dịp Tết

Tình hình vi phạm trên môi trường thương mại điện tử sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp với các chiêu trò khuyến mãi, giảm giá sốc để tiêu thụ hàng kém chất lượng, đặc biệt vào dịp cao điểm Tết.