Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Global Ecology and Conservation đã giải lại một bí ẩn động vật học kéo dài từ thế kỷ 19, là sự hiện diện của loài dơi mặt xẻ Ai Cập (Nycteris thebaica) tại châu Âu.

Dấu vết đầu tiên xuất hiện từ năm 1843, khi nhà tự nhiên học A. Malherbe liệt kê một loài dơi Nycteris trong hệ động vật tại đảo Sicily. Đến năm 1872, một ghi chép khác tiếp tục nhắc tới một loài dơi châu Phi thuộc nhóm này. 

Tuy nhiên, các tài liệu đều thiếu địa điểm cụ thể, mẫu vật và mô tả đủ chi tiết để xác nhận danh tính.

Vì vậy, suốt gần 200 năm, nhiều nhà khoa học gọi dơi Nycteris thebaica như một loài dơi "bóng ma" trong tài liệu động vật học, do quá hấp dẫn để bỏ qua, nhưng quá mơ hồ để khẳng định.

Bước ngoặt đến vào tháng 6-2026 trên đảo Pantelleria, một đảo núi lửa của Ý nằm giữa Sicily và Tunisia. Trong quá trình ghi âm thụ động các loài dơi, nhóm của nhà động vật học Danilo Russo phát hiện một chuỗi tín hiệu siêu âm khác thường, không khớp với bất kỳ loài dơi nào trước đó từng được ghi nhận trên đảo.

Nhóm nghiên cứu sau đó quay lại khu vực này và thiết kế một cuộc khảo sát riêng. Micro được đặt thấp hơn 0,5m so với mặt đất, chỉnh ở độ nhạy tối đa và hoạt động suốt đêm.

Cách làm đặc biệt này xuất phát từ chính đặc điểm của Nycteris thebaica. Loài dơi này thường bay rất thấp và phát ra những tiếng định vị bằng tiếng vang rất yếu, ở tần số cao. 

Các nhà khoa học còn gọi chúng là những con dơi "thì thầm", bởi tín hiệu quá nhỏ nên dễ dàng lọt khỏi các cuộc khảo sát thông thường.

Chỉ trong một đêm, thiết bị thu về khoảng 30GB dữ liệu âm thanh. Sau khi kiểm tra thủ công, nhóm xác định được 54 tiếng định vị thuộc 5 chuỗi âm thanh, mang đầy đủ đặc điểm phù hợp với dơi mặt xẻ Ai Cập do tín hiệu rất ngắn, nhiều họa âm và thay đổi tần số nhanh.

Đáng chú ý, dữ liệu cho thấy hai con dơi có thể bay cùng nhau và có cả những đoạn dường như giao tiếp giữa hai con. Nhóm lập luận ở Pantelleria có thể đang tồn tại một quần thể nhỏ chưa từng được phát hiện.

Các tác giả cho rằng đây là bằng chứng có thể kiểm chứng đầu tiên về Nycteris thebaica tại châu Âu. Phát hiện còn bổ sung họ dơi Nycteridae vào hệ động vật có vú hiện đại của lục địa này.

Một giả thuyết được đánh giá cao là những con dơi này có nguồn gốc Bắc Phi và đã tồn tại trên đảo từ rất lâu nhưng liên tục bị khoa học bỏ sót. 

Pantelleria nằm ngay trên "ngã tư" sinh địa lý giữa châu Phi và châu Âu, nơi trong quá khứ mực nước biển thấp từng làm khoảng cách giữa các vùng đất ngắn hơn đáng kể.

Phát hiện loài bướm có thể 'ngửi' bằng cánh

Nghiên cứu lần đầu cho thấy một loài bướm đêm có thể cảm nhận một số mùi bằng đôi cánh, mở ra góc nhìn mới về giác quan của côn trùng.