Ngày 27-2, Bộ Y tế tổ chức hội thảo truyền thông chính sách của dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Hà Nội.

Trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học

Phát biểu tại hội thảo góp ý cho dự án Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi), ông Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế - cho biết sau 13 năm thực hiện, luật đã mang lại những thành tựu đáng ghi nhận.

Tỉ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên giảm, tỉ lệ hút thuốc ở người trưởng thành cũng có xu hướng đi xuống so với trước đây. Tuy vậy thực tiễn cho thấy nhiều thách thức mới đang nổi lên, đòi hỏi chính sách phải được điều chỉnh kịp thời.

Hiện Việt Nam vẫn còn khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỉ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm tới 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong.

Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính lên tới 108.700 tỉ đồng trong năm 2022, tương đương 1,14% GDP. Nếu tính cả tổn thất môi trường như phá rừng, rác thải nhựa, ô nhiễm nước biển…, con số này vượt quá 2% GDP mỗi năm.

Bên cạnh đó, tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến. Theo ông Thuấn kết quả giám sát tại các đô thị lớn cho thấy, trung bình có tới 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học.

Trên cơ sở đó, dự thảo luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm: cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới; đồng thời cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức", ông Thuấn nêu rõ.

Tại sao cần cấm trưng bày tại các cửa hàng?

Chia sẻ về đề xuất này, ông Nguyễn Trọng Khoa - Phó cục trưởng Cục Khám chữa bệnh, Bộ Y tế - cho hay hiện chưa có hành vi nghiêm cấm trưng bày trong Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá.

"Việc vẫn cho phép trưng bày bao, tút thuốc lá tương ứng với việc cho phép điểm bán quảng cáo mặt hàng thuốc lá, qua đó khuyến khích tiêu thụ và sử dụng thuốc lá.

Việc cấm trưng bày nhằm loại bỏ hình thức quảng cáo trá hình, giảm sức hấp dẫn và khả năng tiếp cận thuốc lá đối với trẻ em và thanh thiếu niên, hạn chế hành vi mua thuốc lá ngoài dự định và hỗ trợ người hút thuốc bỏ thuốc lá.

Đồng thời chính sách này cũng không phù hợp với nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã cam kết tại Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá (WHO FCTC), trong đó yêu cầu cấm toàn diện đối với quảng cáo, khuyến mãi và tài trợ thuốc lá nếu không trái Hiến pháp", ông Khoa nêu rõ.

Ông Thuấn cũng cho hay kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỉ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với các quốc gia không áp dụng.

Theo đó, Bộ Y tế đề xuất cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá. Khi cấp giấy phép bán thuốc lá cần có điều kiện về nơi trưng bày như phải có tủ đựng thuốc lá riêng, bảo đảm yêu cầu không chung, lẫn với hàng hóa khác.

Tủ có cửa, rèm, mành kéo che kín, bảo đảm không quan sát được bao thuốc khi đóng cửa tủ và phải thường xuyên đóng cửa tủ sau khi mở để lấy thuốc lá - theo kinh nghiệm của Singapore.

Từ góc độ quốc tế, ông Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, cho rằng luật cần quy định cấm toàn diện, không có ngoại lệ, đồng thời làm rõ thẩm quyền và cơ chế thực thi.

WHO khuyến nghị Việt Nam cần quy định cụ thể lực lượng chịu trách nhiệm thực thi, mức xử phạt theo mức độ và tái phạm; quy chuẩn biển cấm hút thuốc; trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở; cũng như cơ chế để người dân phản ánh vi phạm.

WHO đề xuất Việt Nam cân nhắc loại bỏ hoàn toàn các khu vực hút thuốc trong nhà và trên phương tiện giao thông, mở rộng môi trường không khói thuốc tại các trường đại học, xác định rõ các địa điểm có nguy cơ cháy nổ cao. Đồng thời đẩy mạnh các giải pháp số hóa như đường dây nóng, ứng dụng phản ánh vi phạm để tăng hiệu quả giám sát.

Quảng cáo thuốc lá điện tử trá hình ‘sản phẩm công nghệ’

Nhiều người cố tình thay đổi tên gọi, không sử dụng từ "thuốc lá điện tử" mà quảng bá dưới danh nghĩa sản phẩm công nghệ, phụ kiện hoặc đồ chơi điện tử.