Điểm cốt lõi là biến quyền được thí điểm thành năng lực thực thi bài bản. "Khung thể chế thí điểm" (sandbox) phải có mục tiêu công rõ ràng, phạm vi cụ thể, thời hạn xác định, cơ chế giám sát độc lập, tiêu chí đánh giá được lượng hóa và điều kiện dừng khi rủi ro vượt ngưỡng.

Việc đầu tiên là cần xây dựng một quy trình "sandbox" thống nhất, thay vì xử lý từng đề xuất. Thành phố có thể chủ động công bố những bài toán lớn đang cần lời giải như giảm ùn tắc, chống ngập, khai thác quỹ đất quanh metro, phát triển nhà ở xã hội, chuyển đổi xanh khu công nghiệp, chia sẻ dữ liệu đô thị, tài chính xanh, kinh tế đêm, y tế số, giáo dục thông minh, logistics vùng và quản trị tài sản công.

Cùng với đó, mọi đề xuất thử nghiệm cần được chuẩn hóa thành một hồ sơ chính sách thu nhỏ. Hồ sơ ấy phải làm rõ mục tiêu, căn cứ thực tiễn, dữ liệu chứng minh, nhóm chịu tác động, chi phí - lợi ích, rủi ro pháp lý, rủi ro tài chính, rủi ro dữ liệu, trách nhiệm của từng bên, cơ chế giám sát và phương án xử lý sau thử nghiệm.

Một nguyên tắc không thể thiếu là đặt người dân ở trung tâm của mọi thử nghiệm. Một chính sách mới chỉ thật sự có ý nghĩa khi giúp người dân đi lại thuận tiện hơn, sống an toàn hơn, tiếp cận dịch vụ công tốt hơn, có thêm cơ hội về việc làm, nhà ở, y tế, giáo dục và môi trường sống.

Vì vậy, mỗi "sandbox" cần có chỉ số đo lường lợi ích xã hội, mức độ hài lòng của người dân, tác động đến nhóm yếu thế, tác động môi trường và chi phí xã hội phát sinh. Nếu cơ chế thí điểm chỉ thuận lợi cho nhà đầu tư hoặc tạo thêm nguồn thu trước mắt, nó sẽ khó tạo được niềm tin lâu dài.

Trong triển khai, thành phố nên chọn một số lĩnh vực ưu tiên để làm trước, làm có trọng tâm, có tổng kết. Với tài chính, có thể thí điểm tài chính xanh, quỹ đầu tư hạ tầng đô thị, sản phẩm fintech phục vụ doanh nghiệp nhỏ và vừa, công cụ huy động vốn cho giao thông công cộng và chống ngập. Với đô thị, có thể thử nghiệm phát triển không gian quanh metro, khai thác không gian ngầm, bãi đậu xe thông minh, chia sẻ dữ liệu giao thông thời gian thực.

TP.HCM phải xây dựng kho dữ liệu từ giao thông, đất đai, môi trường, y tế, giáo dục, logistics, năng lượng, dịch vụ công và hoạt động doanh nghiệp cần được thu thập, chuẩn hóa, bảo mật và chia sẻ theo nguyên tắc phục vụ lợi ích công. Khi dữ liệu được tổ chức tốt, quyết định chính sách sẽ bớt phụ thuộc vào phản ánh rời rạc, doanh nghiệp có cơ sở chứng minh sáng kiến, người dân và xã hội có thêm công cụ giám sát.

TP có thể thí điểm cơ chế chia sẻ dữ liệu có kiểm soát. Với công nghiệp có thể triển khai khu công nghiệp xanh, nhà máy thông minh, chuỗi cung ứng số và cơ chế đặt hàng đổi mới công nghệ.

Sau mỗi thí điểm, thành phố cần công khai kết quả ở mức phù hợp. Mô hình thành công cần được chuẩn hóa để nhân rộng. Mô hình chưa đạt cũng có giá trị nếu giúp hệ thống nhận diện sớm rủi ro, tránh sai lầm lớn hơn khi triển khai rộng.

Những điều chỉnh phi công trình giúp cải thiện ùn tắc giao thông nội đô TP.HCM

Những điều chỉnh cho giao thông nội đô khu vực vòng xoay Điện Biên Phủ hay đường Cộng Hòa (TP.HCM) đã giúp cải thiện tình trạng ùn tắc.