Chiến thắng của phe Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ đã tạo ra những phản ứng đa chiều trong quan hệ đối ngoại. Mặc dù một số nước đối tác cảm thấy nhẹ nhõm, nhưng sự lo ngại vẫn hiện hữu khi các vấn đề như Ukraine, Iran và NATO chưa được giải quyết.
Tổn thất lớn về mặt chính trị của tổng thống Trump sau thất bại được coi là lớn nhất trong 100 năm qua ở bầu cử giữa kỳ (phe Dân chủ giành ít nhất 55/100 ghế Thượng viện, 256/435 ghế Hạ viện) khiến nhiều chuyên gia đánh giá hai năm cuối nhiệm kỳ của ông sẽ là "lame duck" (vịt què). Nhưng ông Trump vẫn có ảnh hưởng rất lớn về đối ngoại, cộng với tính cách khó đoán và việc ông sẽ cần xây dựng di sản chính trị của mình.

Minh họa
Giới hạn của quốc hội về chính sách đối ngoại
Bên kia bờ Đại Tây Dương, các đồng minh châu Âu, những nước chịu rất nhiều bất ổn bởi chính sách của ông Trump hai năm đầu, đều kiềm chế, khi hiểu rằng vẫn phải quan hệ tốt với ông. Theo giới chuyên gia, quốc hội chỉ ảnh hưởng hạn chế trong định hình chính sách đối ngoại trong khi ông Trump vẫn có không gian lớn để hành động và lèo lái.
Trong ngắn hạn, ông Trump có thể cố giải quyết xong các xung đột tại Iran và Ukraine, đồng thời tiếp tục gây sức ép buộc châu Âu đảm nhận trách nhiệm lớn hơn trong các hoạt động quốc phòng. Họ cũng tính toán ông Trump sẽ tiếp tục tập trung vào Tây Bán cầu, đặc biệt là Venezuela và Cuba.
Về dài hạn, châu Âu sẽ chủ động kết nối với những chính khách mới ở quốc hội, tìm cách thuyết phục nhóm này rằng mối quan hệ Đại Tây Dương là thiết yếu và có thể linh động cho những lợi ích dài hạn của Mỹ.
"Châu Âu cần duy trì để chính quyền Trump tương tác với châu Âu, chúng tôi không muốn xát muối thêm vào vết thương", Wolfgang Ischinger, cựu đại sứ Đức tại Washington và Chủ tịch Hội nghị An ninh Munich, nói với The New York Times.
Chỉ trong hai năm, ông Trump gây căng thẳng nghiêm trọng cho quan hệ Đại Tây Dương khi luôn chất vấn về tính cần thiết của NATO, đe dọa chiếm Greenland từ Đan Mạch và cắt giảm hỗ trợ dành cho Ukraine trong cuộc chiến với Nga.
Hy vọng dài hạn là hai bên xây dựng mối quan hệ hiệu quả hơn sau khi tổng thống mới được bầu năm 2028. Thorsten Benner, Giám đốc Viện Chính sách Công Toàn cầu ở Berlin, nói châu Âu hiểu rõ dù bất kể ai chiến thắng, quan hệ nồng ấm như thời Biden sẽ không thể trở lại. Theo ông, bài học với châu Âu hết sức rõ ràng: "Tăng gấp đôi năng lực phòng thủ không phụ thuộc vào Mỹ, thay vì tiếp tục trì hoãn những nỗ lực nửa vời hiện tại nhằm tự chủ về mặt quân sự".

Đại diện cấp cao kiêm Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu phụ trách Chính sách Đối ngoại và An ninh cùng các Bộ trưởng Ngoại giao Đức, Anh, Mỹ Marco Rubio, Pháp, Canada, Ý, Nhật Bản tại hội nghị các bộ trưởng ngoại giao G7 ở Paris, Pháp ngày 9 - 11 - 2026. - Ảnh: Reuters
Mối lo về Ukraine
Những lo ngại sát sườn nhất lúc này là cuộc chiến tại Ukraine và Iran, cũng như việc ông Trump quyết định ra sao về số lượng, địa điểm đóng quân của quân Mỹ tại châu Âu. Việc ông Trump chủ động tiếp cận tổng thống Vladimir V. Putin, đề xuất các thỏa thuận kinh doanh, các cuộc gặp thượng đỉnh, mở ra khả năng chấm dứt cô lập ngoại giao với Nga.
Các động thái này đi ngược lại và làm giảm các biện pháp của châu Âu gia tăng sức ép kinh tế và ngoại giao lên Nga để chấm dứt chiến tranh tại Ukraine.
Hai quan chức cấp cao châu Âu nói Kyiv đang lo ngại ông Trump sẽ tận dụng khoảng thời gian từ nay đến khi quốc hội mới bắt đầu vào tháng 1 để tìm cách xoa dịu ông Putin, trong đó có thể tổ chức hội nghị thượng đỉnh khác tại Florida. Tại APEC ở Trung Quốc năm nay, ông Trump cũng lần đầu tổ chức thượng đỉnh tay ba với ông Tập và Putin.
"Với châu Âu, nguy hiểm lớn nhất đến từ chính sách thất thường của ông Trump đối với Nga và Ukraine" - Daniela Schwarzer, giáo sư về địa chính trị châu Âu, nhận định.
Nỗ lực ngoại giao của Mỹ vẫn tiếp tục với cuộc họp ba bên tại Abu Dhabi giữa đặc phái viên Mỹ, Nga và Ukraine nhằm thảo luận hiệp ước hòa bình và các bảo đảm an ninh trong tương lai, mà theo ông Trump nói "có thể bao gồm toàn bộ châu Âu".
Các quan chức châu Âu nói họ không lạc quan về việc ông Putin đàm phán nghiêm túc vào thời điểm hiện tại. Nếu ông Trump nhìn cuộc chiến Ukraine là di sản chính trị, thì ông Putin cũng vậy. Các quan chức đánh giá ông Putin sẽ chờ tình hình nội bộ Mỹ diễn biến, đồng thời chờ kết quả bầu cử tổng thống Pháp vào năm sau, khi bà Marine Le Pen, chính trị gia cực hữu muốn chấm dứt hỗ trợ của Pháp cho Ukraine, vẫn đang là ứng viên dẫn đầu.
Trong khi đó, họ đều thấy rạn nứt tại Ba Lan và Đức, nơi chính phủ đang rất không được lòng dân, còn đảng đối lập chính ở Đức là AfD lại phản đối viện trợ cho Ukraine.
Ông Trump hiện tiếp tục bán vũ khí Mỹ cho các nước châu Âu để chuyển cho Ukraine, cũng như cung cấp thông tin tình báo về tên lửa Nga đang bay tới cùng các diễn biến triển khai quân đội của Moscow. Ngay cả khi ông rút một số binh sĩ Mỹ khỏi các căn cứ truyền thống tại Đức, người châu Âu cũng sẽ không phản đối nếu lực lượng này sau đó được điều chuyển đến các quốc gia tiền tuyến như Ba Lan.
Không có "bình thường mới"
Theo cựu đại sứ Đức tại Mỹ Emily Haber, có nguy cơ châu Âu tính toán sai mức độ thay đổi trong cách Washington nhìn nhận thế giới. "Châu Âu có thể tự ảo tưởng rằng chỉ sau hai năm nữa, chúng ta quay lại trạng thái bình thường như trước" - bà nói. "Nhưng bầu cử không thay đổi thực tế vai trò châu Âu ngày càng suy giảm trong chính sách an ninh và trật tự toàn cầu của Mỹ. Xu hướng đó bắt nguồn từ những nguyên nhân mang tính cấu trúc, chứ không phải vì câu chuyện đảng phái."
Nathalie Tocci, giáo sư quan hệ quốc tế của Đại học Johns Hopkins, đánh giá tác động lớn với châu Âu có thể không nằm ở thay đổi chính sách đối ngoại mà là tác động về mặt chính trị, khi khu vực này chuẩn bị có một loạt bầu cử quan trọng ở Tây Ban Nha, Pháp, Ý và Ba Lan.
"Có khả năng lan tỏa hiệu ứng 'nền dân chủ trở lại' với chính trường châu Âu", bà nói. Sau những thất bại bầu cử gần đây của các nhân vật cánh hữu ở Hungary, Brazil và Serbia, bà cho rằng "bầu cử giữa nhiệm kỳ truyền thông điệp vô cùng mạnh mẽ, dù khó định lượng: chúng ta có thể đánh bại phe cực hữu".
Xuống thang với Iran?
Về vấn đề Iran, theo giới phân tích, ông Trump dường như muốn đàm phán thay vì leo thang cuộc chiến đang bị cử tri phản đối kịch liệt – Phó tổng thống Vance công khai nói cuộc chiến là nguyên nhân phe Cộng hòa thua lưỡng viện. Ông Trump đã bác bỏ những kêu gọi tấn công lại Iran của Benjamin Netanyahu, Thủ tướng Israel tạm quyền.
Tương lai bất định của Netanyahu cùng với nỗ lực thành lập chính phủ của phe đối lập Gadi Eisenkot là lý do trì hoãn chiến dịch không kích, theo Aaron David Miller, nhà cựu đàm phán về Trung Đông hiện làm việc tại Quỹ Carnegie.
Giới phân tích tin rằng các không kích mới sẽ không tạo ra thay đổi đáng kể trong lập trường của Iran. Tehran vẫn tự tin có thể trụ vững lâu hơn trước sức ép của Washington. Tuy nhiên, khi khó chịu vì bế tắc, ông Trump vẫn có thể quyết định leo thang cuộc chiến.
"Sau khi mất lưỡng viện và thấy cuộc chiến Iran trở thành gánh nặng trong bầu cử, ông Trump phải lựa chọn: đạt thỏa thuận giúp giữ thể diện và tuyên bố chiến thắng, hoặc tiếp tục leo thang quân sự để giành lại thế chủ động", Ali Vaez, chuyên gia về Iran của International Crisis Group tại Geneva, nhận định.
Tất cả đều hướng tới 2028
Sau thất bại lịch sử của bầu cử giữa kỳ, việc kỳ vọng những thay đổi chính sách là điều tự nhiên. Tuy nhiên theo giới chuyên gia, chính sách đối ngoại của Mỹ nhiều khả năng không thay đổi lớn, dù các vấn đề đối ngoại tác động khá nhiều tới kết quả bầu cử. Căng thẳng sẽ tái diễn và gia tăng tại một số khu vực, nhưng trong ngắn hạn, hãy kỳ vọng vào sự tiếp nối thay vì thay đổi chính sách của Washington.
Theo Reuters, bắt đầu ngay sau khi kết quả bỏ phiếu được công bố là cuộc đấu về chính sách đối ngoại của Mỹ hướng đến bầu cử tổng thống 2028.
Năm ngoái, Mira Rapp-Hooper và Rebecca Lissner, hai quan chức dưới thời Biden, viết trên Foreign Affairs rằng tổng thống tiếp theo sẽ kế thừa một thế giới mới, được ông Trump tái định hình, trong đó không còn "lựa chọn quay trở lại những cách tiếp cận quen thuộc của thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh". Do đó, giờ là lúc tìm cách bảo vệ các giá trị và lợi ích của Mỹ - cũng như của các đồng minh và đối tác - trong thế giới mới này.
"Xu hướng muốn điều chỉnh từng phần vai trò của Mỹ trên thế giới thay vì cải tổ toàn diện... chi phối trong hai chính quyền Dân chủ gần đây nhất... Chính quyền tiếp sẽ kế thừa trạng thái gần như mới hoàn toàn về đại chiến lược tổng thể hơn bất kỳ thời điểm nào các nhà hoạch định từng trải qua kể từ sau Thế chiến II". Đây chính là khung bối cảnh cho cuộc đấu về đối ngoại sắp tới. Phe Dân chủ sẽ cố xây dựng một bộ khung mà cử tri sẽ ủng hộ họ cho bầu cử 2028.
Các biện pháp mà phe Dân chủ có thể dùng để kiềm chế tổng thống là khá hạn chế, ngoài chức năng giám sát. Ngay cả khi phe Cộng hòa chiếm đa số, chính quyền Trump cũng không thường xuyên tham gia các phiên điều trần ở quốc hội. Vì vậy, khi phe Dân chủ nắm quyền, nhiều khả năng sẽ xuất hiện những màn đối đầu gay gắt, với các lời đe dọa ban hành trát triệu tập và áp dụng các biện pháp trừng phạt.
Quốc hội có quyền kiểm soát ngân sách, đồng nghĩa với việc phe Dân chủ có thể bỏ phiếu cắt giảm ngân sách dành cho chiến tranh. Cơ hội có thể đến khi nghị quyết cấp ngân sách tạm thời hiện tại hết hiệu lực vào tháng 12 và khả năng đóng cửa chính phủ hoàn toàn có thể xảy ra.
Dù việc từ chối cấp ngân sách cho quân đội ngay giữa xung đột không phải tốt về mặt chính trị, việc cử tri chống cuộc chiến Iran có thể khiến phe Dân chủ sẵn sàng thực hiện bước đi này để đối đầu chính quyền Trump. Ngoài ra, việc phe Dân chủ quyết tâm xử lý cuộc khủng hoảng giá cả tăng, các khoản chi tiêu nước ngoài sẽ được đặc biệt giám sát lúc này.
Điều đó không có nghĩa phe Dân chủ sẽ quay lưng với việc can dự quốc tế. Tất cả các thăm dò cho thấy dư luận Mỹ vẫn muốn nước này duy trì vai trò quốc tế của mình.

Hai nhà lãnh đạo Mỹ và Triều Tiên gặp nhau ở khu vực DMZ, biên giới Liên Triều vào ngày 30-6-2019. - Ảnh: AP
Chính sách của Mỹ ở châu Á cũng sẽ tiếp tục. Thực tế, ở châu Á hầu như không có nhiều khoảng cách giữa các tuyên bố của Mỹ với việc triển khai chính sách. Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vẫn là ưu tiên chiến lược của Mỹ, như Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố tại Đối thoại Shangri-La đầu năm nay "khu vực có ý nghĩa quan trọng nhất trên thế giới". Washington thường nêu các đồng minh châu Á như hình mẫu cho quan hệ đối tác của Mỹ trên toàn thế giới.
Trong triển khai, ông Trump vẫn sẵn sàng hợp tác với những quốc gia được coi là đối thủ như Trung Quốc, Nga và Triều Tiên.
Quan điểm chủ đạo của cả lưỡng đảng lúc này là ủng hộ lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc cũng như tiếp tục cách tiếp cận mang tính cạnh tranh mà ông Trump từng triển khai trong nhiệm kỳ đầu. Phép thử quan trọng sẽ là việc bán các chip bán dẫn tiên tiến, đặc biệt sau những bê bối liên quan cựu CEO Nvidia Jensen Huang do liên quan đối tượng được cho là gián điệp của Bắc Kinh.
Ngoài ra, ông Trump có thể sẽ tiếp tục thúc đẩy quan hệ với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un với mong muốn đạt đột phá ngoại giao với Bình Nhưỡng.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận