Cục Thống kê (Bộ Tài chính) vừa công bố Báo cáo chỉ số giá sinh hoạt theo không gian (SCOLI) năm 2025. Hà Nội dẫn đầu 34 tỉnh thành về mức độ đắt đỏ trong chi tiêu, sinh hoạt hằng ngày của người dân; tiếp đó là các tỉnh thành Quảng Ninh, Hải Phòng, TP.HCM, Đà Nẵng.

SCOLI là chỉ số phản ánh sự chênh lệch giá hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng hằng ngày của người dân giữa các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, giữa các vùng kinh tế - xã hội trong một thời gian nhất định.

Chỉ số này cho thấy bức tranh về giá cả sinh hoạt của người dân đô thị có sự chênh lệch đáng kể so với người dân các tỉnh có thế mạnh nông nghiệp, tốc độ đô thị hóa chậm. Cùng một mặt hàng, dịch vụ thiết yếu nhưng người dân đô thị đang phải trả nhiều tiền hơn để thụ hưởng.

Mớ rau, ký thịt tăng gấp rưỡi

Ghi nhận tại các chợ dân sinh của TP Hà Nội trong thời gian qua cho thấy giá các loại rau, củ, quả, thịt đã tăng gấp rưỡi trong khoảng 1 năm qua. So với thời điểm giữa năm 2025, giá 1kg thịt heo ba chỉ đã tăng từ 120.000 đồng/kg lên 170.000 đồng/kg (tăng khoảng 50.000 đồng/kg).

Trong khi giá một mớ rau muống tăng từ 10.000 đồng/mớ lên 17.000 đồng/mớ, rau mồng tơi tăng từ 5.000 đồng/mớ lên 10.000 đồng/mớ, su hào từ 5.000 đồng/củ lên 7.000 - 10.000 đồng/củ.

Tương tự, giá thuê một phòng trọ 25m² khép kín tại các khu vực Trung Văn, Đại Mỗ, Đình Thôn của TP Hà Nội cũng tăng từ 2,5 triệu đồng/tháng lên 3,5 triệu đồng/tháng (chưa bao gồm tiền điện, nước). Ngoài ra, chi phí đi lại của đa số người dân Hà Nội cũng đang tăng lên theo biến động của giá xăng dầu.

Chi phí sinh hoạt tăng nhanh khiến nhiều người dân, đặc biệt những người lao động, tại Hà Nội đang phải tìm mọi cách để xoay xở với cuộc sống hằng ngày.

Anh Nguyễn Văn Thứ (29 tuổi, quê Hưng Yên), một công nhân chuyên lắp đặt máy lọc nước, thuê trọ tại khu vực Trung Văn - chia sẻ mọi chi phí sinh hoạt đang tăng lên trong thời gian qua nhưng thu nhập hàng tháng của anh trong một năm gần đây lại không tăng.

Với mức thu nhập cứng khoảng 11 triệu đồng/tháng, anh Thứ nhẩm tính dành khoảng 1,8 triệu đồng thuê phòng trọ chung cùng bạn, 2,5 triệu đồng tiền ăn, 1,5 triệu tiền xăng xe.

"Vậy là đã hết phân nửa tiền lương. Phần còn lại tôi tiết kiệm để dành tiền mua nhà trong tương lai" - anh Thứ nói.

Còn chị Nguyễn Mai Anh - một nhân viên văn phòng tại khu vực Long Biên, Hà Nội - cho hay từ đầu năm đến nay thứ gì ngoài chợ cũng có xu hướng tăng lên, nên với khoản tiền đi chợ hàng tháng từ 9 - 10 triệu đồng/tháng, chị bảo rằng phải co kéo đủ kiểu mới mua đủ đồ ăn cho cả nhà bốn người.

Giải thích về tình trạng tăng giá rau, củ, quả tại các chợ dân sinh, bà Huyền - một tiểu thương tại chợ La Cả (Dương Nội) - cho biết do xăng dầu tăng giá đẩy giá vận chuyển tăng nên giá rau quả nhập từ chợ đầu mối thời gian qua đã tăng mạnh từ 20 - 30% so với thời điểm cuối năm trước, vì thế giá bán lẻ các loại rau, củ, quả phải tăng theo, nếu không tăng giá bán thì tiểu thương sẽ lỗ.

Nhà nước cần kịp thời có chính sách an sinh xã hội

Tại TP.HCM, bà Huỳnh Thị Thu Thủy (phường An Phú Đông) cho biết dù tiết kiệm cũng phải tốn 6 triệu đồng để gia đình bốn người ăn cơ bản trong 1 tháng.

Cụ thể, vỉ trứng 35.000 đồng ăn trong 2 ngày, thịt heo hoặc gà 110.000 - 150.000 đồng/kg ăn hết trong ngày, có hôm gia đình ăn cá thì không mua thịt, còn rau củ ngày nào cũng phải tốn từ 30.000 - 40.000 đồng.

"Như vậy, chưa tính tiền gạo, gia vị, điện, ga, tiền trọ, tiền sữa và tiền học của hai con..., chỉ riêng tiền thức ăn dù cũng khá dè sẻn thì mỗi ngày gia đình cũng phải tốn hơn 200.000 đồng. Tiền trọ chủ luôn điều chỉnh tăng theo từng năm và hiện đã 3 triệu đồng/tháng.

Còn tiền điện, tiền nước, tiền ga, tiền học của con thì dần tăng theo từng năm, chưa kể mùa này nắng nóng nên xài điện và nước nhiều hơn", bà Thủy nói.

Nhiều gia đình có vợ chồng làm văn phòng với mức thu nhập ổn hơn nhưng cũng khá chật vật với cuộc sống hiện nay.

Điển hình như trường hợp vợ chồng anh Trịnh Văn Hiền (phường Bình Thạnh, TP.HCM), chồng làm trong lĩnh vực vận tải, vợ làm quản lý ở siêu thị nhỏ, với tổng mức thu nhập bình quân 35 - 40 triệu đồng/tháng.

Tuy vậy, theo anh Hiền, ở gần trung tâm để tiện cho công việc nhưng điều đó cũng khiến các khoản chi cơ bản nhiều hơn hẳn so với nhiều gia đình ở vùng ven.

Cụ thể, so với vùng ven hoặc ở quận xa trung tâm, tiền trọ tại Bình Thạnh luôn cao hơn từ 20 - 25%, chưa kể ăn uống cũng đắt đỏ hơn như với cơm văn phòng hiện cũng đã 45.000 - 50.000 đồng/suất, hoặc ăn tô hủ tíu vỉa hè cũng đã 30.000 - 35.000 đồng; con cái học hành, học thêm cũng tốn kém hơn.

Dù thu nhập cũng không đến nỗi nào, nhưng anh Hiền cho biết tính ra cả năm cũng không dư dả bao nhiêu.

"Vợ chồng tôi đang tính xin công ty chuyển ra chi nhánh ở các quận ngoại thành để hy vọng vẫn giữ được công việc nhưng cắt giảm phần nào các chi phí. Bên cạnh đó, tôi sẽ tính toán làm thêm dịch vụ bên ngoài trong khoảng thời gian rảnh.

Bây giờ nếu không có phương án tính toán xoay xở để kiếm thêm thu nhập thì cũng khó tích lũy được, bởi con cái ngày càng lớn và mức chi cho cuộc sống ngày càng tăng, trong khi mức thu nhập cơ bản không theo kịp thực tế đời sống", anh Hiền nói.

Với thực tế cuộc sống hiện nay, anh Hiền cho rằng Nhà nước cần có thêm các giải pháp để ổn định giá các sản phẩm, mặt hàng thiết yếu như điện, nước, ga, xăng dầu.

Đồng thời tạo điều kiện cho những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, thu nhập thấp, chưa có nhà được vay vốn với lãi suất thấp, vay tín chấp để có điều kiện làm ăn hoặc mua nhà dự án, nhà ở xã hội với điều kiện đơn giản, dễ tiếp cận hơn.

Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 18-4, một chuyên gia trong lĩnh vực tài chính tại TP.HCM cho rằng thực tế hiện nay có thể gói gọn trong bốn từ "mỗi năm mỗi giá". Do đó, chính sách an sinh xã hội cần phải được Chính phủ nhìn nhận đầy đủ, kịp thời hơn và sớm có phương án cần thiết.

Theo đó, ngoài việc bắt buộc kìm giá hàng hóa đối với các sản phẩm thiết yếu, Nhà nước cần xem xét cho tăng thêm mức lương cơ bản, điều chỉnh Luật Thuế thu nhập cá nhân, ổn định lãi suất, tung thêm các gói vay ưu đãi cho người dân có thu nhập thấp, chưa có nhà...

"Nhà nước đã có điều chỉnh thuế thu nhập cá nhân khi áp dụng mức giảm trừ gia cảnh mới nhất là 15,5 triệu đồng/tháng cho người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/người/tháng cho người phụ thuộc. Tuy nhiên, với thực tế hiện nay, mức này phải cần được điều chỉnh nâng thêm trong thời gian tới.

Ngoài ra, với lãi suất đang quá cao, việc ổn định lãi suất cần sớm được thực hiện nhằm giúp người dân và doanh nghiệp tự tin bỏ vốn vào kinh doanh hơn, từ đó tạo ra thêm công ăn việc làm, cải thiện thu nhập", vị này đánh giá.

TS Nguyễn Bích Lâm (chuyên gia kinh tế):

Người dân có thể lựa chọn sống ở đâu cho thoải mái hơn

Chỉ số SCOLI phản ánh mức sống, chi phí sinh hoạt của người dân ở các địa phương trên cả nước.

Ở các thành phố thì chi phí dịch vụ, giá cả các loại hàng hóa đều cao hơn khu vực nông thôn, tức người dân đô thị phải trả nhiều tiền hơn người dân nông thôn cho một loại hàng hóa, dịch vụ. Điều này phù hợp với mức thu nhập, nhu cầu của người dân đô thị thường cao hơn nông thôn. Đây là quan hệ cung cầu.

Việc khảo sát và tính toán SCOLI hàng năm đã loại trừ sự khác biệt về chất lượng sản phẩm, giống như khi chúng ta so sánh thu nhập của người Việt với các nước.

Chỉ số SCOLI phản ánh chi phí của người dân các tỉnh, thành phố trong nền kinh tế. Trên thực tế thì người dân nông thôn không có nhiều thu nhập, họ không có nhiều tiền nên không thể trả chi phí đắt hơn cho hàng hóa, dịch vụ.

Chẳng hạn cùng là dịch vụ cắt tóc thì cắt tóc ở Hà Nội, TP.HCM sẽ đắt hơn các tỉnh vùng nông thôn dù chất lượng cắt tóc giống nhau, về thẩm mỹ có thể cũng đẹp như nhau. Chắc chắn người làm dịch vụ không thể áp giá cắt tóc tại Hà Nội, TP.HCM cho người dân các tỉnh vùng sâu vùng xa như Yên Bái, Tuyên Quang được.

Sự khác biệt về chỉ số SCOLI hàng năm phản ánh sự khác biệt về mức chi phí ở các khu vực khác nhau với cùng một loại hàng hóa, dịch vụ có chất lượng giống nhau. Điều này cũng phản ánh người dân ở các đô thị có thu nhập cao hơn nên họ sẵn sàng chi nhiều tiền hơn để sử dụng dịch vụ, mua sắm hàng hóa theo yêu cầu của họ.

Hơn nữa, các loại hàng hóa như lương thực, thực phẩm khi vận chuyển từ nông thôn ra thành thị sẽ mất chi phí vận chuyển, thuê mặt bằng để bán.

Ngược lại người dân ở các tỉnh vùng nông thôn nếu giá hàng hóa, dịch vụ quá cao thì họ sẽ không mua hàng hóa, không sử dụng dịch vụ. Mức độ đắt đỏ giá cả hàng hóa đôi khi phụ thuộc vào nhu cầu chi tiêu của người dân từng khu vực.

Việc khảo sát, công bố chỉ số SCOLI cũng là cơ sở để người dân có thể lựa chọn với cùng một mức lương thì họ sống ở đâu sẽ rẻ hơn.

Vì sao nơi giá cao, nơi giá thấp?

Trong Báo cáo chỉ số giá sinh hoạt theo không gian năm 2025 vừa được Cục Thống kê công bố, Hà Nội là thành phố dẫn đầu về cả nước về chi phí sinh hoạt của người dân.

"Kinh tế phát triển ổn định, mật độ dân số cao và tốc độ đô thị hóa nhanh là những yếu tố chính làm mặt bằng giá sinh hoạt duy trì ở mức cao. Giá nhà đất tại Hà Nội tăng do quỹ đất hạn chế trong khi nhu cầu lớn, kéo theo chi phí thuê nhà và sinh hoạt tăng.

Chi phí dịch vụ giáo dục và y tế chất lượng cao tập trung tại Hà Nội cũng góp phần làm chỉ số sinh hoạt của người dân cao hơn các tỉnh, thành phố khác" - báo cáo lý giải.

Còn tại TP.HCM, chỉ số giá sinh hoạt năm 2025 đứng thứ tư cả nước vì đây là trung tâm kinh tế lớn với tốc độ đô thị hóa cao, dân số đông và nhu cầu tiêu dùng đa dạng góp phần duy trì mặt bằng giá ở mức cao.

Tuy nhiên, nhờ hệ thống phân phối hiện đại, nguồn cung hàng hóa dồi dào và mức độ cạnh tranh cao, mặt bằng giá bình quân tại TP.HCM vẫn thấp hơn Hà Nội.

Mặt bằng giá một số nhóm hàng hóa dịch vụ của TP.HCM thấp hơn Hà Nội như nhóm hàng đồ điện tử, đồ gia dụng, đồ gỗ; nhóm hàng quần áo, giày dép và may mặc khác; và nhóm chi phí thuê nhà, tiền điện, nước, ga, vật liệu xây dựng.

Ngược lại, theo Cục Thống kê, tỉnh Vĩnh Long có chi phí sinh hoạt rẻ nhất cả nước trong năm 2025 vì đây là địa phương thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long - có lợi thế về sản xuất nông nghiệp và thủy sản với nguồn cung lương thực thực phẩm dồi dào, góp phần giữ giá nhiều mặt hàng thiết yếu ở mức thấp.

Hoạt động thương mại và dịch vụ phát triển ở mức vừa phải, nhu cầu tiêu dùng của người dân không cao, giúp mặt bằng giá hàng hóa và dịch vụ ổn định.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng Ban Thống kê giá và dịch vụ (Cục Thống kê), cho biết giá các nhóm hàng lương thực, thực phẩm; quần áo, giày dép; tiền thuê nhà, tiền điện, nước, ga, vật liệu xây dựng; đồ điện tử, đồ gia dụng, đồ gỗ; cước điện thoại, Internet, bưu chính; học phí, chi phí giáo dục khác... đều ở mức thấp là những yếu tố làm cho chi tiêu bình quân của người dân Vĩnh Long thấp nhất cả nước.

Theo bà Oanh, chỉ số giá sinh hoạt theo không gian năm 2025 cho thấy mức chênh lệch giá giữa các vùng và địa phương không nhiều.

Mức giá cao tập trung chủ yếu tại các trung tâm kinh tế lớn, nơi có tốc độ đô thị hóa nhanh và nhu cầu tiêu dùng cao; trong khi các địa phương có lợi thế về nguồn cung lương thực, thực phẩm và chi phí sinh hoạt thấp duy trì mức giá thấp hơn.

"Sự phát triển của hệ thống phân phối, logistics và đặc biệt là thương mại điện tử đã góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường, tăng cạnh tranh và rút ngắn khoảng cách giá giữa các địa phương.

Điều này cho thấy hiệu quả của công tác điều hành giá, bảo đảm cân đối cung - cầu hàng hóa thiết yếu và góp phần ổn định mặt bằng giá trên phạm vi toàn quốc" - bà Oanh đánh giá.

Hà Nội có chỉ số giá sinh hoạt đắt đỏ nhất nước, Vĩnh Long rẻ nhất

Hà Nội là thành phố có chỉ số giá sinh hoạt đắt đỏ nhất cả nước do có mật độ dân số cao, đô thị hóa nhanh, giá nhà đất, chi phí thuê nhà, thuê mặt bằng, y tế, giáo dục và ăn uống cao hơn các tỉnh, thành phố khác.