Ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó chủ tịch Quốc hội, đã gợi ý như vậy tại hội thảo "Chuyển đổi xanh trong nông nghiệp - Từ công nghệ đến thị trường" do báo Tuổi Trẻ, UBND TP Cần Thơ và Đại học Cần Thơ phối hợp tổ chức chiều 29-5.

Theo ông Hoan, có sản phẩm xanh nhưng người tiêu dùng phải phân biệt được sản phẩm xanh mới tạo ra được thị trường xanh, thu hút được doanh nghiệp tham gia sản xuất xanh.

Chuyển đổi xanh thế nào khi có nhiều lợi thế?

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Công Lý - Phó chủ tịch thường trực UBND TP Cần Thơ - cho rằng Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng trước những thách thức chưa từng có: biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan; xâm nhập mặn, sạt lở, hạn hán diễn biến phức tạp; chi phí sản xuất tăng cao; yêu cầu của thị trường quốc tế ngày càng khắt khe hơn.

Trong khi đó, các thị trường lớn không chỉ quan tâm sản phẩm có ngon hay không mà còn hỏi sản phẩm này phát thải bao nhiêu, có truy xuất được nguồn gốc không, có thân thiện với môi trường không, có bảo vệ sức khỏe cộng đồng không? Điều đó cho thấy chuyển đổi xanh không còn là xu hướng lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để tồn tại và cạnh tranh.

Tuy nhiên, muốn chuyển đổi xanh thành công phải xây dựng được hệ sinh thái liên kết bền vững giữa "4 nhà". Trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, nhà khoa học cung cấp tri thức và công nghệ, nhà doanh nghiệp dẫn dắt thị trường và nhà nông là trung tâm của quá trình chuyển đổi. Nếu thiếu một mắt xích, chuỗi giá trị xanh sẽ không thể hình thành trọn vẹn.

"Trước đây chúng ta chủ yếu quan tâm sản xuất được bao nhiêu. Nhưng hôm nay chúng ta phải quan tâm làm sao để người nông dân có thu nhập tốt hơn, làm sao để nông sản đi xa hơn, làm sao để hạt gạo, con cá, trái cây của Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ là hàng hóa mà trở thành thương hiệu có giá trị toàn cầu", ông Lý nói

Nhà báo Trần Xuân Toàn, Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, cũng cho rằng Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với những thay đổi do biến đổi khí hậu, ảnh hưởng không nhỏ đến canh tác, nuôi trồng, chế biến trong nông nghiệp. Ngoài ra, sự đòi hỏi ngày càng khắt khe của thị trường buộc phải có những thay đổi để thích ứng. Điều này buộc phải có những tính toán sao cho phù hợp trong giai đoạn mới hiện nay.

Trong khi đó, theo TS Trần Hữu Hiệp - chuyên gia kinh tế, Đồng bằng sông Cửu Long có lợi thế nổi trội là vùng sinh thái nông nghiệp đặc thù gắn với năng lực chuyển đổi xanh rất tốt so với các vùng miền khác; người nông dân tiếp cận khoa học công nghệ nhanh; doanh nghiệp trong vùng dẫn dắt tốt.

Do vậy, theo ông Hiệp, cần tập trung giải quyết hài hòa công nghệ và thị trường. Công nghệ (trí tuệ nhân tạo, IOT, công nghệ phục vụ kinh tế tầm thấp...) tạo ra giá trị, đang được ứng dụng tốt nhưng phải tăng tốc, đặc biệt là chọn công nghệ lõi để tăng tốc. Nhưng phát triển công nghệ phải chú ý tới vấn đề thị trường, đầu ra cho sản phẩm.

"Ngoài ra cần xây dựng sự chia sẻ giữa nhà đầu tư, doanh nghiệp, nông dân, hợp tác xã và người tiêu dùng theo hướng cùng đầu tư, cùng chia sẻ lợi ích chứ không chỉ là đối tác với nhau theo quan hệ mua - bán", ông Hiệp nói.

Phải liên kết sản xuất xanh

Cũng tại hội thảo, ông Vũ Ngọc Đỉnh - Tổng giám đốc Techpal Group - cho biết doanh nghiệp này đang đầu tư tám tổ hợp nông nghiệp công nghệ cao và tất cả các tổ hợp đều có sự tham gia của khoa học công nghệ trong đầu tư thiết bị, giải pháp và đặc biệt là ở quy trình mới để tối ưu về sử dụng sinh hóa phẩm, tối ưu quy trình sản xuất để tạo ra sản phẩm đạt chuẩn quốc tế.

"Chúng tôi đang đề xuất liên kết các đối tác, trong đó có Đại học Cần Thơ và Hội Tự động hóa Việt Nam để triển khai mô hình nuôi gà không kháng sinh, mang lại thay đổi trong quá trình chăn nuôi. Chúng tôi muốn thay đổi, tạo ra chất lượng cao hơn, thương hiệu tốt hơn đáp ứng nhu cầu hiện nay và tạo ra sản phẩm đảm bảo sức khỏe của người tiêu dùng", ông Đỉnh nói.

Bà Lê Mỹ Hạnh, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Cần Thơ, khẳng định thời gian qua sở đồng hành với các viện, trường, doanh nghiệp, hợp tác xã, thậm chí hộ sản xuất cá thể để đưa khoa học công nghệ đến và kết nối giữa các chuyên gia, nhà khoa học cùng doanh nghiệp trực tiếp sản xuất nông nghiệp.

"Chúng tôi có đặt hàng trực tiếp với Techpal cho sản xuất sản phẩm làm sao đưa kháng sinh về mức không có nguy hại cho sức khỏe con người. Chúng tôi cũng đặt hàng, kết nối nhà khoa học, doanh nghiệp và đồng hành để làm sao kết quả cuối cùng là nâng cao năng suất, chất lượng hàng hóa, gia tăng giá trị nông sản và mục tiêu cuối cùng là đảm bảo sức khỏe cho mọi người", bà Hạnh nói.

TS Lê Văn Lâm, Phó hiệu trưởng Đại học Cần Thơ, cho biết "rất thích" mô hình 4 nhà. Chia sẻ mô hình thành công ở một số quốc gia, ông Lâm cho rằng chính quyền đặt hàng viện, trường từ nhu cầu của địa phương, viện, trường có giải pháp thì mời doanh nghiệp tham gia. Từ đó cộng đồng tham gia chuỗi cung ứng hoặc thụ hưởng giải pháp đó, "mô hình này hết sức bền vững".

Theo ông Lâm, Cần Thơ cũng có thể làm theo mô hình của Nhật là đến ngay các xã để thành lập các phòng thí nghiệm rồi mời nhà khoa học tại các trường đại học đến đó cùng nông dân để cùng nghiên cứu sản phẩm mới. "Chỉ có như vậy mối quan hệ nông dân, nhà khoa học và chính quyền mới thể hiện rõ", ông Lâm nói.

Chuyển đổi xanh nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long: Từ công nghệ đột phá đến thị trường bền vững

Theo báo cáo kiểm kê khí nhà kính mới nhất, lĩnh vực nông nghiệp của nước ta phát thải gần 90 triệu tấn CO₂ tương đương mỗi năm. Trong đó canh tác lúa nước chiếm tỉ trọng lớn nhất với khoảng 45 triệu tấn.