Ông Nguyễn Như Cường, Phó vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đã khẳng định như vậy khi trao đổi với Tuổi Trẻ về vấn đề chuyển đổi xanh trong nông nghiệp. 

Ông Cường nói: Trên phạm vi toàn cầu, các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), CBAM, Carbon footprint, truy xuất nguồn gốc hay tài chính xanh đang dần trở thành xu thế mang tính tất yếu của thị trường. Hơn nữa, Việt Nam cũng đã cam kết mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

* Việc triển khai đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL đóng góp như thế nào trong quá trình chuyển đổi xanh của ngành nông nghiệp, thưa ông?

 - Việc triển khai đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL đã giúp ngành lúa gạo ở miền Tây có những chuyển biến khá căn cơ về tổ chức sản xuất, áp dụng các quy trình sản xuất giảm phát thải, giảm vật tư đầu vào..., góp phần giảm chi phí sản xuất.

Việt Nam đã xuất khẩu những lô "gạo xanh - giảm phát thải" được chứng nhận, dù chưa đem lại giá trị kinh tế cụ thể nhưng thể hiện rõ ràng trách nhiệm của Việt Nam với việc sản xuất xanh, giảm phát thải đối với ngành hàng lúa gạo, góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người sản xuất lúa gạo Việt Nam đối với quá trình chuyển đổi nông nghiệp theo hướng phát thải thấp.

Những kết quả bước đầu của đề án cũng cho thấy Việt Nam đang nghiêm túc thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

* Nhưng việc nhân rộng các mô hình chuyển đổi xanh và ứng dụng công nghệ vẫn còn nhiều rào cản, theo ông, đâu là những "điểm nghẽn"?

- Chúng ta đang từng bước áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến, sản xuất tuần hoàn, quản lý thông minh cùng nhiều công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, big data... Tuy nhiên, việc triển khai trên diện rộng vẫn còn hạn chế, chưa đạt được như kỳ vọng.

Nguyên nhân trước hết là do sản xuất nông nghiệp chúng ta quy mô nông hộ với diện tích canh tác chủ yếu nhỏ lẻ, manh mún nên việc tổ chức, liên kết sản xuất hàng hóa quy mô lớn còn hạn chế. Điều này khiến cho việc áp dụng đồng bộ các quy trình canh tác tiên tiến, mô hình tuần hoàn hay công nghệ mới gặp nhiều khó khăn.

Một số người dân, doanh nghiệp và hợp tác xã chủ yếu quan tâm đến hiệu quả kinh tế, hiệu quả sản xuất trước mắt mà chưa chú trọng đúng mức đến sản xuất xanh, giảm phát thải và áp dụng công nghệ thông minh vào sản xuất do lo ngại có thể phát sinh chi phí. Hơn nữa, lao động trực tiếp trong nông nghiệp chủ yếu là người lớn tuổi, hạn chế về khả năng tiếp cận công nghệ mới, áp dụng các quy trình sản xuất giảm phát thải.

* Vậy cần những cơ chế hay giải pháp đột phá nào để tạo chuyển biến rõ nét trong thời gian tới, thưa ông?

- Theo tôi, điều quan trọng là phải có cơ chế, chính sách đủ hấp dẫn để thu hút nguồn lực tư nhân và quốc tế tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số của ngành nông nghiệp. Thúc đẩy vai trò của doanh nghiệp đóng vai trò đầu tàu và các hợp tác xã hiệu quả là cầu nối.

Nhà nước cũng cần cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, tạo ra một môi trường pháp lý thông thoáng và minh bạch, chính sách đủ mạnh để các dòng vốn khối tư nhân, quốc tế hòa chung với nguồn vốn nhà nước tạo dòng vốn đủ mạnh, đủ lớn... tập trung cho đầu tư, phát triển sản xuất nông nghiệp. Có cơ chế đủ mạnh về tài chính, tín dụng, bảo hiểm nhằm thu hút các nguồn lực xã hội, quốc tế và phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn.

Trong đó, tập trung vào một số chính sách như tích tụ ruộng đất, tạo điều kiện để tổ chức lại sản xuất, liên kết sản xuất. Tạo đột phá về công nghệ trong nông nghiệp thông qua phát triển công nghệ chiến lược, công nghệ cao trong nông nghiệp. Phát triển chuỗi giá trị từ sản xuất đến thị trường, chế biến sâu, đa dạng các sản phẩm nông sản để nâng cao sức cạnh tranh, giá trị gia tăng của nông sản Việt Nam.

* Thưa ông, cần làm gì để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào sản xuất nông nghiệp xanh, giảm phát thải, đặc biệt tại khu vực ĐBSCL?

- Thời gian tới ngoài đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới, công nghệ cao vào chọn tạo giống cây trồng, vật nuôi hay các quy trình công nghệ trong canh tác, bảo quản, chế biến nông sản..., ngành nông nghiệp phải ứng dụng các công nghệ như AI, blockchain, thiết bị bay không người lái (Drone), hệ thống cảm biến IoT để tự động hóa việc tưới tiêu, bón phân, dự báo sâu bệnh...

Triển khai hiệu quả các chiến lược khoa học công nghệ, các đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050... 

Đặc biệt phải thay đổi nhận thức của người dân, bởi, lực lượng trực tiếp lao động, sản xuất tạo ra sản phẩm nông nghiệp xanh, giảm phát thải là nông dân. Vì vậy bên cạnh các cơ chế, chính sách..., cần nâng cao nhận thúc của người dân, có chính sách tạo động lực để người dân chủ động ứng dụng công nghệ, thay đổi phương thức canh tác bền vững.

Phải đáp ứng nhu cầu người dùng, yêu cầu thị trường Việt Nam không chỉ sản xuất nông sản phục vụ nhu cầu lương thực, thực phẩm cho trên 100 triệu dân trong nước mà còn là quốc gia xuất khẩu nông sản lớn (hơn 70 tỉ USD vào năm 2025).

Theo ông Nguyễn Như Cường, mọi thay đổi về thị hiếu tiêu dùng, xu hướng thị trường, yêu cầu chất lượng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, sản xuất xanh hay giảm phát thải từ thị trường quốc tế đều tạo áp lực buộc ngành nông nghiệp nước ta phải chuyển đổi mạnh mẽ nhằm đáp ứng yêu cầu của người tiêu thụ, thị trường.

Chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu bắt buộc

Ngày Chuyển đổi xanh năm 2026 với chủ đề “Chuyển đổi xanh - Động lực cho mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam” diễn ra tại Hà Nội sáng 16-5, thu hút đông đảo người dân tham gia.