Văn hóa giao thông trên cao tốc Việt Nam luôn được dư luận quan tâm, đặc biệt là thói quen bám làn trái, sát dải phân cách. Không ít tài xế đi làn này với tốc độ thấp, cản trở xe phía sau, vừa gây khó chịu vừa tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Gần đây, mạng xã hội và các diễn đàn ô tô xôn xao trước đề xuất cấm xe chạy liên tục ở làn trái, nhằm hạn chế tình trạng "chiếm làn" và giúp luồng giao thông thông thoáng hơn. 

Tuy nhiên, việc áp quy tắc mới vào hạ tầng vốn đa dạng của Việt Nam đang gây nhiều tranh luận, nhất là khi không ít tuyến cao tốc chỉ có 2 làn hoặc chưa phân hóa rõ tốc độ giữa các làn.

Nhà báo Nguyễn Thúc Hoàng Linh, người nhiều năm theo dõi lĩnh vực ô tô và hạ tầng giao thông, đã chia sẻ góc nhìn đáng chú ý về vấn đề này trong chương trình Trên Ghế.

Có thể xem làn trái là làn ưu tiên

Theo anh Linh, việc hạn chế chạy liên tục ở làn trái đã áp dụng ở nhiều nước từ lâu, nơi làn này không dùng để lưu thông thường xuyên mà giống một dạng làn ưu tiên - tương tự tuyến BRT ở Hà Nội, hoặc dành riêng cho xe điện, xe không phát thải, xe chở nhiều người.

Dù vậy, anh cho rằng nếu áp dụng tại Việt Nam cần cân nhắc kỹ thực tế: nhiều tuyến đường còn hẹp, chỉ hai làn; việc nhập làn, tách làn chưa thống nhất; ý thức giao thông nhiều nơi chưa cao, người dân quen "tiện đâu đi đó" theo thói quen mang tính lịch sử.

"Tất cả điều đó tạo thành rào cản khi triển khai một quy định cứng kiểu "được" hay "không được", vì có thể tạo ra một bước ngoặt rất lớn cho bức tranh giao thông", anh Linh cho hay.

Anh dẫn ví dụ tuyến Hà Nội - Bắc Giang hay Hà Nội - Bắc Ninh có một làn 90 và một làn 70: Ai đi nhanh chạy làn 90, ai chậm hơn chạy làn 70. Nếu cấm hẳn bám làn trái, mọi người sẽ dồn về làn 70, khiến tất cả bị chậm lại và chỉ còn một làn thực chất để lưu thông, bất tiện cho nhu cầu vượt xe.

Do đó, anh đề xuất quy định không cho xe chạy liên tục ở làn trái nên xem như một quy định nền, mở đường cho các quy định chi tiết hơn sau này - như có cho vượt hay không, xe nào được đi vào, hoặc ưu tiên xe điện, xe xanh như một hình thức khuyến khích chuyển đổi xanh.

Quan trọng vẫn là ý thức

Quan trọng hơn cả, một quy định có thành công đi vào cuộc sống hay không phần lớn phụ thuộc ý thức người dân. Theo anh Linh, trước đây xe tải và xe chuyên dụng cỡ lớn được phép đi làn trong cùng trên nhiều tuyến quốc lộ, cao tốc, khiến tài xế hình thành thói quen thấy xe lớn là chủ động tránh, rồi dần mặc định cứ chạy đúng tốc độ tối thiểu, ai muốn vượt thì tự chuyển làn.

Vì vậy, thay vì chỉ tập trung ban hành thêm quy định, cần bắt đầu từ nâng cao ý thức mỗi người - thách thức lớn vì văn hóa giao thông cần thời gian để thay đổi.

Tại Hà Nội, trên đường Dương Đình Nghệ, không khó bắt gặp cảnh xe lách qua khoảng trống dành cho xe quay đầu để vượt đèn đỏ, phổ biến đến mức Google Maps đôi khi cũng chỉ đường theo hướng đó, khiến nhiều khu phố phải bịt hẳn chỗ quay đầu - bất tiện cho số đông nhưng cần thiết để tránh nguy hiểm.

Chuyện nhường nhịn trên cao tốc cũng tương tự: Chỉ cần mỗi người tìm hiểu, chấp hành và nghĩ cho người xung quanh thêm một chút, giao thông sẽ thuận lợi và an toàn hơn, thay vì giữ tâm lý "tôi đi đúng đường nghĩa là tôi không sai, xung quanh mặc kệ".

Với tài xế chạy đúng tốc độ tối đa và bám làn trái, anh Linh cho rằng về lý thuyết họ không có nghĩa vụ nhường đường. Tuy nhiên vẫn nên cân nhắc tình huống đặc biệt như xe sau chở người cấp cứu, thai phụ sắp sinh, bởi khi đó việc không nhường đường đôi khi có thể trở thành biểu hiện của sự ích kỷ, dù thực tế cũng không ít người xin vượt tùy tiện.

Cao tốc có làn để vượt sẽ hạn chế được xe đi chậm bám làn trái

Mới đây, Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) đề xuất đường cao tốc bố trí một làn (sát dải phân cách giữa) để vượt.