Những ngày qua mưa lớn, triều cường kết hợp với lũ từ thượng nguồn sông Mekong đổ về đã làm cho cánh đồng phường Vĩnh Tế, Thới Sơn, Tịnh Biên và xã Nhơn Hội, tỉnh An Giang (giáp biên giới Campuchia) ngập trắng xóa mùa nước nổi.

Cá leo, cá kết, cá rô biển… trở lại theo mùa nước nổi

Trên đồng nước giáp biên giới Campuchia và dọc theo kênh Vĩnh Tế (tỉnh An Giang), thương lái chạy vỏ lãi qua lại để tìm mua cá đồng. Ngư dân địa phương neo đậu ghe xuồng dày cặp mé bến. Có người lỉnh kỉnh chuẩn bị cây, lưới để bắt đầu ra đồng chọn luồng đặt dớn, giăng lưới đón mùa cá chạy.

Mùa nước nổi, người dân sống đầu nguồn An Giang có nhiều cách săn bắt sản vật như đẩy ốc bươu vàng, săn chuột đồng, rắn, nhổ bông súng, bẻ bông điên điển hay đi đặt dớn, giăng lưới để mưu sinh.

Hiện nay, nước về nên lượng phù sa đục ngầu từ dòng kênh Vĩnh Tế lan rộng vào các cánh đồng. Các loài cá lúc này cũng bơi theo con nước ... Chuẩn bị đón sản vật "trời ban", ngư dân Lê Bảo Linh (ấp Bà Bài, phường Vĩnh Tế) có nước da đen ngăm, rắn rỏi. Cả đời mưu sinh bằng nghề câu lưới nên chỉ cần nhìn dòng nước đặc quánh phù sa đổ về, ông đủ hiểu mọi thứ về mùa nước nổi và dự đoán sản lượng cá đồng ra sao.

Ông nhớ mùa nước nổi năm rồi các loại cá đồng, gồm cá lóc, cá rô, cá trê, cá mè vinh, cá chốt, cá linh… khá nhiều. Trong khi đó cá leo, cá kết, cá rô biển ít thấy xuất hiện trên cánh đồng biên giới này.

"Cũng có nghe nước về thấp, tôi cũng rầu lo không làm nghề cá được. Tuy nhiên khoảng 10 ngày qua, mưa, triều cường và lũ thượng nguồn đổ về nên nước lên nhanh. Trên đồng có chỗ nước đã sâu hơn 1m. Tôi cũng thấy đầu mùa nước nổi này có nhiều mặt cá ngon như cá kết, cá leo, cá trèn, cá rô biển. Tôi đánh bắt cũng thả cá nhỏ lại cho chúng sinh sản", ông Linh hào hứng nói.

Cá linh đầu mùa nước hiện có giá bán cao khoảng 150.000 đồng/kg. Cá leo, cá kết, cá trèn, cá chốt có giá bán 120.000 - 200.000 đồng/kg (tùy loại cá). Do sản lượng cá ít, nên để bắt được cá leo, cá kết cũng khá hiếm.

Các loài cá mới này được ông Linh đoán từ biển hồ Campuchia theo con nước bơi về vùng đầu nguồn Đồng Tháp, An Giang rồi vào vùng trũng Lạc Quới, Vĩnh Gia.

"Mấy bữa trước, có người dân ở đây đánh bắt được cá leo 5-6kg/con, bán có tiền lắm. Tôi cũng mới đi đặt xong luồng dớn 5 cái dài cả 1km để đón cá chạy. Sản lượng cá chưa nhiều, nhưng cả ngày lẫn đêm trên đồng nước bắt cá, bắt ốc kiếm 300.000 - 500.000 đồng cũng sống được", đôi mắt ông Linh sáng lên nhìn ra đồng nước.

Trong khi đó, bà Ngô Thị Mỹ Ngọc, Chủ tịch UBND phường Vĩnh Tế, xác nhận cánh đồng giáp biên giới Campuchia đã ngập tràn. Mùa nước nổi cũng là lúc người dân vào vụ bắt cá đồng cả ngày lẫn đêm để kiếm thêm thu nhập, ổn định cuộc sống gia đình.

Để khai thác đi đôi với bảo vệ nguồn lợi thủy sản, chính quyền phối hợp đơn vị liên quan ra quân tuyên truyền nhắc nhở người dân không "quét sạch" cá đồng, tuân thủ tuyệt đối quy định về mắt lưới đánh bắt. Địa phương kiểm tra thường xuyên và phát hiện sai phạm khai thác thủy sản sẽ xử lý nghiêm.

Chuyển tư duy từ có cá thì bắt sang bảo vệ quần đàn sinh sản

Đánh giá về nguồn thủy sản mùa nước nổi, TS Nguyễn Văn An - Phó giám đốc phụ trách Trung tâm sản xuất sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm, Trường đại học Kiên Giang, cho biết trước đây vùng đầu nguồn Đồng Tháp, An Giang vào mùa nước thì nguồn lợi cá đồng rất nhiều, gồm cá linh, cá lóc, cá trê, cá rô đồng, cá lăng và nhiều loài cá, tôm đặc trưng khác...

Đặc biệt từ những năm 1990, 2000 về trước, cá đồng còn rất nhiều như cá chạch lấu, cá heo, cá trèn bầu, cá rô biển. Tuy nhiên những năm gần đây, sản lượng các loại này ngày càng suy giảm.

Theo TS An, những năm qua nước từ thượng nguồn sông Mekong đổ về khu vực Đồng bằng sông Cửu Long thường thấp. Các loài cá đồng cũng ít di cư về sinh sản. 

Trong khi đó, không ít người dân còn ý thức chưa cao trong việc đánh bắt thủy sản, hệ sinh cảnh sinh sản của cá mất dần, nên khả năng tái tạo quần đàn cá đồng tự nhiên phục hồi chậm. Cá đồng cũng không còn được lớn như xưa.

Ông cho rằng người dân cần chuyển tư duy từ có cá thì bắt sang bảo vệ quần đàn sinh sản. Các tỉnh đầu nguồn Đồng Tháp, An Giang cũng cần có những khu vực bảo vệ cá sinh sản, khai thác có kiểm soát và cấm tuyệt đối khai thác cá kiểu tận diệt.

"Ngày nay mọi người cũng cho cá chạch lấu, cá rô biển, cá hô sinh sản thành công và nuôi thương phẩm. Việc các mặt cá mới như cá kết, cá leo… xuất hiện trở lại trong mùa nước nổi năm nay ở Vĩnh Tế là tín hiệu vui nhưng cũng cần có nghiên cứu đánh giá kỹ lại về các loài cá trên để có kết quả chính xác", TS An góp ý.

Dân đầu nguồn An Giang, Đồng Tháp ngày đêm đặt lợp cua đồng mùa nước nổi

Mùa nước nổi về mang theo bao sản vật cá, tôm. Ngay thời điểm này người dân sống ở đầu nguồn An Giang, Đồng Tháp ngày đêm chạy vỏ lãi ra các đồng nước đặt lợp bắt cua đồng, bán kiếm tiền mưu sinh.