Ngày 18-8, trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Lê Hà Luân - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp - cho rằng câu chuyện người miền Tây mong chờ mùa nước nổi chứa đựng một kinh nghiệm sinh thái sâu sắc. Người dân không ngóng một trận lũ lớn gây thiệt hại. Điều họ chờ đợi là một mùa nước về đúng quy luật.

Bởi theo ông, một mùa nước như vậy thực hiện đồng thời nhiều chức năng: kết nối sông với đồng ruộng; mở rộng môi trường sinh sản cho cá, tôm; vận chuyển và phân bố phù sa, chất dinh dưỡng; bổ sung nguồn nước cho hệ thống kênh rạch, vùng trũng; đồng thời duy trì nhiều sinh kế và nét văn hóa đặc trưng của vùng đầu nguồn.

Nếu thiếu một mùa lũ, hệ sinh thái có khả năng thích nghi và chưa chắc tạo ra hậu quả nghiêm trọng ngay lập tức. Nhưng nếu tình trạng lũ thấp, lũ muộn hoặc mất nhịp lũ tự nhiên lặp lại trong nhiều năm thì đó mới là vấn đề đáng lo ngại.

Khi ấy, những tác động riêng lẻ có thể cộng hưởng: nguồn lợi thủy sản tự nhiên suy giảm, lượng phù sa vào đồng ít hơn, độ phì tự nhiên của đất giảm, hệ sinh thái đất ngập nước bị thu hẹp và những sinh kế truyền thống mùa nước nổi dần mất đi.

Vì vậy từ góc độ quản lý, chúng ta cần chuyển cách nhìn từ "phòng chống lũ" sang "quản trị và thích ứng với lũ". Nơi nào cần bảo vệ dân cư, hạ tầng và vùng sản xuất thì phải chủ động kiểm soát; nhưng những khu vực có điều kiện phù hợp cũng cần nghiên cứu tạo không gian để đón nước, trữ nước, nhận phù sa và phục hồi hệ sinh thái.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, nước lũ không chỉ là một lượng nước đi qua. Đó là dòng chảy mang theo phù sa, dinh dưỡng, nguồn lợi thủy sản và cả nhịp sống của hệ sinh thái. Khi lũ thấp hoặc về muộn, diện tích và thời gian ngập đồng giảm, sự kết nối giữa sông, kênh rạch với đồng ruộng bị thu hẹp, không gian sống của cá, tôm tự nhiên bị giảm, điều kiện sinh sản và nguồn thức ăn tự nhiên giảm theo.

"Ở Đồng Tháp, đặc biệt là vùng đầu nguồn, chúng tôi đang theo dõi rất sát diễn biến nguồn nước, đồng thời nghiên cứu việc chủ động đón lũ, trữ lũ và xả lũ theo chu kỳ phù hợp, để vừa bảo đảm an toàn sản xuất vừa tận dụng được nguồn nước, phù sa, tái tạo nguồn lợi thủy sản và những giá trị sinh thái đặc trưng của mùa nước nổi", ông Luân nói thêm.

Người dân đầu nguồn Đồng bằng sông Cửu Long thắc thỏm chờ mùa nước nổi

Cận kề mùa nước nổi, nhịp sống đầu nguồn biên giới Đồng Tháp lại tất bật. Dọc sông Sở Thượng, người dân lại sửa sang lưới, sẵn sàng cho mùa cá mới khi con nước tràn đồng. Tuy nhiên bà con cũng đang thắc thỏm lo lắng trước dự báo tình trạng El Nino năm nay sẽ khốc liệt.