Chúng ta đã buông lòng quản lý vỉa hè quá lâu

Trao đổi với Tuổi Trẻ, KTS Phạm Thanh Tùng - chánh văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam - cho rằng vỉa hè không đơn thuần là khu vực dành cho người đi bộ. "Nếu không có hoạt động trên vỉa hè thì phố phường thiếu sức sống.

Các hoạt động đó dần tạo thành một nét văn hóa và kinh tế vỉa hè. Từ trước tới nay vỉa hè đa phần trở thành nơi để xe máy, chợ cóc, bán hàng rong tùy tiện, người ở mặt phố lấn chiếm vỉa hè, đặt biển hiệu lung tung. Tức là thiết kế đô thị chưa được làm đầy đủ, đây là câu chuyện cần phải tính giải pháp" - ông Tùng nói.

Theo ông Tùng, hiện tại nhiều TP lớn như New York (Mỹ), không áp dụng việc cấm hoàn toàn hoạt động kinh doanh trên vỉa hè. Thay vào đó, chính quyền tổ chức, quản lý theo khung thời gian.

Cụ thể vào buổi sáng từ khoảng 6h, các xe bán đồ ăn nhanh như hamburger, bánh mì kẹp thịt được phép hoạt động trên vỉa hè. Tại một số khu vực như trước công viên, vào buổi chiều các xe bán hàng ăn cũng được bố trí kinh doanh theo quy định và phải di chuyển sau khi hết thời gian cho phép.

"Điều này cần được khảo sát và nghiên cứu đô thị hết sức cẩn thận. Hiện chúng ta có công nghệ số, có camera, BigData, chúng ta hoàn toàn có thể quản lý, làm được việc này. Khi quản trị tốt chúng ta sẽ tạo nên một khu vực vỉa hè sinh động, như khu phố Tạ Hiện đã làm được. Vỉa hè tạo nên kinh tế, tạo nên văn hóa du lịch và tạo nên bản sắc của từng đô thị" - ông Tùng nói thêm.

Ngoài ra, theo KTS Phạm Thanh Tùng, chính những hoạt động trên vỉa hè góp phần đảm bảo an ninh, trật tự. Ông lý giải ở nơi nào vỉa hè hoạt động sinh động thì an ninh trật tự rất tốt nếu kết hợp thêm công nghệ để quản lý.

"Chúng ta buông lỏng quản lý vỉa hè hàng thập niên qua. TP Hà Nội từng có những chiến dịch ra quân rầm rộ, sau đó đâu lại vào đấy. Nhưng dạo này tôi thấy Hà Nội làm quyết liệt hơn.

Trước mắt TP đang tiến hành chấn chỉnh các hành vi vi phạm, sau đó nên sắp xếp tính toán lại. Vỉa hè nếu không có hoạt động thương mại lập tức mất nguồn thu. Đô thị không phải của người giàu, chính những người lao động chân tay mới tạo nên sức sống của đô thị" - ông Tùng nói.

Ông cho rằng những người buôn bán, hoạt động trên vỉa hè đã tạo nên văn hóa kẻ chợ, văn hóa Thăng Long. Việc quản lý vỉa hè cần phải nhìn thêm cả góc độ văn hóa. Quản trị đô thị cũng là quản trị văn hóa, lấy người dân làm trung tâm, tạo điều kiện cho người dân mưu sinh.

Để làm được những điều trên, theo ông Tùng, phải giải quyết bằng được việc quản lý xe máy đỗ trên vỉa hè ra sao; người đi xe lăn, khuyết tật đi trên vỉa hè như thế nào cho an toàn. Đặc biệt, phải hạn chế tình trạng một thời gian ngắn lại đào bới vỉa hè khắp nơi.

"Điều này đòi hỏi sự điều hành rất đồng bộ của TP, quản trị đô thị bằng công nghệ số. Và Hà Nội hiện nay đang quyết tâm xử lý các điểm nghẽn này, trong đó xác lập lại vị trí của vỉa hè và đưa vỉa hè vào trật tự, văn minh, người dân được hưởng lợi là việc rất cần làm ngay. Ngoài ra phải có thiết kế vỉa hè, biển quảng cáo phải không được cản trở giao thông, che tầm nhìn nhưng không nên đồng phục biển hiệu" - ông Tùng nói thêm.

Phân công "rõ người, rõ việc"

Trước đó, Công an Hà Nội cũng đã tổ chức hội nghị trực tuyến đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch số 332 và kế hoạch số 383 của UBND TP Hà Nội về giải quyết điểm nghẽn trật tự đô thị và ùn tắc giao thông.

Tại hội nghị, trung tướng Nguyễn Thanh Tùng - Giám đốc Công an Hà Nội - yêu cầu không được để diễn ra tình trạng "bắt cóc bỏ đĩa" trong vấn đề giải quyết trật tự đô thị. Ông Tùng giao phòng tham mưu và các phòng nghiệp vụ liên quan lập danh sách theo dõi sát sao, chấm điểm thi đua hằng tháng đối với từng địa bàn.

"Nếu nhắc nhở đến lần thứ ba mà địa bàn vẫn để tái diễn vi phạm lấn chiếm vỉa hè, lòng đường, kiên quyết đánh giá "không hoàn thành nhiệm vụ" đối với trưởng công an phường, xã đó" - ông Tùng chỉ đạo.

Ngoài ra, lãnh đạo Công an Hà Nội cũng đề nghị chính quyền cơ sở phải vào cuộc thực chất, đồng hành cùng lực lượng công an trong lập lại trật tự đô thị. Cụ thể, ông Tùng đề nghị chủ tịch UBND các xã, phường phải lập tức rà soát, phân công nhiệm vụ theo nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tuyến phố".

Các tổ công tác phụ trách ở đâu thì cá nhân đó, tổ chức đó phải chịu trách nhiệm trước lãnh đạo cấp trên khi để xảy ra tình trạng "bày bán hàng tràn lan, vắng bóng lực lượng chức năng là tái vi phạm".

Sáu hoạt động được phép sử dụng tạm vỉa hè TP.HCM

Cuối tháng 2-2026, Sở Xây dựng TP.HCM đã có văn bản hướng dẫn thực hiện một số nội dung liên quan đến quản lý và sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè.

Theo đó, có sáu nhóm hoạt động được phép sử dụng tạm thời không gian này, gồm: phục vụ các sự kiện chính trị, văn hóa, thể thao; thi công công trình; tập kết rác thải, vật liệu; tổ chức tang lễ; đám cưới; trông giữ phương tiện trong trường hợp cần thiết.

Tuy nhiên, một số hoạt động trong số này chỉ được phép thực hiện trên các tuyến đường cấp huyện, xã hoặc đường chuyên dùng, không áp dụng với các trục đường chính đô thị, quốc lộ hay cao tốc.

Thay đổi thói quen mua và bán

Ngày 23-3, Tuổi Trẻ đưa tin TP.HCM thí điểm giao công an cấp xã giữ trật tự đô thị. Dưới thông tin này, nhiều bạn đọc bày tỏ sự đồng tình và gửi gắm thêm nhiều nguyện vọng. Những thông tin từ nhiều địa bàn ở TP.HCM được bạn đọc gửi đến. Trong đó có thực tế nhiều hàng quán nhắc khách dừng đậu xe đúng quy định để không bị phạt. Có bạn đọc đề nghị: nên mở rộng mô hình này ra nhiều nơi, nhất là ở những nơi có nhiều trường học, bệnh viện.

Vỉa hè phường nhà tôi, phường vùng ven TP.HCM cũng đã thay đổi rất nhiều từ trước Tết Nguyên đán đến nay. Nhiều quán cà phê, sinh tố đã giảm lượng khách ngồi lại và tăng lượng khách mua mang về.

Trong khi khách đứng chờ, chủ quán nhắc khách xếp xe gọn lại, coi chừng bị phạt. Hiệu quả thấy rõ khi người người nhắc nhau dọn gọn hàng và đậu xe đúng chỗ. Bốn con đường nhỏ chạy ngang qua chợ đã thông thoáng, tiểu thương ai nấy bày gọn hàng hóa vào trong, thay vì bày đầy mặt đất trên vỉa hè, nay rau cá được lên kệ, gọn đẹp như cảnh chợ trong phim Hàn.

Những quán hủ tiếu, phở, bánh xèo đông khách (với hàng chục xe máy của thực khách) nay đã chuyển sang thuê mặt bằng nơi có chỗ để xe khách. Trong khi nhiều quán khác cử người thường xuyên nhắc khách dừng xe đúng nơi quy định (theo vạch vôi dưới đường).

Gần cổng trạm y tế phường và trường học đã thấy bảng "yêu cầu không đậu xe". Chuyện tưởng như đương nhiên bây giờ đã thấy chuyển biến rõ nét. Ban đầu ai cũng dòm ngó trước sau coi có các anh mặc sắc phục hay không vì ngán bị phạt 500.000 đồng với mỗi xe máy dừng đậu sai quy định.

Sau mấy tháng thì câu chuyện đã khác, hàng quán vỉa hè đã dọn gọn vào trong hoặc dời đến nơi khác phù hợp. Bây giờ là chuyện buôn bán phải đúng nơi đúng chỗ, khách ngồi quán xá phải nghĩ chuyện xe để đâu, kể cả dừng vài phút chờ nhận hàng cũng phải dừng đúng quy định.

Thay đổi lớn nhất và cần nhất không phải là mức phạt và sự có mặt của lực lượng mặc sắc phục mà là sự thay đổi ý thức và thói quen của cả cộng đồng. Có những người đã phải rời bỏ nơi buôn bán quen thuộc để tính đến mặt bằng khác không chiếm vỉa hè.

Thói quen ngồi quán vỉa hè cũng thay đổi khi người ta sẽ chọn những quán có chỗ để xe đúng quy định. Cũng sẽ không còn chuyện một người mở quán bán chiếm vỉa hè, đổ nước bẩn ra đường, khách dựng xe chiếm hết vỉa hè (kể cả vỉa hè những nhà hàng xóm).

Có những khó khăn không nhỏ khi nhiều người mất chỗ bán hàng quen thuộc bao năm nhưng họ sẽ hướng đến việc buôn bán văn minh, lịch sự, đúng pháp luật. Không gian đô thị và văn hóa cộng đồng sẽ thay đổi tốt dần lên từng ngày.

Ra quân gắt gao, vỉa hè Nha Trang dần thông thoáng trở lại

Ngày 25-3, ông Trần Xuân Tây - Chủ tịch UBND phường Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) - cho biết trong những ngày qua địa phương đã ra quân quyết liệt nhằm tăng cường bảo đảm trật tự đô thị, tập trung tại các khu vực đông kinh doanh, trung tâm du lịch trên địa bàn phường.

Theo ông Tây, lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý, tịch thu nhiều vật dụng, máy móc, đồ đạc... của các cơ sở kinh doanh lấn chiếm vỉa hè, lòng lề đường trên nhiều tuyến đường trọng điểm như Trần Phú, Tố Hiến Thành, Nguyễn Thị Minh Khai, Yersin...

Song song với việc xử lý mạnh tay, địa phương vẫn tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nhắc nhở người dân nâng cao ý thức chấp hành trật tư lòng lể đường để duy trì hiệu quả lâu dài.

Ông Lê Xuân Lộc - Trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Nha Trang - cho biết tình trạng buôn bán lấn chiếm lòng lề đường, vỉa hè trên địa bàn phường đang có chuyển biến tích cực sau khi lực lượng chức năng mạnh tay xử lý.

Theo ông Lộc, thời gian đến địa phương sẽ làm việc với các tiểu thương, người dân buôn bán tại các khu chợ để tuyên truyền về việc chấp hành trật tự lòng lề đường, vỉa hè... đồng thời phường sẽ tăng cường tuần tra đột xuất việc chấp hành trật tự đô thị, bất kể ngày đêm.