Có những buổi chiều cuối năm, khi gió lạnh từ đâu thổi về mang theo mùi ẩm của đất, mùi khói bếp bảng lảng, tôi lại thấy lòng mình chùng xuống.

Chỉ cần thoáng đâu đó nhìn thấy một tấm ảnh giống ngôi nhà xưa, trái tim tôi như bị kéo trở về những ngày Tết của tuổi thơ, những ngày mà niềm vui đơn sơ hơn, mà cái Tết ở trong ngôi nhà cũ của ông bà lại ấm áp, đầy đặn hơn bất cứ điều gì bây giờ.

Ngôi nhà ấy nằm nép mình giữa khoảng sân gạch loang màu thời gian. Tường vôi đã cũ, rêu phong bám dày nơi chân tường, nhưng mỗi lần Tết về, nó như bừng tỉnh sau cả năm lặng lẽ.

Chỉ cần ông châm bếp, làn khói trắng bay lên, len lỏi qua mái ngói rồi hòa vào bầu trời xám dịu của ngày cuối đông, là biết mùa xuân đang ghé cửa. 

Tôi nhớ rất rõ thứ mùi ấy, mùi khói bếp quê nhà, chẳng thơm theo kiểu tinh dầu hay nhang trầm, nhưng lại có sức đánh thức ký ức mạnh mẽ đến kỳ lạ. 

Nó làm tôi nhớ đến những buổi sáng rét buốt, ngồi cuộn mình trong chăn nghe tiếng củi khô nổ lách tách, nghe tiếng chân ông bà khẽ dịch chuyển trên nền gạch ướt sương.

Tết ngày xưa gói trọn trong sự chuẩn bị của hai con người già nua ấy. Họ sống chậm, làm gì cũng từ tốn, nhưng mỗi việc đều chất chứa yêu thương. Tôi nhớ đôi bàn tay gầy guộc của bà, từng đốt ngón lấm tấm đồi mồi, nhưng mỗi lần bà cầm tàu lá dong lên là động tác liền trở nên mềm mại lạ lùng.

Bà trải lá ra trên chiếc rổ lớn, vuốt thẳng từng gân lá như thể đang xoa dịu một điều gì đó mong manh. Tôi hay ngồi bên, nhìn từng cử động của bà mà thấy bình yên đến lạ. Lá dong xanh mướt, thấm nước, sáng lên dưới ánh trời nhạt, tạo thành một khoảng màu tươi giữa sân gạch đỏ nâu. 

Bà nói Tết thì phải có bánh chưng, có bánh là nhà có Tết. Chỉ câu nói ấy thôi mà suốt những năm tháng sau này, mỗi khi nhìn thấy lá dong bán vội vã ngoài chợ, tôi lại nghe như giọng bà vẫn dịu dàng đâu đó trong gió.

Còn ông, mái tóc bạc như sương, đôi mắt đã mờ nhưng vẫn thích tự tay nhóm lửa. Ông lấy củi từ góc nhà chất lại, cẩn thận xếp từng khúc một như thể đó là nghi lễ thiêng liêng để đánh thức Tết. Khói bếp bốc lên, chầm chậm, nặng như sương mà cũng nhẹ như hơi thở của đất trời. 

Ông vừa quạt vừa lầm bầm vài câu chuyện cũ, những điều mà ông đã kể đi kể lại không biết bao nhiêu lần, vậy mà sao tôi vẫn chưa bao giờ thấy chán. Có lẽ vì trong mỗi lời kể của ông, tôi nghe được âm thanh của ký ức, của tuổi trẻ ông đã trải qua, của biết bao cái Tết đã trôi đi trong ngôi nhà này.

Ngôi nhà nhỏ của chúng tôi, dù chẳng có gì sang trọng, lại chứa vô vàn điều mà bây giờ tôi không thể tìm lại. Từ tiếng dao bà chẻ lạt, tiếng ông gõ nắp nồi, tiếng gió quẩn quanh trong những khe cửa cũ… tất cả hòa vào nhau thành một bản nhạc mà tôi gọi là “bản nhạc mùa xuân của ngôi nhà xưa”.

Ngày ấy, tôi còn nhỏ, chẳng hiểu hết những vất vả của người lớn. Chỉ biết Tết là vui, là háo hức. Là chạy loanh quanh sân, nghịch ướt cả tay, rồi lại sà vào lòng bà để sưởi nhờ hơi ấm. Là nhìn nồi bánh chưng sôi ùng ục trong đêm, khói bếp bay lên quyện vào mái tóc ông, sáng lên trong ánh lửa đỏ rực. Là cành đào nhỏ mà năm nào ông cũng chở từ chợ về bằng chiếc xe đạp cũ.

Không đẹp, không lớn, không rực rỡ như đào người ta chưng ở thành phố, nhưng đứng trong góc sân, mấy bông đào hồng phớt cứ nhẹ nhàng nở khiến cả nhà bừng sáng. Tôi còn nhớ cái cảm giác khi ông bà vừa chuẩn bị Tết vừa trò chuyện với nhau, những câu nói rất đỗi bình thường, vậy mà sao ấm áp đến mức tôi muốn giữ mãi trong lòng.

Bà nhắc ông đừng cho lửa lớn quá kẻo khê bánh. Ông cằn nhằn làm như bà không biết ông đã nấu bánh bao nhiêu năm rồi. Bà cười, bảo “thì nói vậy chứ ông mà bỏ lơ tí là ngủ quên”. Những tiếng cười, tiếng nhắc nhở, tiếng đối đáp ấy, giờ nghĩ lại đều là âm thanh của hạnh phúc. Thứ hạnh phúc giản dị đến mức trong quãng thời gian trưởng thành đầy biến động, tôi vẫn luôn khao khát được quay về để một lần nữa nghe lại.

Căn nhà ấy không chỉ là nơi trú mưa nắng. Nó là cái nôi của bao mùa Tết, là nơi chứa cả tuổi thơ tôi, tuổi thơ của một đứa trẻ không biết đến smartphone, không biết đến những gói quà sặc sỡ hay phố xá nhiều màu, chỉ biết mong chờ cái Tết bằng những điều mộc mạc nhất.

Tường cũ, mái ngói cũ, đồ đạc cũ… nhưng tất cả lại bền lòng hơn bất cứ thứ gì tôi đang có bây giờ. Người ta nói càng lớn càng thấy Tết nhạt. Nhưng tôi nghĩ không phải Tết nhạt đi, chỉ là khi tôi rời xa ngôi nhà ấy, một phần hương vị của Tết cũng rời xa theo.

Rồi ông mất. Bà cũng yếu dần theo năm tháng. Ngôi nhà lặng đi, vắng tiếng củi cháy, vắng tiếng lá dong sột soạt, vắng tiếng cười khẽ khàng dưới mái hiên. Những cái Tết sau này, dù tôi có cố gắng mua đào đẹp đến đâu, bày biện bàn thờ chỉn chu thế nào, vẫn không còn cảm giác như cũ.

Không còn ngọn lửa nào ấm như lửa ông nhóm. Không còn đôi bàn tay nào chỉnh lại tàu lá dong tỉ mỉ như bà. Không còn góc sân nào khiến tôi vừa đi ra đã nghe như tuổi thơ mình đang ngồi đợi. Mỗi lần nhìn thấy một hình ảnh giống góc sân cũ, như hai bóng dáng già nua bên nồi bếp, như tàu lá dong xanh đặt trên nền gạch mòn, lòng tôi lại nhói lên một cảm giác rất khó gọi tên. Vừa ấm, vừa đau, vừa biết ơn, vừa tiếc nuối.

Hóa ra, Tết thật sự là những con người, là ngôi nhà, là mùi khói, là tiếng động quen thuộc mà khi ta lớn lên, dù đi khắp nơi, cũng không thể tìm lại. Và hóa ra, điều sâu thẳm nhất tôi nhớ, không phải mâm cỗ, không phải câu đối, không phải pháo hoa… mà chính là sự sống dịu dàng trong ngôi nhà cũ. Là cái Tết của một thời bình yên mà bây giờ chỉ còn trong hồi ức.

Nếu có thể, tôi chỉ mong được trở về ngôi nhà ấy một lần nữa, vào một buổi chiều cuối năm, khi khói bếp vừa bay lên, khi ông bà vẫn còn ngồi đó chuẩn bị cho Tết. Tôi sẽ ngồi xuống bên cạnh, nhìn thật lâu từng khoảnh khắc, để ghi nhớ không sót một điều gì.

Nhưng thời gian vốn chẳng đợi ai. Tất cả chỉ còn lại trong những ký ức mà mỗi lần nhớ đến, tim lại mềm ra, mắt lại cay đi. Và vậy là đủ. Vì có lẽ, chỉ cần giữ được trong lòng hình bóng ngôi nhà ngày Tết, ta vẫn còn một nơi để quay về, dù chỉ bằng ký ức.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuânnhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Mọi người vẫn luôn nhớ và chờ ông về ông ạ

Khi những làn gió heo may cuối thu khẽ khàng rút lui, trả lại bầu trời cho hơi lạnh mảnh của mùa đông trở về, cũng là lúc đất trời khẽ vang lên hồi chuông nhắn hẹn cho những tháng cuối năm đang cận kề.