Sự kiện Future Fest 2026 do Tập đoàn giáo dục Văn Lang tổ chức tại Hà Nội trong hai ngày 24 và 25-4. Ngày hội quy tụ 100 chuyên gia, doanh nghiệp, diễn giả đến từ nhiều lĩnh vực, giúp các bạn học sinh khám phá hơn 60 ngành học và định hướng nghề nghiệp cho tương lai.

Thay đổi tâm lý "chọn ngành cho con"

Tập đoàn giáo dục Văn Lang cho biết các thông tin nghiên cứu của Gallup, Vietnamworks, McKinsey, PWC và nhiều tổ chức khác cho thấy mỗi năm có hơn 1 triệu học sinh tốt nghiệp THPT, trong đó 80% lựa chọn học đại học, nhưng chỉ khoảng 50% trong số đó đỗ và nhập học.

Thống kê cũng cho thấy 50% học sinh THPT cảm thấy lựa chọn ngành học chưa đúng hoặc chưa phù hợp với định hướng nghề nghiệp tương lai; 36% sinh viên mong muốn được chọn lại ngành học khác. Trong khi đó, 70% lao động trẻ chưa hiểu rõ các kỹ năng cần thiết cho công việc.

Chia sẻ tại sự kiện, PGS.TS Nguyễn Hữu Cương - Hiệu trưởng Trường đại học Phương Đông - cho rằng hiện có một thực tế khiến nhiều sinh viên đang lãng phí cả thời gian và tiền bạc. Đó là có nhiều sinh viên học hết năm nhất và thấy không phù hợp, lại phải nghỉ học, thi lại, chuyển sang ngành mới.

Nguyên nhân là nhiều bạn trẻ chưa được định hướng nghề nghiệp tốt, hoặc tiếp nhận thông tin sai lệch, dẫn đến quyết định chọn ngành mang tính cảm tính, một chiều.

Dấu hiệu sinh viên chọn sai ngành gồm: không hứng thú với bài giảng, cảm thấy kiến thức quá nặng so với khả năng. Khi đó, sinh viên cần chủ động trao đổi với giáo viên và gia đình để được tư vấn, xem xét lộ trình chuyển ngành phù hợp.

"Các phụ huynh cũng cần thay đổi tâm lý "chọn nghề thay con", "chọn theo gia đình, dòng họ" phổ biến ở miền Bắc. Thay vào đó, các gia đình cần tôn trọng thiên hướng cá nhân của học sinh", ông Cương nói.

PGS.TS Đặng Thị Ngọc Dung (Viện Karolinska, Thụy Điển), với 40 năm kinh nghiệm trong ngành y và nhiều năm giảng dạy tại Đại học Y Hà Nội, cho biết bà từng chứng kiến không ít sinh viên không yêu thích ngành y nhưng vẫn lựa chọn theo định hướng gia đình hoặc tác động từ xã hội.

"Tôi nhớ mãi về một sinh viên học y đã bật khóc khi nợ tới 5 môn chuyên ngành. Khi tôi hỏi, em nói không thích học ngành y mà muốn làm nhà văn vì em viết văn rất giỏi. Nhưng bố mẹ không cho em vào trường văn mà bắt phải thi y", bà Dung nhớ lại và cho biết vì áp lực gia đình, sinh viên này cũng không dám tự chuyển trường, thường xuyên trong trạng thái tinh thần mệt mỏi.

Theo bà Dung, một sinh viên không có đủ sự bản lĩnh và đam mê thực sự với ngành nghề sẽ rất khó theo đuổi, dễ rơi vào tình trạng kiệt sức, tâm lý bất công.

Bà cho biết các trường có thể chưa có những thống kê chính thức về tỉ lệ chọn ngành theo ý muốn cha mẹ, nhưng những số liệu khảo sát từ các đơn vị độc lập cho thấy đây là một thực trạng đáng báo động.

Chọn đúng ngành nghề, thách thức quá sức tuổi 18?

Tiến sĩ Lê Nguyên Phương - nhà sáng lập Liên hiệp Phát triển tâm lý học đường (CASP-V) tại Việt Nam - cho rằng xã hội đang đặt ra một thách thức với những học sinh tuổi 17, 18. Ở tuổi này, các em phải chọn một quyết định đúng nhất, quyết định hay nhất về ngành học, nghề nghiệp cho tương lai.

"Tuổi 18, khi mà hệ thần kinh chưa phát triển đầy đủ, nỗi sợ còn quá lớn. Vì sợ không được yêu thương, sợ bị tẩy chay, mà các em phải buộc chọn một quyết định - nếu sai sẽ mất tất cả. Điều này quá bất công với các em", ông Phương nói.

Ông Phương khuyên các bạn học sinh hãy luôn cân nhắc quyết định "lựa chọn vì nỗi sợ tác động từ bên ngoài" hay "chọn lựa với giá trị thực sự của bản thân". Đặc biệt không nên lựa chọn khi đang sợ hãi, bấn loạn, vì không ai có thể đưa ra quyết định sáng suốt trong lúc này.

"Hãy lắng nghe tiếng nói trong thâm tâm của mình. Đừng nghe theo những tiếng nói do mình nhập tâm từ nỗi sợ của người khác vào, rồi lại nghĩ đây là tiếng nói của chính mình", ông nói.

Ông Hoàng Cao Chung, Giám đốc nhân sự FPT Retail, cũng cho rằng việc buộc học sinh 17-18 tuổi phải chọn ngành học gắn với tương lai là chưa công bằng với các em.

Theo ông, về mặt sinh học và tâm lý, học sinh chưa đủ độ trưởng thành để đưa ra lựa chọn dài hạn, nhưng lại phải quyết định trong tâm thế lo lắng, áp lực nhiều hơn là tin tưởng.

Từ trải nghiệm cá nhân từng định hướng học y nhưng chuyển sang ngành kinh tế, ông Chung cho rằng học sinh nên vững với lựa chọn của mình sau khi đã cân nhắc kỹ, đồng thời chủ động lên kế hoạch phát triển bản thân. Nếu chọn sai, vẫn có thể điều chỉnh khi có sự bình tĩnh và định hướng rõ ràng hơn.

Vào đại học mới biết chọn sai ngành, có còn đường quay đầu?

Không còn chỉ xoay quanh câu chuyện “ngành nào đang hot”, nhiều thí sinh tham gia chương trình Tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp 2026 tại Đà Nẵng sáng 18-1 đã đặt ra những câu hỏi được đánh giá là “khó” và rất thực tế.