Nếu chọn sai ngành thì có thể rẽ hướng ra sao; những ngành học quá đặc thù có phù hợp với số đông và đâu là những áp lực nghề nghiệp mà học sinh thường chỉ nhận ra khi đã đi làm.

Nếu vào đại học mới biết chọn sai ngành, có còn đường quay đầu?

Học sinh Minh Hoài (Trường THPT Thái Phiên, Đà Nẵng) thẳng thắn nêu băn khoăn: "Trong quá trình học đại học, nếu em nhận ra ngành mình chọn không còn phù hợp thì có thể chuyển ngành hoặc chuyển hướng như thế nào để không phải bắt đầu lại từ đầu?".

Trả lời câu hỏi này, PGS.TS Võ Thanh Hải - Phó giám đốc Đại học Duy Tân - cho biết không phải cơ sở giáo dục đại học nào cũng cho phép sinh viên chuyển ngành sau khi trúng tuyển. Quy định này được công bố rõ trong đề án tuyển sinh của từng trường.

Theo ông Hải, ngay cả khi được phép chuyển ngành, sinh viên thường phải học bổ sung nhiều học phần, kéo dài thời gian đào tạo và phát sinh thêm chi phí. Do đó việc "quay lại từ đầu" là rất khó, đặc biệt với những ngành có tính chuyên môn cao.

Ở góc nhìn bổ sung, TS Lê Văn Tường Lân - Trưởng ban đào tạo và công tác sinh viên, Đại học Huế - cho biết theo quy chế hiện hành, sinh viên vẫn có thể được xem xét chuyển ngành hoặc chuyển trường nếu đáp ứng đủ điều kiện: hoàn thành ít nhất học kỳ I, kết quả học tập đạt từ trung bình khá trở lên; ngành chuyển đến còn chỉ tiêu và điểm trúng tuyển không cao hơn điểm đầu vào ban đầu.

Tuy nhiên TS Lân nhấn mạnh việc chuyển ngành thường khiến sinh viên kéo dài thời gian học, ảnh hưởng kế hoạch cá nhân.

Vì vậy giải pháp khả thi hơn trong nhiều trường hợp là tận dụng đào tạo theo học chế tín chỉ, chủ động đăng ký các học phần liên quan đến lĩnh vực nghề nghiệp mong muốn để "rẽ hướng mềm", thay vì thay đổi hoàn toàn ngành học.

Ngành "rộng" có làm được việc chuyên sâu hay không?

Một học sinh Trường THPT Thái Phiên tiếp tục đặt vấn đề: "Những ngành như kinh tế, đặc biệt là kinh doanh quốc tế thì học rất rộng, mỗi mảng chỉ học ở mức nhất định. Vậy khi ra trường em có đủ năng lực làm những công việc đòi hỏi chuyên môn sâu không?

Em cũng thấy trên mạng có ý kiến cho rằng những ngành không cần bằng cấp đặc thù sẽ kém giá trị hơn bác sĩ, luật sư. Điều này có đúng không?".

Giải đáp câu hỏi này, một thành viên trong ban tư vấn cho rằng không nên nhầm lẫn giữa ngành học và vị trí việc làm. Một ngành đào tạo có thể dẫn đến rất nhiều vị trí nghề nghiệp khác nhau, tùy vào năng lực cá nhân và yêu cầu cụ thể của doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, học "rộng" không đồng nghĩa với "nông". Đào tạo đại học giúp người học có nền tảng tư duy, kiến thức hệ thống, từ đó có khả năng học sâu và thích ứng tốt trong quá trình làm việc. Ngược lại, con đường "vừa làm, vừa học" tuy khả thi nhưng thường gặp giới hạn khi phải xử lý những vấn đề phức tạp, đòi hỏi tư duy tổng hợp.

Các trường đại học hiện nay cũng đang triển khai đào tạo theo hướng liên ngành, cho phép sinh viên trong quá trình học lựa chọn học phần, chuyên ngành hẹp phù hợp với định hướng nghề nghiệp, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh khi ra trường.

Ngành đặc thù như quản lý hoạt động bay có dành cho số đông?

Một học sinh nêu câu hỏi về ngành học được đánh giá là rất "hẹp": "Ngành quản lý hoạt động bay có chuyên môn sâu, phải đầu tư nhiều công sức học tập. Vậy cơ hội việc làm của ngành này có rộng mở không, môi trường làm việc có dễ gây nhàm chán không và có yêu cầu điều kiện đặc biệt gì để theo học?".

Theo một thành viên trong ban tư vấn, quản lý hoạt động bay là ngành đặc thù, gắn với hệ thống hàng không, đòi hỏi tính kỷ luật cao, khả năng tập trung, chịu áp lực và trách nhiệm lớn.

Cơ hội việc làm của ngành này gắn chặt với sự phát triển của hạ tầng hàng không, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đầu tư mở rộng nhiều sân bay lớn như Long Thành. Tuy nhiên đây không phải ngành học phù hợp với tất cả thí sinh, bởi yêu cầu cao về sức khỏe, tâm lý nghề nghiệp và khả năng làm việc trong môi trường áp lực kéo dài.

Ban tư vấn lưu ý, với những ngành quá đặc thù, học sinh cần cân nhắc kỹ giữa năng lực bản thân và đặc điểm nghề nghiệp, tránh lựa chọn chỉ vì thấy "ngành hiếm" hoặc "nghe lạ".

"Góc khuất" của du lịch - truyền thông chỉ biết khi đi làm

Không chỉ dừng lại ở chuyện chọn ngành, học sinh Minh Hoài (Trường THPT Thái Phiên) tiếp tục đặt câu hỏi về những áp lực nghề nghiệp:

"Nhiều người nghĩ học du lịch hay truyền thông ra trường chỉ đi làm sự kiện, làm hướng dẫn viên, đi tour. Nhưng thực tế ngành này rất rộng. Vậy thầy cô có thể chia sẻ những khó khăn, đặc thù mà sinh viên thường chỉ nhận ra sau khi đi làm không?".

Theo TS Lê Văn Tường Lân, du lịch và truyền thông là những lĩnh vực có phạm vi nghề nghiệp rộng nhưng cũng đi kèm áp lực lớn. Một trong những yêu cầu quan trọng nhất hiện nay là khả năng cập nhật công nghệ.

"Truyền thông gắn chặt với nền tảng số, dữ liệu và công nghệ. Sinh viên giỏi khối xã hội nhưng hạn chế về công nghệ sẽ gặp nhiều khó khăn nếu không chủ động bồi dưỡng thêm kỹ năng", TS Lân nhận định.

Ở góc độ đào tạo, TS Nguyễn Đức Quận - Phó trưởng ban đào tạo và đảm bảo chất lượng giáo dục, Đại học Đà Nẵng - cho rằng nhiều ngành học hiện nay không tồn tại dưới một tên gọi duy nhất mà có các ngành gần, ngành liên quan như truyền thông đa phương tiện, thiết kế truyền thông, thông tin - truyền thông…

Thí sinh cần linh hoạt lựa chọn ngành phù hợp với năng lực và xu hướng phát triển của xã hội.

Nhìn dài hạn thay vì chạy theo "ngành hot"

Từ những câu hỏi và trao đổi tại chương trình, các chuyên gia nhận định mối quan hệ giữa ngành đào tạo và nghề nghiệp hiện nay không còn là "một - một", mà là "một - nhiều, nhiều - nhiều". Một ngành học có thể phục vụ nhiều nghề, và một nghề cũng có thể được đào tạo từ nhiều ngành khác nhau.

Trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh, các thầy cô khuyên học sinh cần nhìn dài hạn 20 - 30 năm, đặt năng lực và đam mê cá nhân lên hàng đầu, đồng thời cân nhắc nhu cầu xã hội trong trung và dài hạn để đưa ra lựa chọn phù hợp, thay vì chạy theo những "ngành hot" trong ngắn hạn.

Ông Phạm Tấn Ngọc Thụy - Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Đà Nẵng - cho biết hiện nay toàn thành phố Đà Nẵng có 102.408 học sinh cấp THPT, trong đó 92.716 học sinh THPT và 9.692 học viên hệ giáo dục thường xuyên.

"Đây là lực lượng học sinh đông đảo, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nguồn nhân lực tương lai của thành phố. Trong bối cảnh kỳ tuyển sinh năm 2026 dự kiến có nhiều thay đổi về phương án xét tuyển cũng như yêu cầu kỹ năng của từng ngành nghề, việc cung cấp thông tin chính xác, kịp thời thông qua các chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp là rất cần thiết, giúp học sinh có cơ sở lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực bản thân và nhu cầu xã hội", ông Thụy nói.

Quán quân Olympia Phú Đức truyền cảm hứng học tập tại tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp 2026 ở Huế

Sáng 17-1, quán quân Đường lên đỉnh Olympia 2024 Võ Quang Phú Đức đã chia sẻ kinh nghiệm học tập và đưa ra nhiều lời khuyên cho các học sinh tại Chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp năm 2026 diễn ra ở Huế.