Tăng cường yêu cầu về EPR: Cần tính đến khả năng chi trả của doanh nghiệp lẫn nhà tái chế

Nếu được thông qua theo tiến độ dự kiến, Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 1-3-2027. Theo đó, ngay từ năm 2027, doanh nghiệp sẽ phải thực hiện nghĩa vụ EPR năm 2026 theo các quy định mới.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện PRO Việt Nam cho biết đang tổng hợp ý kiến và hoàn thiện văn bản kiến nghị đối với dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường, trên cơ sở tổng hợp, rà soát và tiếp thu ý kiến tham vấn từ các đơn vị liên quan, để trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Bỏ đóng góp tài chính, doanh nghiệp cần thời gian chuyển đổi

Trước đó, ngày 2-11, tổ chức này đã họp với các doanh nghiệp thành viên nhằm phân tích tác động của những điều chỉnh trong dự thảo, đồng thời ghi nhận các đề xuất, kiến nghị từ phía nhà sản xuất, nhà nhập khẩu.

Bà Chu Thị Kim Thanh, Phó giám đốc điều hành Công ty cổ phần Tái chế bao bì (PRO Việt Nam), cho biết doanh nghiệp này  ủng hộ đề xuất của dự thảo về việc bỏ phương án đóng góp tài chính vào Quĩ Bảo vệ môi trường  để thực thi nghĩa vụ của cơ quan quản lý.  

Tuy nhiên cần có lộ trình cụ thể để toàn bộ hệ sinh thái EPR có thời gian chuẩn bị nguồn lực, xây dựng phương án thay thế cho việc đóng góp tài chính; đặc biệt với một số loại vật liệu khó thu gom tái chế hoặc chưa có thị trường sẵn.

Điều doanh nghiệp lo ngại không đơn thuần là phải đóng tiền hay trực tiếp tổ chức tái chế, mà việc loại bỏ phương thức đóng góp tài chính có thể đẩy nhu cầu tái chế vượt quá năng lực cung ứng hiện có, khiến chi phí thực thi tăng đột biến nhưng không đồng nghĩa với việc lượng bao bì được thu gom, tái chế thực tế sẽ tăng tương ứng.

Nếu một số nhóm vật liệu chưa có đủ đơn vị tiếp nhận, chưa hình thành được mạng lưới thu gom và tái chế phù hợp, doanh nghiệp sử dụng các loại bao bì này sẽ gặp khó khăn trong thực hiện nghĩa vụ. Trong khi đó, những doanh nghiệp có khả năng tìm kiếm đối tác, tổ chức tái chế có thể phải gánh thêm chi phí và tính vào giá thành sản phẩm.

Theo PRO Việt Nam, việc loại bỏ phương thức đóng góp tài chính là định hướng có thể ủng hộ về lâu dài, nhưng  đề xuất  duy trì phương thức đóng góp tài chính đến hết năm 2028, đồng thời xem xét lộ trình áp dụng các quy định mới từ năm 2029.

“Nếu chỉ đặt ra thời hạn chấm dứt một phương thức thực hiện nghĩa vụ mà chưa giải quyết được những khoảng trống về thu gom, công nghệ và năng lực tái chế, doanh nghiệp sẽ khó chủ động xây dựng kế hoạch đáp ứng”, đại diện PRO Việt Nam nhấn mạnh.

Nhà tái chế cũng đối mặt sức ép chi phí và dữ liệu

Thực tế triển khai các dự án thử nghiệm với bao bì thủy tinh, bao bì sắt của PRO Việt Nam cho thấy điểm nghẽn của thị trường không chỉ nằm ở khâu thu gom mà còn ở năng lực tiếp nhận, xử lý của các đơn vị tái chế.

Bên cạnh yêu cầu về giấy phép môi trường, các đơn vị còn phải đầu tư cơ sở theo dự thảo nghị định. Ngoài ra, theo PRO Việt Nam,  một số đơn vị lo ngại cung cấp quá nhiều dữ liệu có thể ảnh hưởng đến bí mật kinh doanh. Trong khi đó, đầu tư công nghệ, hạ tầng và nhân lực để số hóa toàn bộ quy trình cũng đòi hỏi nguồn lực đáng kể, không thể thực hiện trong thời gian ngắn.

“Nếu tổng chi phí đáp ứng các yêu cầu mới quá lớn, một số đơn vị tái chế có thể không muốn tiếp tục tham gia hệ thống EPR. Đây là rủi ro cần tính đến, bởi trước khi có quy định EPR, các doanh nghiệp này vốn đã hoạt động sản xuất, kinh doanh bình thường”, đại diện PRO Việt Nam chia sẻ.

Do đó, số hóa dữ liệu là yêu cầu cần thiết để bảo đảm minh bạch, nhưng cần xác định rõ phạm vi thông tin phải cung cấp và phương thức kiểm soát. Chính sách cần phân định dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước với thông tin thuộc bí mật kinh doanh, tránh tạo thêm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp.

Một vấn đề khác được doanh nghiệp quan tâm là yêu cầu kiểm toán đối với tổ chức thực hiện EPR và đơn vị tái chế. Theo đại diện PRO Việt Nam, kiểm toán cần thiết để kiểm soát kết quả thực hiện nghĩa vụ, nhưng nếu các bên phải tổ chức kiểm toán riêng đối với những dữ liệu đầu vào, đầu ra có liên quan trực tiếp thì có thể phát sinh trùng lặp và tăng chi phí.

Một phương án được PROVN đề xuất là lựa chọn đơn vị kiểm toán đủ năng lực. Các bên phối hợp cung cấp dữ liệu, thống nhất phạm vi kiểm toán và chia sẻ chi phí thay vì tổ chức nhiều cuộc kiểm toán riêng biệt.

Cũng theo  PRO Việt Nam , mục tiêu cuối cùng của EPR không chỉ là nâng tỉ lệ tái chế hay buộc doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, mà phải hình thành được một hệ thống thu gom, tái chế vận hành hiệu quả, minh bạch và bền vững.

Để làm được điều đó, chính sách cần nhìn nhận đầy đủ năng lực và sức chịu đựng của tất cả các chủ thể trong chuỗi, từ nhà sản xuất, nhà nhập khẩu đến đơn vị thu gom, tái chế.

Bởi nếu chi phí tuân thủ vượt quá khả năng đáp ứng, các đơn vị tái chế có thể rời khỏi hệ thống, doanh nghiệp khó thực hiện nghĩa vụ, còn mục tiêu đưa vật liệu sau sử dụng quay trở lại sản xuất sẽ khó đạt được.

PRO Việt Nam: thúc đẩy thực thi EPR vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp

Để hiện thực hóa mục tiêu 'Việt Nam đạt phát thải ròng bằng 0 năm 2050', hàng loạt chính sách đã được Chính phủ ban hành, trong đó Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR) được xác định là một trụ cột then chốt.