Hè chạm ngõ, khi những vòm trời xứ Quảng bắt đầu dày nắng từ tháng 2 đến tháng 6 dương lịch, tiếng tu hú gọi bầy vang lên trên những rặng tre, cũng là lúc sứa biển theo ghe thuyền vào bờ, xuất hiện dày hơn ở các chợ quê Đà Nẵng.

Từ chợ Túy Loan (Hòa Vang) đến những phiên chợ nhỏ ven biển đến vùng quê, đâu đâu cũng thấy những thúng sứa trong veo, xanh nhạt, được bày bán ngay ngắn. 

Giá cả bình dân, dễ mua, trở thành thứ quà mùa hè quen thuộc của người dân địa phương.

Người đi chợ có thể dễ dàng mua một phần sứa tươi với giá phải chăng, mang về chế biến thành nhiều món ăn giải nhiệt. 

Cũng vì vậy, sứa hiện diện trong hầu hết các chợ quê, trở thành dấu hiệu rất riêng của mùa hè miền Trung.

Ký ức về sứa, với nhiều người, không chỉ dừng lại ở một nguyên liệu ẩm thực. Đó còn là câu chuyện gia đình, là hình bóng của mẹ, của ngoại, là những buổi trưa hè nắng gắt nhưng rộn ràng tiếng cười bên mâm cơm đơn sơ. 

Sứa gắn với những ngày còn bé, khi lũ trẻ háo hức chạy theo mẹ ra chợ, tò mò nhìn những con sứa lấp lánh trong thúng, vừa lạ vừa quen.

Người Đà Nẵng chế biến sứa

Sứa biển vốn “khó tính”. Nếu không biết cách sơ chế, sứa dễ nhũn, mất đi độ giòn đặc trưng. Vì vậy, trong kinh nghiệm dân gian, người quê thường dùng khóm mít non để ướp sứa. 

Cái chát nhẹ của mít giúp giữ độ săn, đồng thời làm tăng vị giòn sật rất riêng. Những đứa trẻ lớn lên ở vườn quê vì thế mà thuộc lòng từng gốc mít, biết cây nào cho khóm ngon, ít nhựa.

Từ nguyên liệu giản dị, người Đà Nẵng chế biến sứa thành nhiều món ăn mang đậm hương vị bản địa. Phổ biến nhất là gỏi sứa - món ăn gần như không thể thiếu trong những ngày hè oi ả. 

Sứa sau khi làm sạch, trụng sơ rồi để ráo, được trộn cùng chuối chát, khóm mít, quả vả, xoài xanh, rau thơm. Nước trộn là sự kết hợp của nước mắm, chanh, tỏi, ớt giã nhuyễn, thêm chút gia vị cho vừa miệng. Cuối cùng, rắc đậu phộng rang lên trên, ăn kèm bánh tráng nướng.

Vị của gỏi sứa là sự hòa quyện rõ rệt: giòn mát của sứa, chát nhẹ của chuối và vả, chua thanh của xoài, cay nồng của ớt, béo bùi của đậu phộng. Tất cả tạo nên một tổng thể hài hòa, đánh thức vị giác ngay trong cái nắng gay gắt của miền Trung.

Biến tấu từ món gỏi cơ bản, nhiều gia đình còn trộn sứa với mít non luộc chín. Mít được xắt nhỏ, trộn cùng sứa tạo nên món ăn vừa có vị bùi, vừa giữ được độ giòn. Đây là cách kết hợp mang đậm dấu ấn xứ Quảng - nơi sản vật vườn và biển luôn song hành trong bữa ăn thường ngày.

Không chỉ dừng lại ở gỏi, sứa còn xuất hiện trong các món nước như bún sứa, mì Quảng sứa. Với mì Quảng, phần “nhưn” được nấu từ tôm thịt, đậm đà nhưng không quá nhiều nước. 

Khi ăn, người ta cho thêm sứa đã cắt nhỏ vào tô mì, trộn đều với rau sống, đậu phộng rang và bánh tráng nướng bẻ vụn. Miếng sứa mát lạnh, giòn sật kết hợp với sợi mì dày, nước nhưn đậm vị tạo nên cảm giác lạ miệng nhưng dễ gây “nghiện”.

Sứa từ tay ngoại, tay mẹ

Điểm đặc biệt của các món sứa ở Đà Nẵng là không cầu kỳ trong cách chế biến, nhưng lại chú trọng vào sự tươi ngon của nguyên liệu và sự cân bằng hương vị. Người nấu không cần kỹ thuật phức tạp, chỉ cần nắm đúng cách sơ chế và phối hợp nguyên liệu là có thể tạo nên món ăn hấp dẫn.

Ngày nay, giữa nhịp sống đô thị, những món ăn từ sứa vẫn giữ được vị trí riêng. Không chỉ xuất hiện trong bữa cơm gia đình, sứa còn được bán tại nhiều quán ăn bình dân, phục vụ người lao động, học sinh, sinh viên. 

Tuy nhiên, với nhiều người con xa quê, hương vị sứa ngon nhất vẫn là hương vị của những ngày thơ bé, khi món ăn được làm từ chính bàn tay của mẹ, của ngoại.

Mỗi mùa sứa về, chợ quê lại thêm phần rộn ràng. Những thúng sứa trong veo như mang theo cả vị biển vào sâu trong đất liền. Người mua, kẻ bán, tiếng gọi nhau í ới, tạo nên một không gian sinh động rất đặc trưng của miền quê Đà Nẵng.

Có thể nói, sứa không chỉ là món ăn giải nhiệt ngày hè, mà còn là một phần ký ức, một phần văn hóa ẩm thực của người dân nơi đây. Giữa vô vàn món ngon, sứa vẫn giữ được sức hút riêng nhờ sự mộc mạc, chân chất và hương vị khó quên.

Một câu quen thuộc ở quê vẫn thường được nhắc lại mỗi mùa hè: “Sứa biển trộn mít non nguồn/Mời ăn một miếng, thấy thương quê nhà”. Không phải cao lương mỹ vị, nhưng chính những món ăn như thế lại lưu giữ lâu nhất trong lòng người - bởi trong đó có vị mặn của biển, vị chát của vườn, và cả vị ngọt của ký ức.

Tháng tư ăn gỏi bún sông

Nếu có dịp về sông Cu Đê vào đầu hè, hãy thử một lần món gỏi bún sông. Không chỉ để ăn mà để hiểu thêm về một miền sông nước, nơi thiên nhiên và con người hòa vào nhau, tạo nên những điều rất Đà Nẵng.