Vùng hạ lưu sông Cu Đê, nơi dòng nước ngọt hòa vào vị mặn của biển Nam Ô, mỗi năm lại có một mùa rất riêng. Vào khoảng đầu hè, từ tháng ba đến đầu tháng tư dương lịch, một loài thủy sinh đặc biệt xuất hiện. Người dân gọi nó bằng cái tên giản dị “bún sông”.

Mùa lạ dưới đáy sông

Không phải ai cũng biết đến loài này. Ngay cả nhiều người sống lâu năm ở Đà Nẵng cũng chỉ nghe kể. Bún sông không xuất hiện quanh năm, phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên. Năm có, năm không. Năm nhiều, năm ít. Chính vì vậy, ai được thưởng thức cũng xem như có duyên.

Theo người dân thôn Trường Định, phường Hải Vân, sông Cu Đê vốn giàu sản vật. Từ lâu đã có nuốc, sứa, cá, ốc. Nhưng bún sông lại khác. Hơn mười năm trở lại đây, loài này mới xuất hiện rõ rệt theo từng mùa. Năm nay, khi thời tiết thuận lợi, ít mưa, nguồn nước trong và sạch, bún sông phát triển mạnh, tạo nên một mùa “lộc trời” hiếm có.

Bí ẩn loài thủy sinh

Tên gọi “bún sông” dễ khiến người ta nghĩ đến một loại thực vật như rong. Nhưng thực tế vẫn chưa có kết luận thống nhất. Một số người cho rằng đây là động vật nhỏ, có dạng sợi, chuyển động như sứa. Người khác lại nhận định đó là dạng vi sinh dạng sợi, có thể thuộc nhóm tảo hoặc nấm nước.

Người dân địa phương không quá bận tâm đến tên gọi khoa học. Họ nhận diện bằng kinh nghiệm. Khi lặn xuống đáy sông sâu, họ thấy những chùm sợi mềm, dài, kết lại như búi bún. Chúng có màu xanh nhạt hoặc hơi vàng, óng ánh dưới ánh nắng. Khi đưa lên khỏi nước, chúng cuộn tròn lại như những nắm mì trứng.

Điều đặc biệt là bún sông chỉ sống ở nơi nước chảy, sạch và trong. Vùng nước lợ giao nhau giữa sông và biển tạo nên môi trường lý tưởng. Nếu nước đục hoặc ô nhiễm, loài này không thể tồn tại. Vì vậy, sự xuất hiện của bún sông cũng là dấu hiệu của một dòng sông còn giữ được sự tinh khiết.

Nghề “săn bún” dưới đáy sông

Những ngày bún sông vào mùa, cửa sông Cu Đê trở nên nhộn nhịp. Ghe thuyền qua lại. Người lặn, người vớt. Cảnh tượng giống như một phiên chợ nổi giữa lòng sông.

Để thu hoạch được bún sông không hề dễ. Người làm nghề phải có sức khỏe tốt. Họ lặn sâu hơn 5m xuống đáy sông. Mỗi lần lặn chỉ gom được một ít. Trung bình một lần chỉ được 1-2kg. Công việc đòi hỏi sự dẻo dai và kinh nghiệm.

Bún sông sau khi vớt lên được cho vào rổ, rửa sạch nhiều lần để loại bỏ cát và tạp chất. Sau đó ngâm qua đêm để giảm vị mặn. Khi sơ chế xong, sợi bún giữ được màu xanh nhẹ, có những chấm nhỏ li ti đặc trưng.

Những sợi bún đã chuyển màu hoặc kém tươi sẽ bị loại bỏ. Người dân rất kỹ trong khâu chọn lựa. Chính điều đó tạo nên chất lượng riêng cho món ăn.

Giá bán bún sông dao động từ 100.000 - 120.000 đồng mỗi kg. Không phải lúc nào cũng có hàng. Nguồn cung ít nên thường được các nhà hàng, khách sạn đặt trước để phục vụ thực khách.

Từ món ăn chống đói đến đặc sản

Ngày trước, với người dân vùng Thủy Tú, bún sông chỉ là món ăn giản dị. Khi thiếu thốn, họ lặn xuống sông, vớt về trộn với đậu phộng để ăn qua bữa. Không cầu kỳ, không gia vị phức tạp.

Ngày nay, bún sông đã trở thành đặc sản. Nó xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng ở Đà Nẵng. Đặc biệt là các món gỏi.

Cách chế biến không quá phức tạp. Thịt ba chỉ luộc chín, thái nhỏ. Tôm tươi làm sạch. Hành tím băm nhuyễn. Tôm và thịt được ướp gia vị như nước mắm, tiêu, bột nêm cho thấm. Sau đó phi hành với dầu phộng, cho hỗn hợp vào đảo đều.

Bún sông sau khi sơ chế được trộn cùng các nguyên liệu tươi như dứa, dưa leo, bắp chuối, rau sống, rau thơm. Thêm đậu phộng rang giã dập. Tất cả hòa quyện tạo thành một món gỏi hấp dẫn.

Điểm đặc biệt là không cần nêm nếm quá nhiều khi trộn. Phần tôm thịt đã đủ đậm đà. Bún sông giữ vai trò tạo độ giòn, mát và vị riêng.

Hương vị khó quên

Nhìn đĩa gỏi bún sông, người ta dễ bị cuốn hút bởi màu sắc. Màu xanh nhạt của bún. Màu vàng của dứa. Màu cam của cà rốt. Màu xanh của rau thơm. Tất cả tạo nên một tổng thể hài hòa.

Khi thưởng thức, cảm giác đầu tiên là sự mát lạnh. Sợi bún mềm nhưng có độ giòn như rau câu. Không giống rong biển hay rong nho. Vị của bún sông có chút mằn mặn, pha lẫn vị ngọt tự nhiên.

Khi kết hợp với tôm thịt, vị béo và đậm đà lan tỏa. Dứa tạo vị chua nhẹ. Rau sống làm tăng độ thanh. Đậu phộng mang lại độ bùi. Tất cả hòa quyện, tạo nên một hương vị riêng biệt.

Trong cái nắng đầu hè, một đĩa gỏi bún sông ăn kèm bánh tráng nướng và chút rượu nhẹ trở thành trải nghiệm khó quên. Món ăn không chỉ ngon mà còn mang lại cảm giác thư thái.

Đến Đà Nẵng phải ăn mì Quảng, Michelin còn gợi ý thế nữa là!

Michelin Guide vừa có bài giới thiệu một vòng ẩm thực Đà Nẵng qua lăng kính của đầu bếp Summer Le, đồng sáng lập của Nén Danang.