Trong tâm thức của những người con sinh ra ở vùng quê gắn với gốc đa, bến nước miền Trung, có những mùi hương chỉ cần khẽ chạm qua cánh mũi đã đủ sức làm sống dậy cả một thời hoa mộng. Đó là mùi của rạ nếp mới nồng nàn, quyện chặt trong vị béo bùi của thịt chim đồng nội - xôi chim xứ Quảng.

Huyền thoại về loài chim nghĩa tình bên dòng Cổ Cò

Người già ở vùng Điện Bàn, Hội An (thành phố Đà Nẵng) vẫn thường kể cho con cháu nghe câu chuyện về sự tích món xôi chim gắn liền với dòng sông Cổ Cò - con sông mà thuở xưa nước trong vắt như mắt mèo, đôi bờ hoa dại nở trắng xóa. 

Truyện kể rằng, vào một năm hạn hán khắc nghiệt, cánh đồng nứt nẻ, lòng sông cạn trơ sỏi đá, người dân lâm vào cảnh lầm than.

Giữa cơn bĩ cực ấy, từng đàn chim bồ câu từ phương xa bay về, chúng ngậm những hạt ngọc trời - chính là giống nếp cái hoa vàng - thả xuống những dải đất phù sa còn sót lại ven sông.

Lạ thay, hạt giống ấy chỉ cần uống một chút sương đêm của dòng Cổ Cò mà lớn nhanh như thổi, trổ bông vàng rực, thơm ngát cả một vùng nên còn gọi là nếp hương. 

Để tri ân loài chim mang hạt giống hồi sinh, người dân đã dùng chính những hạt nếp ấy đồ thành xôi, kết hợp với thịt chim để dâng cúng trời đất. Từ đó, xôi chim trở thành biểu tượng của lòng biết ơn, sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên, là món ăn của hy vọng và sự hồi sinh mỗi độ xuân về.

Nghệ thuật đồ xôi: Sự giao thoa của đất và trời

Để tạo nên một đĩa xôi chim đúng điệu, người chế biến phải vô cùng tinh tế. Hạt nếp hương được tuyển chọn kỹ lưỡng, ngâm qua đêm để từng hạt nếp trương nở đều, trắng trong như những hạt ngọc. Công đoạn đồ xôi phải trải qua hai lần lửa. Lần đầu, xôi được hấp vừa chín tới, hạt nếp vẫn còn hơi dai để có thể thấm đẫm mỡ chim ở công đoạn sau.

Phần linh hồn của món ăn nằm ở thịt chim bồ câu hay chim cút. Chim được làm sạch, băm thật nhuyễn cả phần xương mềm - đây là bí quyết để món ăn có vị ngọt sâu và độ giòn sần sật đặc trưng. Trên chảo nóng, hành tím băm nhỏ được phi thơm vàng rực, sau đó mới cho thịt chim vào xào cùng tiêu bột và nước mắm cốt. 

Khi hương thơm nồng nàn lan tỏa khắp gian bếp, người ta mới trộn đều thịt chim với xôi nếp và đưa vào xửng hấp lần thứ hai.

Lúc này, hơi nước nóng hổi sẽ làm mỡ chim tan ra, bao bọc lấy từng hạt nếp, khiến đĩa xôi trở nên bóng bẩy, căng mọng. Mỗi hạt xôi giờ đây không còn đơn độc mà đã quyện chặt lấy vị ngọt, vị béo của thịt chim, tạo nên một tổng thể hài hòa đến lạ kỳ.

Món quà của lòng nhân hậu và sức khỏe

Thưởng thức xôi chim xứ Quảng là thưởng thức sự tận tâm. Khi lớp lá chuối lót dưới đáy đĩa được mở ra, làn khói trắng mang theo hương nếp và hương chim tỏa ra ngào ngạt, sưởi ấm cả không gian. Vị dẻo của nếp, vị ngọt bùi của thịt chim, vị cay nồng của tiêu và cái giòn tan của hành phi tạo nên một bản giao hưởng vị giác khó quên.

Không chỉ là mỹ thực, xôi chim còn là "bài thuốc" quý báu. Thịt chim bồ câu vốn giàu protein và sắt, được người dân xứ Quảng dùng để bồi bổ cho những người già yếu hay trẻ nhỏ. Trong những ngày Tết bận rộn, một bát xôi chim nóng hổi không chỉ cung cấp năng lượng dồi dào mà còn giúp phục hồi sức khỏe, xua tan cái lạnh lẽo của những cơn mưa phùn miền Trung.

Xôi chim xứ Quảng, qua bao đời nay, vẫn luôn là "sợi chỉ xanh" kết nối tình thân. Nó nhắc nhở con người ta về một dòng Cổ Cò hiền hòa, về huyền thoại đàn chim nghĩa tình và về bàn tay lam lũ nhưng đầy yêu thương của người bà, người mẹ. Mỗi miếng xôi là một miếng tình quê, đậm đà và bền bỉ như chính tâm hồn của người dân xứ Quảng.

Bánh bông lan ngộ nghĩnh xứ Quảng hút khách dịp Tết

Sản phẩm bánh bông lan với nhiều hình thù 'ngộ nghĩnh' của các lò bánh ở xứ Quảng hút khách dịp Tết.