Một nghiên cứu mới tại Anh cho thấy lượng rơm từ hoạt động nông nghiệp có thể đáp ứng nhu cầu vật liệu cho tới 300.000 căn nhà thấp tầng mỗi năm. Trong khi đó, rơm đã được sử dụng trong hàng nghìn công trình xây dựng tại nhiều nước.

Từ rơm thành tường nhà

Theo nghiên cứu công bố đầu tháng 9 trên tạp chí Buildings, lượng rơm này về lý thuyết đủ để xây tới 300.000 căn nhà thấp tầng mỗi năm nếu được dùng thay một phần vật liệu xây dựng phát thải cao.

Tuy nhiên, 300.000 căn là con số từ mô hình tính toán về nguồn rơm và các kịch bản xây dựng, không phải kế hoạch thực tế của Chính phủ Anh. Hiện mỗi năm nước này có chưa tới 20 căn nhà mới sử dụng rơm.

Nhóm nghiên cứu ước tính nếu rơm được dùng rộng rãi hơn, lượng CO₂ được giữ lại trong kết cấu công trình có thể đạt 1,8 - 3,1 triệu tấn mỗi năm. Cây ngũ cốc hấp thụ CO₂ khi sinh trưởng, một phần carbon được giữ trong thân cây. Khi rơm được đưa vào tường nhà, lượng carbon này có thể tiếp tục nằm trong công trình trong suốt thời gian sử dụng, thay vì sớm trở lại khí quyển do đốt hoặc phân hủy.

Nhà rơm hiện đại cũng không đơn giản là xếp những bó rơm thành tường. Đại học Bath đã nghiên cứu hệ tường khung gỗ, bên trong nhồi rơm ép, được sản xuất sẵn tại nhà máy rồi đưa đến công trường lắp ráp.

Một ngôi nhà thử nghiệm mang tên BaleHaus được dựng tại Đại học Bath năm 2009 để theo dõi khả năng cách nhiệt, độ ẩm, độ kín khí và độ bền. Sau đó công trình được tháo ra, chuyển khoảng 80m rồi lắp lại bằng chính những tấm tường cũ.

Theo nhóm nghiên cứu, vấn đề lớn nhất hiện nay không phải thiếu rơm mà là làm sao đưa rơm từ nông trại đến công trường. Anh còn thiếu thợ có kinh nghiệm, trong khi quy định xây dựng, bảo hiểm và tâm lý dè dặt của doanh nghiệp cũng là những rào cản.

Rơm đã vào trường học, văn phòng và công trình lớn

Pháp là một trong những nước sử dụng rơm làm vật liệu xây dựng khá phổ biến. Mạng lưới Xây dựng bằng rơm Pháp ước tính nước này có khoảng 5.000 công trình sử dụng kiện rơm, mỗi năm thêm khoảng 500 công trình. Rơm được dùng cho nhà riêng, chung cư, trường học, văn phòng và một số công trình công cộng.

Pháp cũng đã có bộ quy tắc chuyên môn về xây dựng bằng rơm từ hơn 10 năm trước. Những công trình đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, được thi công bởi người đã qua đào tạo có thể tiếp cận bảo hiểm như các công trình xây dựng thông thường.

Một minh chứng về độ bền là Maison Feuillette ở Montargis, được xây năm 1920 bằng khung gỗ và rơm. Hơn một thế kỷ sau, công trình vẫn được sử dụng và hiện là nơi nghiên cứu, giới thiệu kỹ thuật xây dựng bằng rơm tại Pháp.

Tại Mỹ, xây dựng bằng kiện rơm đã được đưa vào Bộ quy chuẩn nhà ở quốc tế 2024, với các hướng dẫn về tường rơm, lớp trát, kết cấu và tải trọng. Đức cũng đã có các hướng dẫn chuyên môn về rơm làm vật liệu cách nhiệt, kết cấu khung gỗ, lớp trát và khả năng chống cháy.

Rơm ép chặt, sau đó được bọc kín bằng lớp trát, có khả năng chống cháy khác với rơm rời ngoài đồng. Tùy thiết kế, tường khung gỗ nhồi rơm và trát đúng cấu tạo có thể đạt khả năng chịu lửa 30 hoặc 90 phút.

Một vấn đề khác cần kiểm soát là độ ẩm. Úc yêu cầu kiện rơm dùng trong công trình có độ ẩm dưới 15%, tốt nhất dưới 10%, đồng thời phải được bảo vệ bằng mái, móng và lớp trát phù hợp. Rơm bị ngấm nước kéo dài có thể hư hỏng, nên việc bảo quản và thi công rất quan trọng.

Đó cũng là lý do tường rơm làm sẵn trong nhà máy ngày càng được quan tâm. Độ nén, độ ẩm và chất lượng có thể được kiểm soát trước khi các tấm tường được đưa tới công trường.

Việc sử dụng rơm cũng đang mở rộng sang những công trình có quy mô lớn. Tại Lelystad, Hà Lan, một trung tâm hậu cần rộng khoảng 155.000m² đang được xây dựng với hơn 40.000m² tường lắp ghép có lõi rơm, kết hợp kết cấu gỗ.

Công trình khởi công năm 2025, do hãng kiến trúc Henning Larsen thiết kế, cho thấy rơm đang dần vượt khỏi hình ảnh một vật liệu dành cho những căn nhà nhỏ để bước vào các công trình quy mô lớn hơn.

Ấn Độ muốn có 'nhà' riêng ngoài không gian

Sau thành công của Chandrayaan-3, Ấn Độ đang hướng tới một bước tiến mới trong chương trình không gian: xây dựng Trạm vũ trụ Bharatiya Antariksha và đưa con người hoạt động lâu dài hơn trong không gian.