Cho đến nay, chuẩn mực đàn ông Việt luôn phải mạnh mẽ, là trụ cột tài chính, vững vàng trước khó khăn, những thay đổi của cuộc sống...

Nhưng khi xã hội biến chuyển quá nhanh, thất bại không còn là chuyện hiếm thì những chuẩn mực ấy vô hình trung đã đẩy nhiều người đàn ông rơi vào thế cô đơn, bế tắc.

Khi đàn ông phải chịu đựng nhiều thứ trong im lặng, chị em phụ nữ có thể thay đổi được điều gì?

Trầm cảm với những kỳ vọng

Công việc của anh Văn Tâm (34 tuổi, xã Phù Mỹ, Gia Lai) là lái xe đường dài. Mỗi chuyến đi về kéo dài nhiều ngày, một mình anh đối mặt đủ thứ áp lực từ xe cộ, đường sá cho đến việc giao hàng đúng hẹn, đảm bảo chất lượng... Không ít lần anh phải móc tiền túi ra đền do xe hư, tắc đường, thùng lạnh không đủ độ khiến thực phẩm kém chất lượng. Thế nhưng những điều ấy ít khi được anh chia sẻ với ai.

Anh cho biết: "Lúc đầu tôi cũng có kể cho cả nhà nghe, nhưng vợ và con tôi lại không quan tâm lắm. Họ cho là nghề nào cũng đều có cái sướng và cái khổ khác nhau. Cô ấy còn cho là tôi quá sung sướng, suốt ngày được đi đây đi đó, lâu lâu đưa vài triệu bạc là coi như xong, không phụ giúp gì thêm. Trong khi cô ấy vừa đi làm, lại phải bao thầu chuyện nhà cửa, cơm nước rồi còn đưa đón con đi học nữa".

Cũng từ đó anh thu mình lại, mất dần hứng thú với mọi thứ. Ngày nghỉ anh cũng kiếm cớ ra ngoài để tránh mặt vợ con. Những buổi tối xa nhà, anh ngồi thẫn thờ một mình thay vì gọi điện thoại về nhà như những đồng nghiệp khác.

Với anh Đăng Khôi (46 tuổi, phường Vĩnh Tuy, Hà Nội) áp lực lại đến từ chính sự "hoàn hảo" mà anh phải duy trì. Hiện tại anh đang có sự nghiệp ổn định cùng điều kiện sống khiến nhiều người ao ước. Nhưng anh luôn cảm thấy bất an cho tương lai và bế tắc trong cuộc sống.

Anh chia sẻ: "Ngay từ bé, bố tôi chính là chuẩn mực của một người đàn ông gương mẫu. Một mình ông xoay xở, giải quyết mọi chuyện, không bao giờ kêu ca, than vãn. Khi lập gia đình và lên vị trí quản lý, tôi cũng tự đặt lên vai mình gánh nặng không chỉ như bố tôi ngày xưa mà còn phải phấn đấu nhiều hơn thế".

Theo lời anh Khôi, cách đây hai năm khi tái cơ cấu doanh nghiệp vì thua lỗ, anh phải chấm dứt hợp đồng với nhiều nhân viên đã gắn bó nhiều năm.

"Tôi cảm thấy mình là một kẻ phản bội nhưng vẫn phải giữ vẻ mặt chuyên nghiệp đến lạnh lùng. Khổ nỗi tôi không thể tâm sự với ai, kể cả những người thân cận nhất. Mỗi tối phải uống cho say mới có thể chợp mắt. Nhưng càng uống, tinh thần càng sa sút và tôi đã nghiện rượu từ đó", anh phân trần.

Áp lực kép trước áp lực thất bại

Theo kết quả của nghiên cứu "Nam giới và nam tính trong một Việt Nam hội nhập" được Viện Nghiên cứu phát triển xã hội (ISDS) thực hiện, nam giới Việt Nam hiện phải đối mặt với áp lực xã hội rất lớn khi phải tuân thủ những chuẩn nam tính. Đặc biệt khi các tiêu chí về người đàn ông Việt Nam đích thực được đề ra quá cao, buộc nam giới phải cố gắng không ngừng. Trong đó tài chính và sự nghiệp là hai vấn đề gây áp lực lớn nhất cho nam giới cả nông thôn và đô thị.

Gần 1/4 nam giới tham gia khảo sát đã thừa nhận họ cảm thấy áp lực trong cuộc sống, trong đó có hơn 80% cảm thấy bị áp lực về tình trạng tài chính và gần 70% bị áp lực về sự nghiệp.

Có thể nói áp lực giới với đàn ông Việt hiện nay là áp lực kép: vừa phải duy trì hình mẫu truyền thống (trụ cột, quyết đoán) vừa phải đáp ứng kỳ vọng hiện đại (chia sẻ việc nhà, chăm con, lãng mạn). Trong khi hệ thống an sinh xã hội còn hạn chế, áp lực kinh tế đè nặng lên vai người được xem là trụ cột. Họ sợ thất bại, sợ không đáp ứng được kỳ vọng của gia đình, dòng họ. Nỗi sợ đó là mảnh đất màu mỡ cho trầm cảm.

Điều đáng buồn là ngay trong gia đình, nơi được cho là bến đỗ bình yên, nhiều người đàn ông cũng không có không gian để yếu đuối. Người vợ, một cách vô thức, đôi khi cũng là người củng cố định kiến đó với những lời nói: Đàn ông gì mà yếu đuối quá, Chuyện vậy thôi mà không chịu được sao?

Khao khao khát được lắng nghe, tôn trọng

Bác sĩ, chuyên gia tâm lý Nguyễn Lan Hải nhận định: "Đàn ông luôn khao khát nhận được sự ngưỡng mộ, đặc biệt là từ người bạn đời. Họ luôn nỗ lực để vai trò trụ cột của mình không bị lung lay. Thế nhưng dưới áp lực bủa vây từ công việc và xã hội, người đàn ông cũng có những lúc yếu lòng. Nếu người vợ không sẻ chia mà còn buông lời trách móc hay coi thường, người chồng sẽ bị đẩy vào trạng thái kìm nén, đóng chặt lòng mình và âm thầm gánh chịu áp lực".

Theo thạc sĩ Trần Quang Trọng - khoa tâm lý lâm sàng Bệnh viện Lê Văn Thịnh (TP.HCM), nam giới thường bị hội chứng "trầm cảm che đậy", tức là khi gặp bất ổn tâm lý, thay vì khóc lóc hay chia sẻ tâm sự để được người khác giải tỏa, họ tìm đến chất kích thích, lái xe ẩu hoặc giận dữ vô cớ.

Các nghiên cứu về sức khỏe tâm thần tại Việt Nam còn cho biết nam giới trong độ tuổi lao động có nguy cơ cao rơi vào trầm cảm và rối loạn lo âu. Tuy nhiên họ cũng là nhóm ít tìm đến hỗ trợ tâm lý nhất.

Đáng báo động hơn, theo báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2021-2024 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2024 cả nước có 2.900 ca tử vong do tự tử, trong đó nam giới chiếm phần nhiều đến 77,3%.

Tiến sĩ Khuất Thu Hồng - Viện trưởng ISDS - nhấn mạnh trong nền văn hóa Việt Nam, có quá nhiều trông đợi vào vai trò trụ cột của đàn ông. Ở cấp độ gia đình, đàn ông phải là trụ cột, ở cấp độ quốc gia họ phải là người trị quốc, phải là rường cột của đất nước. Những người tự nghĩ là mình chẳng đóng được vai trò trụ cột thì thường xuyên bị ám ảnh với suy nghĩ rằng mình thất bại trong vai trò của một người đàn ông "đích thực".

Áp lực gắn với một vai trò như vậy gây ra nhiều vấn đề cho họ về mặt sức khỏe tinh thần. Trong những năm vừa qua, các thống kê cho thấy nam giới thực hiện những hành vi mang lại nguy cơ cho mình nhiều hơn như lạm dụng rượu bia, hút thuốc, sử dụng ma túy, đua xe, đánh nhau... Một điều đáng lo ngại nữa là so với phụ nữ, tỉ lệ nam giới muốn tự tử cao hơn...

Dù vậy số nam giới được chẩn đoán trầm cảm chính thức lại thấp hơn nữ giới. Điều này phản ánh một thực tế đáng lo ngại: nhiều người đàn ông đang âm thầm chịu đựng các loại bệnh lý thần kinh.

Mùa tổng động viên cưới

Những ngày sắp chạm Tết, mạng xã hội đầy ắp hình ảnh bạn bè cùng tuổi: người khoe bụng bầu, người khoe con đầu lòng, người đã hai đứa, ba đứa. Thời gian cũng hối hả gấp gáp hơn. Những tấm thiệp cưới đến dày đặc.