Bài viết được Phó chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan ủy quyền cho PGS.TS Bùi Bá Bổng - Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam - đọc trước các đại biểu. Tuổi Trẻ Online giới thiệu nguyên văn bài viết:

Có một thời, nhắc tới gạo Việt Nam, người ta thường nghĩ tới "gạo nhiều", "gạo rẻ", "gạo để no". Giống như ta từng quen nhìn hạt gạo bằng con mắt của sản lượng: bao nhiêu tấn, bao nhiêu hecta, bao nhiêu vụ.

Nhưng rồi có một ngày, từ miền đất Sóc Trăng, nơi gió mặn thổi qua ruộng lúa, nơi phù sa và nước lợ chung sống như một thói quen, một hạt gạo bước ra thế giới và nói thay chúng ta một điều giản dị mà mạnh mẽ: Gạo Việt Nam không chỉ để no. Gạo Việt Nam có thể làm người ta nhớ. Hạt gạo ấy mang tên ST.

Khi thế giới bắt đầu nhìn gạo Việt bằng ánh mắt khác

Người tiêu dùng thế giới vốn khó tính. Không chỉ hỏi "ngon không?", mà hỏi "thơm không?", "hạt có đẹp không?", "ăn có an lành không?", "có câu chuyện gì phía sau không?".

Và gạo ST đã trả lời những câu hỏi ấy không bằng những khẩu hiệu, mà bằng một trải nghiệm rất đời thường. Mở nắp nồi cơm ra là thơm, gắp một đũa là thấy hạt gạo trong trẻo, ăn một miếng là nghe vị ngọt hiền như gió.

Nhiều khi, sự thay đổi cách nhìn của thế giới về gạo Việt Nam không đến từ các hội nghị lớn. Nó đến từ những căn bếp.

Từ một người nội trợ ở châu Á, một đầu bếp ở châu Âu, hay một gia đình ở Mỹ… khi họ nếm thử và nhận ra: "À, Việt Nam cũng có gạo ngon đến vậy". Chỉ một câu như vậy thôi, đã là một cuộc đổi thay.

Một hạt gạo - nhưng là cả một hành trình 30 năm

Đằng sau chữ "ST" ngắn gọn ấy là một đời người dài. Kỹ sư Hồ Quang Cua, người mà bà con hay gọi bằng cái cách thân tình: "Ông Cua", không làm gạo ST như làm một sản phẩm. Ông làm nó như một sứ mệnh.

Người ta nhìn thấy bao gạo, nhìn thấy giải thưởng, nhìn thấy thương hiệu. Nhưng ít người thấy những năm tháng lặng lẽ của một người chọn đi đường dài, đi giữa đồng, giữa nắng, giữa phèn mặn. Đi qua từng mùa thất bại, từng lần lai tạo chưa đạt, từng thế hệ lúa phải làm lại từ đầu. Hơn ba mươi năm - đó không phải là con số. Đó là sự kiên nhẫn.

Trong thời đại người ta quen với "nhanh", "mạnh", "sớm thành công", ông Hồ Quang Cua lại chọn một cách sống khác: bền bỉ như cây lúa. Cây lúa đâu có vội. Nó cúi đầu, nó lớn lên, nó tích tụ tinh túy, rồi đến ngày trổ bông.

Có lẽ, chính vì thế mà gạo ST khi ra đời đã mang theo một phẩm chất rất Việt Nam: giỏi chịu đựng, giỏi thích nghi, và biết tỏa hương đúng lúc.

ST - chữ viết tắt của Sóc Trăng, nhưng cũng là chữ viết tắt của "Sự Tử Tế"

ST là "Sóc Trăng". Nhưng nếu nhìn rộng hơn, ST có thể đọc như "Sự Tử Tế".

Tử tế trong việc chọn con đường khó, lai tạo giống lúa ngon trong điều kiện biến đổi khí hậu, trong nước mặn lợ, trong thổ nhưỡng không chiều người.

Tử tế trong việc theo đuổi chất lượng thay vì sản lượng.

Tử tế trong việc làm khoa học không phải để lấy danh, mà để giúp nông dân có hạt lúa tốt, có đầu ra tốt.

Có một điều đáng quý, gạo ST làm thay đổi cách nhìn của thế giới, nhưng trước hết nó làm thay đổi cách nhìn của chính chúng ta. Từ chỗ "mình chỉ bán gạo", bây giờ nhiều người bắt đầu nghĩ tới: mình đang bán giá trị.

Bán mùi thơm của đất.

Bán câu chuyện của người làm giống.

Bán niềm tin của người nông dân.

Khi hạt gạo trở thành "hộ chiếu" của quê hương

Không phải ngẫu nhiên mà gạo ST được người tiêu dùng quốc tế nhắc tới. Trong thế giới hôm nay, một quốc gia không chỉ được nhớ bởi những nhà máy lớn hay các tòa nhà cao, mà còn được nhớ bởi những gì chạm tới đời sống.

Hạt gạo ST giống như một tấm hộ chiếu mềm mại.

Nó mang theo hương vị Việt Nam đi khắp nơi.

Có thể ai đó chưa từng đến Đồng bằng sông Cửu Long. Chưa từng nghe tiếng máy gặt dưới nắng. Chưa từng thấy cảnh lúa chín vàng như tấm thảm. Nhưng khi họ ăn một chén cơm ST, họ đã "gặp" Việt Nam ở một cách gần gũi nhất. Và đó là sức mạnh của nông nghiệp: làm ngoại giao bằng bữa cơm.

Lan tỏa khắp Việt Nam - vì ST không chỉ là giống lúa, mà là một triết lý

Điều đáng mừng là ST không nằm yên ở một vùng. Nó đã lan tỏa khắp Việt Nam. Nhưng lan tỏa không chỉ là mở rộng diện tích.

Lan tỏa là mở rộng một triết lý: Làm nông không chỉ để đủ ăn, mà để đủ tự hào. Làm lúa không chỉ để bán thô, mà để bước vào phân khúc cao. Làm giống không chỉ là kỹ thuật, mà là niềm tin vào tương lai.

Gạo ST giống như một "cánh én đầu đàn" trong hành trình đưa gạo Việt Nam đi xa. Một cánh én bay đầu tạo khí động học, để những cánh én khác bay theo.

Khi một giống lúa thành công, điều quan trọng nhất không chỉ là vinh quang của một cá nhân, mà là động lực cho cả hệ sinh thái.

Nhà khoa học tin rằng nghiên cứu những gì xã hội cần sẽ có giá trị. Doanh nghiệp tin rằng chất lượng sẽ có thị trường. Nông dân tin rằng làm tử tế sẽ được trả công xứng đáng.

Lời tri ân dành cho "người cha" của hạt gạo thơm

Tôn vinh kỹ sư Hồ Quang Cua không chỉ là tôn vinh một người tạo giống. Mà là tôn vinh một phẩm chất Việt Nam: lặng lẽ, bền bỉ, và không bỏ cuộc.

Trong một xã hội đôi khi quen tôn vinh cái hào nhoáng, câu chuyện của TS Hồ Quang Cua nhắc ta rằng những điều làm nên danh dự quốc gia thường bắt đầu từ một góc ruộng.

Từ đôi dép lội bùn.

Từ một cuốn sổ tay ghi chép những dòng lai.

Từ những lần thất bại mà không ai nhìn thấy.

30 năm, một đời người, để tạo ra một hạt gạo làm thay đổi cách nhìn của thế giới. Nghe vậy để thấy: Có những người không cần nói lớn, mà công trình của họ tự cất tiếng.

Gạo ST - lời nhắc cho hành trình tiếp theo

Gạo ST đã mở một cánh cửa. Nhưng cánh cửa ấy chỉ thực sự bền nếu chúng ta cùng nhau biết đi tiếp bằng cả tư duy một hệ thống.

Muốn giữ được vị thế, chúng ta cần: Bảo vệ giống, bảo vệ thương hiệu, chống hàng giả. Chuẩn hóa vùng nguyên liệu. Chế biến sâu thành những sản phẩm: bánh gạo ST, bún gạo ST, rượu gạo ST. Xây dựng câu chuyện quốc gia về "gạo Việt" như cách Nhật Bản, Thái Lan đã làm. Và quan trọng nhất là bảo vệ người làm ra hạt gạo.

Vì gạo ngon không tự nhiên mà có. Nó được làm ra từ sự tử tế, và tử tế thì phải được nuôi dưỡng. Có khi, một đất nước không cần nói quá nhiều về mình. Chỉ cần làm ra những sản phẩm đủ tử tế, thế giới sẽ tự nhìn lại. Gạo ST đã làm được điều đó.

Từ Sóc Trăng, hạt gạo đi ra thế giới, không chỉ mang theo hương thơm, mà mang theo một lời giới thiệu lặng lẽ: "Xin chào. Đây là Việt Nam". Và trong lời chào ấy, có bóng dáng của người kỹ sư đã dành hơn hai mươi năm để gieo một ước mơ lớn vào hạt lúa.

Một ước mơ không ồn ào. Nhưng thơm lâu.

Ông Hồ Quang Cua nâng cúp ‘Gạo ngon nhất thế giới’ ngay tại Cần Thơ

Tổ chức The Ride Trader tổ chức lễ trao cúp "Gạo ngon nhất thế giới" năm 2025 cho kỹ sư, Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua tại thành phố Cần Thơ.