Ông Cua nói: Tiềm năng sản xuất và xuất khẩu gạo ST25 của Việt Nam còn rất lớn. Gạo thơm ST25 đã và đang được xuất khẩu vào các thị trường khó tính như: Mỹ, Úc, Đức, Pháp, Canada… Muốn gia tăng lượng xuất khẩu bền vững, Việt Nam cần xây dựng "Nhãn hiệu chứng nhận gạo thơm quốc gia Việt Nam ST25". Tiền đề đã có, sự phát triển ở tương lai như thế nào, thì thuộc vào chúng ta.

Phải đợi ban tổ chức... làm thêm chiếc cúp

- Ngày 2-2-2026 tại TP Cần Thơ, The Rice Trader (đơn vị tổ chức Hội nghị thượng đỉnh lúa gạo quốc tế và Giải gạo ngon nhất thế giới) sẽ sang Việt Nam trao cúp "Gạo ngon nhất thế giới năm 2025" cho ông. Thưa ông, đây có phải là vinh dự đặc biệt dành cho "cha đẻ" gạo ST25 từng 3 lần lên ngôi vương tại các Hội thi Gạo ngon nhất thế giới?

- Thật ra cúp "Gạo ngon nhất thế giới năm 2025" được trao ngay sau khi công bố kết quả hội thi được tổ chức tại Campuchia. Tuy nhiên, do đồng hạng nhất với Campuchia nên họ nhận trước, mình phải đợi họ làm thêm chiếc cúp mới trao. Đương nhiên phía Campuchia được nhận trước vì họ là nước chủ nhà, có Phó Thủ tướng, Bộ trưởng và nhiều quan chức dự.

Tôi nghĩ, Ban tổ chức hội thi cũng rất sốt sắng lo trả chiếc cúp cho Việt Nam vì mình là nhân tố mới giúp cuộc thi thêm hào hứng, dù họ phải tốn thêm chi phí cho chuyến đi này.

Dù đã qua 8 lần dự thi, đều được mời vinh danh do đều lọt vào top 3 nhưng thật lòng, tôi cảm thấy hạnh phúc dâng trào khi nhận cúp ở Việt Nam, do có sự chứng kiến của đông đảo chính quyền, các ngành hàng, các doanh nghiệp, nông dân và các nhà khoa học, cơ quan thông tấn báo chí và đồng nghiệp. Trong đời, có lẽ tôi chỉ được một lần được vinh dự như vậy thôi.

Nỗ lực hoàn thiện chỉ tiêu từ cây lúa đến hạt cơm

-Việc liên tục nằm trong top những loại gạo ngon nhất thế giới trong nhiều năm liền, gạo ST25 đã khẳng định vị thế tiên phong của Việt Nam trên bản đồ gạo thế giới và tác động lan toả giúp nông dân tăng thu nhập, như thế nào, thưa ông?
- Qua 3 lần đoạt cúp, sức lan rộng, lan toả ngày càng rộng hơn. 3 chiếc cúp đã giúp người tiêu dùng tin tưởng hơn ở chất lượng gạo, tạo động lực để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư hơn. Cầu cao đã kích cung.
Ngoài ra, giá cao đã giúp nông dân liên kết sản xuất nên diện tích vụ mùa vừa qua đã lên đến trăm ngàn ha. Với lợi nhuận vượt lúa thường 20 triệu đồng/ha, năng suất 7 tấn/ha, giá trị tạo thêm mà nông dân được hưởng thêm trong vụ mùa vừa qua không phải nhỏ (chủ yếu là lúa - tôm), đạt khoảng 1.400 tỉ đồng.

-Ông vui lòng chia sẻ quá trình nghiên cứu, phát triển các dòng lúa ST, cụ thể là ST24 và ST25?

- Quá trình nghiên cứu lúa thơm Sóc Trăng (ST) đã kéo dài 28 năm. ST25 là con số cho thấy đã có 25 giống được chọn ra. Con số cứ lớn dần từ 1 đến 25. Trong hành trình này, chúng tôi đạt được mục tiêu cao nhất là chiếc cúp danh giá vào năm 2019.

Sở dĩ phải chọn tạo liên tục như vậy là do chúng tôi phải cố gắng hoàn thiện các chỉ tiêu từ cây lúa đến hạt cơm. Nỗ lực không ngừng nghỉ mà cây lúa đặc sản Việt Nam ST25 đạt được trồng phổ biến cả nước, chớ không phải như cây lúa đặc sản Việt Nam từ xưa, khó thoát được luỹ tre làng quê.

- Từng 3 lần đạt giải Gạo ngon nhất thế giới các năm 2019, 2023 và 2025. Hành trình vinh quang này cũng lắm gian truân. Kỷ niệm đáng nhớ nhất trong những lần ông đem đứa con tinh thần của mình ra sân chơi thế giới?

-Mỗi lần đi thi đều mang về trong tôi một kỷ niệm. Nhưng với tôi, có lẽ đáng nhớ nhất là khi chúng tôi vượt qua mặc cảm mình là kém cỏi trong suy nghĩ của các nhà khoa học trong và ngoài nước. 

Chúng tôi đều lưu lại những bút tích của họ để làm động lực tiến về phía trước. Nào là khó lai; không thể nào có được chất lượng và giá trị như Thái Lan… Mừng là trong quá trình này, chúng tôi nhận được sự cổ vũ rất lớn của cộng đồng, nên ngày càng tự tin hơn trên đấu trường thế giới. Kết quả sau 3 lần đoạt cúp, khó ai phản bác chất lượng gạo ST25.

Năng suất đạt kỷ lục

-Nhiều người thấy ông tuổi cao, nhưng vẫn còn mê say nghiên cứu, gắn bó với đồng ruộng, với nông dân. Ông sẽ tiếp tục công việc này đến khi nào và khi ông "về hưu", hành trình nghiên cứu, lai tạo lúa thơm mà ông đã dành tâm huyết có được tiếp nối?

- Cây lúa là sinh vật sống nên có thể hoàn thiện hơn, vì vậy chúng tôi liên tục thanh lọc để loại bỏ các cá thể thoái hoá, phát huy các cá thể tốt. Do vậy hiện nay năng suất vụ mùa 2025 - 2026 cao kỷ lục và nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao.

Đội ngũ được trui rèn qua thực tiễn 20 năm, nên tôi tin tưởng rằng đủ sức duy trì phẩm chất gạo ST25 cho mai sau. Còn việc nghiên cứu để tìm ra giống lúa chất lượng hơn, chúng tôi không thể đặt ra vì những vật liệu (giống lúa bố mẹ) để lai tạo nên ST25 không thể tìm ra thêm nữa.

Xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc "ồn ào" nhưng doanh số không cao

-Triển vọng xuất khẩu gạo ST25 vào những thị trường khó tính như Mỹ, Nhật, Úc, châu Âu trong năm 2026 được dự báo như thế nào, thưa ông?

- Theo thống kê của Agromonitor năm 2025, vừa qua có 61% gạo ST25 được tiêu thụ nội địa, 24% đươc xuất khẩu tiểu ngạch đi Trung Quốc, chỉ có 11% xuất khẩu chính ngạch đi Trung Quốc, Malaysia, Mỹ, Úc, Đức, Pháp, Canada. Cho nên tiềm năng xuất khẩu còn cao, đặc biệt là thị trường Trung Quốc, vốn rất thích gạo thơm mới ST25 của Việt Nam.

Con số 24% xuất đi Trung Quốc chiếm tỉ trọng khá lớn nhưng không được biết đến nhiều vì "phi chính thống", còn phần 11% thì "ồn ào" nhưng doanh số không cao.

Tôi nghĩ tiềm năng sản xuất và xuất khẩu gạo ST25 của Việt Nam còn rất lớn. Năm 2025 vừa qua có khoảng 500.000 tấn gạo thì tiêu dùng trong nước vượt 300.000 tấn, số còn lại xuất khẩu tiểu ngạch và chính ngạch. Lượng xuất khẩu này chưa đạt 10% gạo thơm Thái Lan xuất khẩu.

-Thưa ông, muốn gia tăng xuất khẩu, Việt Nam cần làm gì và để nâng tầm hạt gạo Việt trên bản đồ luá gạo thế giới?

- Theo tôi, muốn gia tăng lượng xuất khẩu bền vững, điều đầu tiên cần phải xây dựng "Nhãn hiệu chứng nhận gạo thơm quốc gia Việt Nam ST25" được Cục Sở hữu trí tuệ -Bộ Khoa học và Công nghệ công nhận và đăng ký bảo hộ ở các nước nhập khẩu và xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, đặc biệt là độ thuần để các doanh nghiệp tổ chức thực hiện, Nhà nước kiểm tra trước khi cấp phép dán nhãn thương hiệu quốc gia.

Khi có tiêu chuẩn rồi, doanh nghiệp kiểm tra độ thuần hạt thóc trước khi thu mua và nhờ vậy tạo nên yếu tố bền vững cho việc phát triển gạo thơm ST25 trên thế giới.

Thái Lan đã xây dựng nhãn hiệu chứng nhận gạo thơm Thái từ đầu thế kỷ 21. 25 năm qua họ đã có thể công bố lợi ích đem lại cho hàng triệu nông dân, cho kinh tế lúa gạo của họ và tiếng thơm cho đất nước. 

Ông Jeremy Zwinger - Giám đốc điều hành The Rice Trader từng nói: Người Thái có slogan "Think rice think Thailand", nay qua 3 lần Việt Nam ngôi đầu, bây giờ ông thêm "and Việt Nam". Tiền đề đã có, sự phát triển ở tương lai như thế nào, thì thuộc vào chúng ta thôi.

Ông Hồ Quang Cua chia sẻ cách phân biệt gạo ST25 thật, giả

Trước tình trạng gạo ST25 giả ngày càng nhiều, "cha đẻ" của gạo ngon nhất thế giới đã chia cách phân biệt đâu là gạo thật và đâu là gạo giả.