Nhiều năm hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tại ASEAN và Việt Nam, bà Sita Zimpel, giám đốc dự án/quản lý chương trình Hội nhập kinh tế khu vực ASEAN của GIZ, đánh giá Việt Nam đang tạo đà tích cực cho khu vực tư nhân tăng trưởng.

Tuy nhiên, theo bà, vẫn cần thêm giải pháp để SME "không bị bỏ lại phía sau", với hỗ trợ không chỉ về vốn, công nghệ mà cả một môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch.

Tạo điều kiện cho 'động lực kinh tế' SME

* Với kinh nghiệm làm việc tại châu Á và Việt Nam, bà đánh giá như thế nào về sự phát triển và trưởng thành của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam?

- Có lẽ không hẳn là bản thân các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam, mà điều thực sự nổi bật là cách Chính phủ Việt Nam đang thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Theo tôi, điều này rất đáng chú ý trong bối cảnh ASEAN, thậm chí cả ngoài khu vực.

Riêng trong năm 2025, chúng ta chứng kiến nhiều cải cách sâu rộng. với điểm nhấn là Nghị quyết 68 nhằm giải phóng tiềm năng của khu vực kinh tế tư nhân.

GIZ đánh giá đây là bước đi mang tính then chốt đối với một quốc gia như Việt Nam - một nền kinh tế đang trỗi dậy, không còn chỉ “phấn đấu” trở thành nước thu nhập cao, cũng không còn được xếp vào nhóm kém phát triển.

Hàng loạt nghị quyết, cùng nhiều luật, chính sách mới hoặc được sửa đổi đã và vẫn đang được ban hành, liên quan đến thương mại điện tử, giáo dục hay quản lý môi trường. Có thể nói, Việt Nam hiện đang “đánh dấu” hầu hết các ô quan trọng trong tiến trình cải cách.

Việt Nam cũng đang trong quá trình tái cơ cấu bộ máy nhà nước, sáp nhập các bộ, tinh gọn tổ chức, cũng như việc hợp nhất đơn vị hành chính cấp tỉnh, giảm đầu mối quản lý. Dù trong ngắn hạn có thể gây ra một số khó khăn, nhưng về trung và dài hạn, những cải cách này sẽ mang lại lợi ích rõ rệt cho khu vực kinh tế tư nhân.

Khu vực tư nhân không chỉ gồm các tập đoàn hay công ty công nghệ lớn, mà còn là số lượng lớn các doanh nghiệp vừa và nhỏ - xương sống của nền kinh tế Việt Nam cũng như nhiều nền kinh tế khác.

GIZ nhìn thấy một nền tảng rất hứa hẹn cho sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều SME vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận tài chính, thông tin, mạng lưới kinh doanh, đối tác và công nghệ.

Công việc của chúng tôi là bảo đảm trong quá trình phát triển nhanh chóng này, không ai bị bỏ lại phía sau. Các SME cần được cập nhật kịp thời các quy định mới, như đối với thương mại điện tử hay thương mại xuyên biên giới, và được tiếp cận đầy đủ thông tin, nguồn lực cần thiết.

* Với việc SME chính là 'xương sống' của nền kinh tế và có tiềm năng lớn, nếu họ có tư duy đúng và nhận được sự hỗ trợ phù hợp?

- Hỗ trợ khu vực tư nhân không thể chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn hay công nghệ. Những yếu tố đó rất quan trọng, nhưng chưa đủ. Điều cốt lõi là tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch, có thể dự báo và công bằng, nơi các doanh nghiệp nhỏ không bị lép vế trước các doanh nghiệp lớn.

Trong các dự án với Bộ Công Thương và Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, chúng tôi nhấn mạnh việc nâng cao năng lực khu vực tư nhân phải song hành với bảo đảm sân chơi bình đẳng: SME không bị rào cản bất hợp lý khi gia nhập thị trường.

Đối với SME, việc tự mình kết nối với các tập đoàn lớn là rất khó khăn. Do đó, các chương trình hỗ trợ, chính sách và nền tảng trung gian đóng vai trò quan trọng trong việc thu hẹp khoảng cách giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ, đặc biệt trong các dự án quy mô lớn.

Tăng cường khu vực tư nhân không chỉ là câu chuyện về tài chính hay chuyển giao công nghệ, mà còn là việc tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, với tính minh bạch, khả năng dự báo, sự tin cậy của thể chế, và bảo đảm các doanh nghiệp nhỏ không bị đối xử bất công so với doanh nghiệp lớn.

Nếu chỉ đơn giản nói rằng “doanh nghiệp nhỏ chỉ cần tiền và công nghệ là đủ”, thì chưa đủ. Quan trọng hơn là tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, nơi SME có thể đứng vững trước các doanh nghiệp lớn hơn, kết nối với họ khi có cơ hội, và mở rộng hoạt động ra khu vực, thậm chí toàn cầu.

Trách nhiệm phát triển bền vững

* Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu thu nhập cao và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, vai trò của SME trong tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn được nhìn nhận ra sao?

- Phát triển khu vực tư nhân không chỉ là mở rộng cơ hội mà còn đi kèm yêu cầu về trách nhiệm. Khi ứng dụng các công nghệ mới như số hóa hay trí tuệ nhân tạo, doanh nghiệp - bao gồm cả SME - phải bảo đảm không đánh đổi các giá trị bền vững lấy tăng trưởng ngắn hạn.

Thay vào đó, họ cần chủ động áp dụng các mô hình như kinh tế tuần hoàn nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và hướng tới phát triển dài hạn.

Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho SME, nhất là khi nhiều thị trường, đặc biệt là Liên minh châu Âu, ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Tuy nhiên, nghiên cứu của GIZ cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn chưa biết cách tích hợp các nguyên tắc tuần hoàn vào hoạt động sản xuất - kinh doanh, cho thấy còn nhiều việc phải làm, từ chia sẻ thực tiễn tốt trong ASEAN đến học hỏi kinh nghiệm quốc tế.

Tại Việt Nam, các mô hình kinh doanh mới như influencer marketing phát triển nhanh và cũng gây nhiều tranh luận, đặt ra yêu cầu khu vực tư nhân phải hành xử có trách nhiệm, nhất là trong bối cảnh AI và số hóa vừa mở ra cơ hội vừa tiềm ẩn rủi ro đối với xã hội.

Vì vậy, các định hướng lớn, bao gồm những nghị quyết đi kèm Nghị quyết 68 như nghị quyết về khoa học - công nghệ, cần bảo đảm doanh nghiệp không phát triển bằng cách đánh đổi môi trường. Bên cạnh đó, SME Việt Nam hiện vẫn còn khoảng trống đáng kể về năng lực, kiến thức và thông tin. Đây là những vấn đề cần sớm được giải quyết để tận dụng hiệu quả chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Nhiều doanh nghiệp SME sang Singapore gọi vốn, lần đầu tiên Việt Nam có gian hàng quốc gia

Sau 10 năm diễn ra chương trình Singapore FinTech Festival (SFF), lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam chính thức có Gian hàng Quốc gia - Vietnam Pavilion tại nền tảng toàn cầu lớn nhất về đổi mới tài chính.