Phát hiện 403 đường link quảng cáo thuốc lá điện tử trá hình, có dấu hiệu vi phạm

Sáng 4-11, tại TP.HCM, Trường đại học Y tế công cộng (tại Hà Nội, trực thuộc Bộ Y tế) tổ chức “Hội thảo truyền thông về thực trạng bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Việt Nam sau khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 có hiệu lực”.

Hơn 1/3 cửa hàng bán online, quảng cáo ngụy trang

Trình bày kết quả nghiên cứu do Trường đại học Y tế công cộng thực hiện năm 2025, với sự tài trợ của Quỹ Hành động vì trẻ em không thuốc lá, TS Nguyễn Thị Bích Thảo cho biết nghiên cứu xuất phát từ thực trạng thuốc lá mới gia tăng nhanh trong giới trẻ Việt Nam, với mức tăng 18 lần trong giai đoạn 2015 - 2020.

Qua khảo sát 2.462 sinh viên, quan sát 126 cửa hàng từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thực hiện 24 cuộc phỏng vấn sâu sinh viên, kết quả cho thấy:

Có 64,3% (81 cửa hàng) đã đóng cửa tại địa điểm kinh doanh được ghi nhận trước đó; 34,9% (44 cửa hàng) chuyển sang hình thức bán hàng trực tuyến; 0,8% (1 cửa hàng) vẫn duy trì cả hình thức bán trực tiếp và trực tuyến.

Với hơn 1/3 số cửa hàng chuyển sang bán trực tuyến đặt ra thách thức mới đối với công tác giám sát và thực thi quy định cấm.

Đáng chú ý, các sản phẩm được quảng cáo, rao bán trá hình trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, núp bóng những mặt hàng thông thường như: bàn chải điện, máy cạo râu, tinh dầu thơm phòng để né kiểm duyệt. Giao dịch thường được chuyển sang tin nhắn riêng hoặc ứng dụng liên lạc.

TS Bích Thảo cho biết thêm kết quả nghiên cứu của Trường đại học Y tế công cộng ghi nhận tỉ lệ sinh viên hiện đang dùng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng lần lượt 3,3% và 0,8%.

Dù xu hướng tiếp xúc với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá điện tử giảm, vẫn có 38,1% sinh viên ghi nhận từng tiếp xúc trong thời gian khảo sát. Facebook là kênh phổ biến nhất, chiếm 65,2% trong nhóm này.

Dữ liệu giám sát trực tuyến cho thấy bài đăng quảng cáo, giới thiệu bán thuốc lá điện tử công khai giảm mạnh sau lệnh cấm: YouTube giảm 88,4%, Twitter/X giảm 68,6% và Facebook giảm 54,2%.

Phát hiện 403 đường link có dấu hiệu vi phạm trên 5 nền tảng trực tuyến

ThS Nguyễn Hạnh Nguyên - đại diện của Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam - báo cáo về giám sát quảng cáo, tiếp thị thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên không gian mạng năm 2026 ghi nhận 403 đường link có dấu hiệu vi phạm qua 2 đợt rà soát.

Các nội dung được ghi nhận xuất hiện trên năm nền tảng gồm Facebook, Instagram, website, TikTok và YouTube, với số lượng lần lượt là 122, 114, 81, 75 và 11.

Một phát hiện đáng chú ý là chỉ 31 trong số 403 nội dung (7,7%) sử dụng trực tiếp từ khóa “thuốc lá điện tử” hoặc “thuốc lá nung nóng”. Nhiều nội dung sử dụng các cách gọi khác như “pod”, “vape”, “juice”, “máy thở”, “nước ép” hoặc những biến thể từ khóa nhằm hạn chế khả năng bị nhận diện.

Từ kết quả trên, ThS Nguyên rút ra kết luận việc giám sát chỉ dựa vào tên gọi chính thức của sản phẩm có thể bỏ sót nhiều nội dung quảng cáo, tiếp thị và chào bán trên môi trường số.

Các tài khoản vi phạm có thể xóa nội dung, thay đổi tên, tạo tài khoản mới hoặc chuyển giao dịch sang các kênh liên lạc riêng, gây khó khăn cho việc xác minh và thu thập bằng chứng.

Ông Đặng Hoa Nam - Phó chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam - nhấn mạnh một môi trường không thuốc lá, một thế hệ trẻ không khói thuốc không thể được xây dựng chỉ bằng những lời cảnh báo.

Cần tạo ra một môi trường số trong đó thông tin đúng đắn dễ tiếp cận, chuẩn mực hóa và lan tỏa hành vi không sử dụng thuốc lá mới, trẻ em và thanh niên có đủ kiến thức, kỹ năng và tiếng nói để bảo vệ bản thân, bạn bè và cộng đồng.

Từ kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế, hội thảo đề xuất duy trì giám sát thường xuyên, liên tục trên nhiều nền tảng đối với hoạt động bán, quảng cáo, khuyến mại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Trong đó, tập trung kiểm tra các điểm bán nguy cơ cao, theo dõi cơ sở chuyển đổi hình thức kinh doanh, giám sát nội dung trên không gian mạng và nhận diện các hình thức quảng cáo trá hình.

Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, nền tảng số và đơn vị giám sát để phát hiện, xử lý vi phạm. Đẩy mạnh truyền thông về tác hại của các sản phẩm này, nhất là đối với trẻ em, thanh thiếu niên và phụ huynh.

Hình ảnh cảnh báo trên bao thuốc lá giảm hiệu quả: Chuyên gia đề xuất ra sao?

Hơn 10 năm qua, những hình ảnh cảnh báo tác hại của thuốc lá vẫn xuất hiện trên bao bì với những hình ảnh như lá phổi đen, ung thư vòm họng, người bệnh phải thở qua ống mở khí quản…