Gần đây, trong các phát biểu ngày 13, 16 và 21-1, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục nhấn mạnh rằng Mỹ đang dẫn đầu thế giới về lĩnh vực AI, đồng thời tuyên bố Mỹ đang "dẫn xa" trước Trung Quốc.

"Chúng ta đang dẫn trước Trung Quốc một khoảng cách rất lớn", ông nói ngày 13-1 trong cuộc phỏng vấn với CBS Evening News. "Chúng ta đang dẫn trước Trung Quốc rất xa", ông nhắc lại vào ngày 16-1 tại Mar-a-Lago.

Và trong bài phát biểu ngày 21-1 tại Diễn đàn Kinh tế thế giới ở Davos (Thụy Sĩ), ông lại nói: "Chúng ta đang dẫn đầu thế giới về AI với khoảng cách rất lớn. Chúng ta đang dẫn trước Trung Quốc rất xa".

Tuy nhiên theo kiểm chứng của PolitiFact, nhiều đánh giá độc lập cho thấy Trung Quốc thực tế chỉ chậm hơn Mỹ một khoảng thời gian ngắn, không "bỏ xa" như ông Trump nói.

Trung Quốc chỉ "đi sau vài tháng"

Theo các chuyên gia, Trung Quốc hiện chỉ đi sau Mỹ "vài tháng" về năng lực mô hình AI. Ông David Sacks - quan chức phụ trách AI và tiền mã hóa của Nhà Trắng - từng nhận định các mô hình AI Trung Quốc "chậm hơn Mỹ khoảng 3 đến 6 tháng".

Tại Diễn đàn Kinh tế thế giới ở Davos ngày 21-1, ông Sacks cũng thừa nhận Mỹ vẫn dẫn đầu nhờ mô hình và chip tốt hơn, nhưng Trung Quốc có những lợi thế riêng, trong đó có năng lực phát điện.

Bên cạnh đó, ông Matt Sheehan - nghiên cứu viên cấp cao tại Carnegie Endowment for International Peace - ước tính sau khi một công ty Mỹ tung ra "mô hình mới tốt nhất", công ty Trung Quốc có thể tạo ra sản phẩm tương tự trong khoảng 6 - 18 tháng.

Nhiều lãnh đạo chủ chốt trong ngành AI cũng đưa ra đánh giá tương tự. Tháng 9-2025, Jensen Huang - CEO hãng chip Mỹ Nvidia - nói Trung Quốc chỉ "thua kém tính bằng nano giây" so với Mỹ. CEO DeepMind của Google, Demis Hassabis, cho rằng các mô hình Trung Quốc chậm hơn khoảng 6 tháng.

Mỹ mạnh chip AI, nhưng nới xuất khẩu có thể thu hẹp khoảng cách

Theo PolitiFact, lợi thế quan trọng nhất của Mỹ nằm ở chip AI - loại chip chuyên dụng phục vụ huấn luyện mô hình, nhận diện hình ảnh, giọng nói và xử lý dữ liệu lớn. Trong đó, Nvidia hiện là doanh nghiệp thống trị lĩnh vực này và đã trở thành công ty đầu tiên trên thế giới đạt mức vốn hóa 5.000 tỉ USD.

Chuyên gia Chris McGuire (Hội đồng Quan hệ đối ngoại - CFR) cho rằng Mỹ vượt trội Trung Quốc cả về chất lượng lẫn số lượng chip có thể sản xuất.

Tuy vậy, lợi thế này có thể bị ảnh hưởng bởi các điều chỉnh chính sách. Mỹ trước đó hạn chế xuất khẩu nhiều dòng chip tiên tiến sang Trung Quốc, trong đó có Blackwell - chip mạnh nhất của Nvidia.

Gần đây, chính quyền ông Trump cho phép Nvidia bán dòng H200 (mạnh thứ hai) cho Trung Quốc với điều kiện hạn chế số lượng, đồng thời áp thuế 25%. 

Các chuyên gia cảnh báo việc nới lỏng xuất khẩu chip tiên tiến có thể làm Mỹ mất dần ưu thế trong năng lực tính toán - yếu tố then chốt trong cuộc đua AI.

"Tôi nghĩ kiểm soát xuất khẩu là đòn bẩy duy nhất Mỹ có để làm chậm Trung Quốc", ông McGuire thừa nhận.

Thế mạnh và lợi thế của Trung Quốc

Trong khi đó, ở mảng mô hình ngôn ngữ quy mô lớn (LLM), Trung Quốc đã phát triển nhiều sản phẩm cạnh tranh, bên cạnh các mô hình Mỹ như ChatGPT (OpenAI), Gemini (Google), Grok (xAI), Claude (Anthropic).

Các doanh nghiệp Trung Quốc như DeepSeek, Alibaba, Moonshot… cũng tung ra mô hình có chất lượng ngày càng tiệm cận. Một phân tích cho thấy, từ năm 2023, mô hình Trung Quốc trung bình chỉ chậm hơn mô hình Mỹ khoảng 7 tháng.

Theo bảng xếp hạng LMArena (Đại học California, Berkeley), các mô hình Mỹ vẫn chiếm ưu thế nhưng mô hình Trung Quốc không quá cách biệt, khi Ernie 5.0 của Baidu từng xếp thứ 9 toàn bảng.

Một lợi thế đáng kể khác của Trung Quốc là có nhiều mô hình mã nguồn mở, giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận và triển khai miễn phí hơn, trong khi nhiều công ty Mỹ tính phí với các mô hình cao cấp.

Ngoài mô hình, Trung Quốc được đánh giá mạnh về nguồn nhân lực và hạ tầng năng lượng.

Ông Matt Sheehan cho rằng Mỹ có thể nhỉnh hơn về nhân tài nghiên cứu, nhưng Trung Quốc sở hữu lực lượng nhân sự trong nước rất lớn. 

Dù 57% nhà nghiên cứu AI tinh hoa làm việc tại Mỹ (tính đến 2022), Trung Quốc lại là quốc gia có nguồn gốc đông nhất trong nhóm này.

Ở mặt hạ tầng, Trung Quốc được đánh giá có lợi thế về sản lượng điện - yếu tố then chốt để vận hành các trung tâm dữ liệu phục vụ AI.

Chuyên gia Joseph Webster (Atlantic Council) cảnh báo lưới điện Mỹ đang đối mặt nhiều thách thức và thiếu điện có thể làm chậm quá trình huấn luyện cũng như vận hành AI.

Tóm lại, PolitiFact khẳng định dù Mỹ đúng là đang dẫn trước Trung Quốc về AI, đặc biệt nhờ chip và năng lực mô hình, nhưng khoảng cách không lớn như ông Trump nói. 

Trung Quốc được nhận định chỉ chậm vài tháng và còn có lợi thế về nhân lực, điện năng, cũng như chiến lược mã nguồn mở.

Vì sao tay ông Trump xuất hiện vết bầm khi dự Diễn đàn Kinh tế Davos?

Nhiều hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội cho thấy bàn tay trái của Tổng thống Mỹ Donald Trump xuất hiện vết bầm tím khi ông tham dự Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) tại Davos (Thụy Sĩ) vài ngày trước.