Động thái này đã được Bộ Y tế và Dịch vụ nhân sinh (HHS) và Bộ Ngoại giao Mỹ cùng công bố. Một quan chức cấp cao của HHS giải thích thêm rằng WHO "đã đi chệch khỏi sứ mệnh cốt lõi của họ và nhiều lần hành động ngược với lợi ích của Mỹ trong nỗ lực bảo vệ người dân Mỹ".

Vi trùng không tôn trọng biên giới

HHS tập trung phần lớn chỉ trích vào các hành động của WHO trong đại dịch COVID-19, cho rằng tổ chức này đã trì hoãn phản ứng, không kịp thời tuyên bố COVID-19 là tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu và chỉ trích ông Trump một cách bất công về các vấn đề như đóng cửa nước Mỹ với một số quốc gia nước ngoài trong những ngày đầu đại dịch.

HHS cũng lập luận rằng các quốc gia khác, chẳng hạn như Trung Quốc, đóng góp tài chính ít hơn Mỹ và chưa bao giờ có một tổng giám đốc người Mỹ tại WHO, bất chấp số tiền Washington đã đóng góp.

Tuy nhiên giới chuyên gia y tế công cộng chỉ trích động thái này của chính quyền Trump, và cảnh báo Mỹ sẽ gặp bất lợi khi ứng phó với các cuộc khủng hoảng y tế trong nước và nước ngoài sắp tới.

"Việc Mỹ rút khỏi WHO là quyết định thiển cận và sai lầm với các cam kết y tế toàn cầu. Hợp tác và truyền thông toàn cầu là tối quan trọng để người dân được bảo vệ, vì vi trùng không tôn trọng biên giới" - Ronald Nahass, Chủ tịch Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Mỹ, nói với Đài ABC (Mỹ).

Ông Nahass dẫn ra một số ví dụ, bao gồm những nỗ lực giám sát "các mối đe dọa mới nổi như Ebola" hoặc "gánh nặng dai dẳng của các đợt bùng phát cúm hàng năm".

"Rút khỏi WHO là quyết định liều lĩnh về mặt khoa học, là hành động không thừa nhận lịch sử tự nhiên cơ bản của bệnh truyền nhiễm. Hợp tác toàn cầu không phải là một thứ xa xỉ, đó là đòi hỏi cần thiết", ông Nahass nói.

Trong thông báo của mình, HHS khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục là quốc gia dẫn đầu về y tế công cộng toàn cầu và đã có hơn 2.000 nhân viên tại 63 quốc gia với các thỏa thuận song phương nhằm đối phó bệnh dịch.

Để lấp vào khoảng trống của WHO, HHS khẳng định họ có kế hoạch hợp tác với các tổ chức về giám sát, chẩn đoán và ứng phó với bùng phát dịch bệnh ở quy mô thế giới.

Tương lai của hợp tác y tế toàn cầu

WHO là cơ quan y tế chuyên trách của LHQ có nhiệm vụ phối hợp phản ứng của thế giới với các mối đe dọa y tế toàn cầu, gần đây và nổi bật nhất là COVID-19, đậu mùa khỉ, Ebola và bại liệt.

Tổ chức này còn cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho các nước nghèo, hỗ trợ phân phối vắc xin, vật tư và phương pháp điều trị, đồng thời đề ra hướng dẫn cho hàng trăm tình trạng y tế bao gồm sức khỏe tâm thần và ung thư.

WHO có vai trò trọng yếu trong tư vấn và khuyến cáo các quốc gia thành viên về cách xử lý khủng hoảng y tế, dù không có thẩm quyền buộc các quốc gia phải hành động.

Xuyên suốt lịch sử, Mỹ luôn nằm trong số những nhà tài trợ lớn nhất không chỉ về tài chính mà thậm chí, còn quan trọng hơn, về chuyên môn y tế công cộng chuyên sâu, cho WHO.

Mỗi năm Washington cung cấp cho WHO từ 160 triệu đến 815 triệu USD trong suốt thập niên qua, tức đã đóng góp cho ngân sách hàng năm của tổ chức này tổng cộng khoảng 2 đến 3 tỉ USD.

Chỉ xét riêng mặt tài chính, Đài Sky News của Anh dẫn lời các chuyên gia nói mất đi hỗ trợ từ Mỹ có thể làm tê liệt vô số sáng kiến y tế toàn cầu - bao gồm nỗ lực xóa sổ bệnh bại liệt, các chương trình sức khỏe bà mẹ và trẻ em, và nghiên cứu để xác định các mối đe dọa vi rút mới.

Tiến sĩ Tom Frieden, Chủ tịch và Giám đốc điều hành nhóm vận động Resolve to Save Lives tại Mỹ, giải thích trong một tuyên bố: "Việc [Mỹ] rút khỏi WHO không chỉ cắt giảm nguồn kinh phí quan trọng cho cơ quan này, mà còn từ bỏ vai trò của chúng ta với tư cách quốc gia dẫn đầu về y tế thế giới và khiến chúng ta mất đi tiếng nói trong các quyết định quan trọng ảnh hưởng đến an ninh y tế toàn cầu".

"Cải cách thực sự đòi hỏi sự tham gia, chứ không phải từ bỏ. Chúng ta không thể làm cho WHO hiệu quả hơn bằng cách rời bỏ nó. Quyết định này làm yếu đi ảnh hưởng của Mỹ và làm tăng nguy cơ xảy ra một đại dịch chết người" - Lawrence Gostin, Giám đốc Trung tâm Hợp tác của WHO về Luật Y tế toàn cầu tại Đại học Georgetown, cảnh báo.

"Nó sẽ làm tăng nguy cơ các căn bệnh mới vượt khỏi tầm kiểm soát, vượt biên giới và gây ra đại dịch" - ông nói thêm.

Mỹ chính thức rút khỏi WHO, để lại khoản nợ 260 triệu USD

Mỹ chính thức hoàn tất thủ tục rút khỏi Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Bộ Y tế và Dịch vụ nhân sinh Mỹ (HHS) thông báo hôm 23-1.