Mệt mỏi, rụng tóc, mất ngủ: Khi nào cần xét nghiệm kiểm tra vi chất?

Không phải cứ bổ sung nhiều là tốt

Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn - Trung tâm Nội tiết, Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai, cơ thể cần đủ chất, không phải càng bổ sung nhiều càng tốt. Xét nghiệm vi chất chỉ thực sự hữu ích khi giúp tìm nguyên nhân hoặc định hướng điều trị, thay vì theo tâm lý "thiếu gì bổ nấy".

"Bác sĩ cho tôi xét nghiệm vi chất, xem thiếu gì để bổ sung", "Cháu biếng ăn, ngủ không ngon, chắc thiếu kẽm với canxi?" hay "Tôi uống vitamin tổng hợp rồi, thêm viên xương khớp, viên đẹp tóc, viên tăng đề kháng nữa có được không?" là những câu hỏi bác sĩ Tuấn thường xuyên nhận được tại phòng khám.

Theo bác sĩ, vi chất gồm các vitamin và khoáng chất như sắt, kẽm, i ốt, canxi, vitamin D, B12... Cơ thể chỉ cần một lượng tương đối nhỏ, nhưng thiếu hụt kéo dài có thể gây bệnh. Ngược lại, khi đã đủ, bổ sung thêm không đồng nghĩa cơ thể khỏe hơn.

Người thiếu sắt có thể cần điều trị bằng sắt, nhưng người đã đủ sắt không vì uống thêm mà "bổ máu" hơn. Tương tự, vitamin B12 cần thiết cho cơ thể nhưng không mặc nhiên là thuốc tăng năng lượng cho tất cả mọi người.

Với người trưởng thành sống tại cộng đồng, không mang thai và chưa xác định thiếu hụt, Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) cho biết chưa đủ bằng chứng để khuyến cáo dùng vitamin tổng hợp nhằm phòng bệnh tim mạch hoặc ung thư.

Cơ quan này cũng khuyến cáo không dùng vitamin E hoặc beta-caroten cho mục đích trên; beta-caroten bổ sung còn làm tăng nguy cơ ung thư phổi ở người hút thuốc trong các thử nghiệm.

Điều đó không có nghĩa mọi loại vitamin đều vô ích, mà cho thấy không thể mặc định uống vitamin hằng ngày sẽ giúp phòng bệnh.

Khi nào cần xét nghiệm vi chất?

Theo bác sĩ, xét nghiệm vi chất nên được cân nhắc khi có dấu hiệu gợi ý, yếu tố nguy cơ thiếu hụt hoặc bệnh lý mà kết quả có thể giúp thay đổi hướng xử trí. Một số trường hợp cần đánh giá ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.

Người thiếu máu, kinh nguyệt nhiều, mất máu kéo dài hoặc ăn thiếu sắt có thể cần xét nghiệm công thức máu và ferritin để đánh giá dự trữ sắt. Không nên chỉ dựa vào chỉ số sắt huyết thanh thấp để tự mua sắt uống. Ferritin cũng có thể tăng do viêm nên cần được diễn giải trong bối cảnh lâm sàng.

Với vitamin B12, những người ăn thuần chay không có nguồn bổ sung phù hợp, mắc bệnh hoặc từng phẫu thuật dạ dày - ruột, bị thiếu máu hồng cầu to, tê bì hoặc rối loạn cảm giác chưa rõ nguyên nhân cần được đánh giá.

Người dùng metformin kéo dài cũng nên được xem xét nguy cơ, nhất là khi có thiếu máu hoặc triệu chứng thần kinh. Thiếu B12 có thể gây tổn thương thần kinh ngay cả khi chưa xuất hiện thiếu máu.

Xét nghiệm vitamin D có thể cần khi thăm dò còi xương, nhuyễn xương, hạ canxi máu, một số trường hợp loãng xương, kém hấp thu hoặc rối loạn chuyển hóa xương - khoáng. Xét nghiệm thường dùng để đánh giá dự trữ vitamin D là 25(OH)D.

Người suy dinh dưỡng, ăn uống rất hạn chế kéo dài, tiêu chảy mạn tính, mắc bệnh gây kém hấp thu hoặc đã phẫu thuật giảm cân cũng có thể cần đánh giá vi chất. Tuy nhiên, danh mục xét nghiệm phải phù hợp từng trường hợp, không nên áp dụng một gói xét nghiệm giống nhau cho tất cả.

Đặc biệt, mệt mỏi, rụng tóc, ngủ kém, chuột rút hay trẻ biếng ăn chưa đủ để kết luận thiếu vi chất. Những biểu hiện này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Bác sĩ cần khai thác bệnh sử, thăm khám, đánh giá khẩu phần ăn và thuốc đang sử dụng trước khi quyết định xét nghiệm.

Cẩn thận khi dùng nhiều loại vitamin cùng lúc

Dùng nhiều sản phẩm cùng lúc có thể khiến cơ thể nhận dư một vi chất do trùng thành phần. Chẳng hạn, vitamin tổng hợp chứa 1.000 IU vitamin D, viên canxi - D chứa 800 IU và viên D3 chứa 2.000 IU sẽ cung cấp tổng cộng 3.800 IU vitamin D/ngày, chưa tính từ thực phẩm.

Thực phẩm chức năng còn có thể tương tác với thuốc. Sắt và canxi làm giảm hấp thu levothyroxine, thường cần uống cách thuốc ít nhất 4 giờ.

Kẽm có thể ảnh hưởng hấp thu một số kháng sinh; vitamin K, kể cả K2, có thể làm thay đổi tác dụng của warfarin. Biotin trong viên bổ sung tóc, móng cũng có thể gây sai lệch một số xét nghiệm, như xét nghiệm tuyến giáp.

Theo bác sĩ Tuấn, người dân nên mang theo nhãn hoặc danh sách các thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng khi đi khám, đồng thời thông báo liều lượng và thời điểm uống gần nhất.

Nguyên tắc là bổ sung đúng nhu cầu, đúng liều; xét nghiệm cần có mục đích rõ ràng để xác định đúng vấn đề và xử trí phù hợp.

Muốn xương khớp khỏe, đừng chỉ nghĩ đến mỗi bổ sung canxi

Nhiều người có thói quen tự ý tìm mua và uống các chế phẩm bổ sung canxi khi lo lắng về sức khỏe xương khớp. Tuy nhiên góc nhìn y khoa cho thấy hệ cơ xương khớp cần một nền tảng dinh dưỡng đa dạng và cân bằng tổng thể hơn là tập trung vào một vi chất đơn lẻ.