Hôm 30-8, lực lượng Mỹ đã tập kích hai bệ phóng rocket của Iran trên đảo Larak, tại eo biển Hormuz, đánh dấu hoạt động quân sự đầu tiên của Mỹ nhằm vào Iran sau một tháng.

Lý do Mỹ nối lại tấn công

Theo Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM), lực lượng Mỹ đã tập kích hai bệ phóng rocket của Iran hôm 30-8, sau khi phát hiện các đơn vị thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chuẩn bị phóng rocket mang theo thủy lôi xuống eo biển Hormuz.

Đòn đánh diễn ra chỉ một tuần sau khi quân đội Mỹ hoàn tất chiến dịch rà phá số thủy lôi Iran đã rải trên các tuyến hàng hải quốc tế đi qua vùng biển chiến lược này, theo Hãng tin AP.

Giới chức quân sự Mỹ bác bỏ cáo buộc từ Tehran rằng cuộc tập kích là hành vi gây hấn, khẳng định đây là một "hành động chính xác và có giới hạn" nhằm vô hiệu hóa mối đe dọa đối với tuyến vận tải biển.

"Về bản chất, Iran đã tạo ra mối đe dọa và quân đội Mỹ đã loại bỏ mối đe dọa đó nhằm bảo vệ các thủy thủ dân sự, bảo đảm an toàn cho vận tải thương mại và duy trì dòng chảy tự do của thương mại toàn cầu" - CENTCOM nhấn mạnh.

Ngay sau đợt tập kích, IRGC tuyên bố cuộc tấn công "sẽ bị đáp trả bằng đòn trừng phạt giáng xuống kẻ gây hấn", theo đài truyền hình quốc gia Iran. 

Vài giờ sau, Iran phóng một số tên lửa về phía Jordan nhưng toàn bộ đã bị đánh chặn, báo The New York Times dẫn lời một nguồn thạo tin đề nghị không tiết lộ danh tính.

Các chuyên gia trao đổi với Đài RFE/RL nhận định rằng cuộc tấn công của Mỹ không đơn thuần là một hành động quân sự đơn lẻ. 

Thay vào đó, đây là minh chứng cho thấy Washington sẵn sàng sử dụng vũ lực để ngăn chặn Iran khôi phục khả năng đe dọa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Chuyên gia Alex Plitsas, thành viên cấp cao không thường trực tại Hội đồng Đại Tây Dương và là cựu quan chức Lầu Năm Góc, nói rằng đợt giao tranh mới nhất bắt nguồn từ việc Iran tấn công một con tàu ngoài khơi Oman.

Chuyên gia này tin rằng vụ Iran tấn công tàu nói trên là "động thái đáp trả trực tiếp các tuyên bố của Mỹ về việc gia tăng lưu lượng dầu mỏ qua eo biển Hormuz trong những tuần gần đây", nhằm chứng minh Tehran vẫn có thể tấn công các mục tiêu trên biển và làm gia tăng mức độ rủi ro cho các hãng vận tải.

Điều này đồng nghĩa với việc rà phá thủy lôi và phá hủy các bệ phóng đã bị phát hiện có thể chưa đủ để khôi phục hoàn toàn hoạt động giao thông bình thường. Iran vẫn có thể tiếp tục sử dụng tên lửa và máy bay không người lái (drone) để đe dọa các tàu, trong khi Mỹ không thể triệt tiêu mọi bệ phóng hay vũ khí tiềm tàng.

Tuy vậy, ông Plitsas dự báo tình hình hiện tại có thể sẽ tiếp diễn mà không dẫn đến xung đột quy mô lớn.

Ông Jason Brodsky, Giám đốc chính sách của tổ chức phi lợi nhuận chuyên quan sát vấn đề hạt nhân Iran UANI, nhận định cuộc không kích là một tín hiệu cho thấy Washington sẽ không để Tehran đảo ngược những thành quả mà Mỹ đã đạt được trong những tuần gần đây nhằm đảm bảo tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.

"Tôi cho rằng cuộc tấn công hôm nay là một tín hiệu từ Mỹ, khẳng định họ sẽ không cho phép Iran đảo ngược những thành quả mà Mỹ đã đạt được trong việc đảm bảo tự do hàng hải qua eo biển Hormuz trong những tuần qua" - ông Brodsky bình luận.

Dù vậy, ông Brodsky cũng lưu ý không nên coi cuộc tấn công này là sự khởi đầu cho một giai đoạn hoàn toàn mới của cuộc xung đột.

"Đây không phải là một bước ngoặt mang tính quyết định để bước sang một giai đoạn mới của cuộc chiến. Đúng hơn, động thái này là lời nhắc nhở rằng Mỹ có đủ quyết tâm để kiểm soát an ninh tại eo biển Hormuz" - ông đánh giá.

Lời cảnh báo trên eo biển Hormuz

Ông Ian Ralby, Giám đốc Công ty an ninh hàng hải Auxilium Worldwide, nhận định cuộc không kích của Mỹ cho thấy xung đột giữa Washington và Tehran vẫn chưa được giải quyết. Ông đánh giá cuộc tấn công cho thấy vẫn còn "hàng loạt vấn đề tồn đọng mà không có bất kỳ lộ trình giải quyết rõ ràng nào".

Sự đứt gãy của hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz là minh chứng rõ nét cho vấn đề này. Theo ông Ralby, lưu lượng tàu thuyền hiện ở mức thấp nhất kể từ khi xung đột nổ ra, với chỉ khoảng 5 tàu di chuyển qua lại mỗi ngày, thậm chí có những ngày không có bất kỳ chuyến tàu nào.

Đối với chuyên gia Ralby, điều đó chứng minh Washington "luôn trong tư thế sẵn sàng và quyết tâm sử dụng vũ lực đối với Iran để đạt được mục tiêu đề ra".

Tuy nhiên, chỉ riêng hành động quân sự không thể loại bỏ triệt để rủi ro đối với các doanh nghiệp vận tải. Ngay cả một cuộc tấn công không dẫn đến phong tỏa tuyến đường thủy cũng có thể khiến các tàu e ngại, đẩy chi phí bảo hiểm tăng vọt và buộc các hãng vận tải phải chuyển hướng sang các tuyến đường thay thế.

Hệ lụy từ tình trạng gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz có thể sẽ lan rộng vượt xa khuôn khổ của một cuộc đối đầu quân sự thông thường. Chuyên gia Ian Ralby nhận định bức tranh kinh tế toàn cầu ngày càng đáng lo ngại khi Bắc Bán cầu chuẩn bị bước vào mùa đông - thời điểm nhu cầu tiêu thụ dầu sưởi dự kiến sẽ gia tăng mạnh.

Ông cảnh báo vấn đề có thể chuyển dịch từ áp lực giá năng lượng leo thang sang nguy cơ đứt gãy nguồn cung thực tế và thiếu hụt nhiên liệu cục bộ, tùy thuộc vào mức độ khắc nghiệt của thời tiết mùa đông.

Như vậy, về dài hạn, bài toán chiến lược đặt ra cho Mỹ là làm thế nào để thiết lập một hành lang an toàn thực chất cho các hãng tàu thương mại mà không vô tình kích hoạt một cuộc chiến tranh toàn diện tại Trung Đông.

Giới lãnh đạo quân sự Mỹ lúng túng vì chiến sự kéo dài với Iran

Các đánh giá gần đây cảnh báo việc duy trì chiến dịch quân sự với Iran có nguy cơ làm suy yếu năng lực của Mỹ tại các khu vực khác.