Ngày 11-9, Tòa án nhân dân TP Hà Nội tiếp tục phiên tòa phúc thẩm xét kháng cáo kêu oan của bà Nguyễn Thị Bình, cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình, và bà Phạm Thị Minh Nguyệt, cựu kế toán nhà trường.

Trong ngày làm việc trước đó, đại diện viện kiểm sát đề nghị Hội đồng xét xử hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại vì cho rằng hồ sơ còn nhiều vấn đề cần làm rõ.

Trong số này có tính hợp pháp của quyết định 22 của UBND TP Hà Nội, việc nhà trường có chia lớp học thêm hay không, căn cứ xác định hơn 1,09 tỉ đồng tiền thu vượt là thiệt hại, các biên bản thỏa thuận của phụ huynh, đơn xin học thêm của học sinh cũng như việc quản lý, sử dụng 30% tiền thu từ hoạt động dạy thêm.

Bà Bình trước đó bị cấp sơ thẩm tuyên phạt 3 năm tù về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Sáng 11-9, các luật sư tham gia phần tranh luận lần lượt đưa ra nhiều luận cứ phản bác quan điểm của viện kiểm sát.

‘Không có thiệt hại thì trả hồ sơ để làm gì?’

Bào chữa cho bà Bình, luật sư Trần Hồng Phúc cho rằng hồ sơ hiện có đã đủ tài liệu để Hội đồng xét xử đánh giá việc Trường THCS Ba Đình có chia nhóm, chia lớp học thêm hay không, nên không cần thiết trả hồ sơ để tiếp tục thu thập sổ sách và danh sách học sinh.

Trọng tâm phần tranh luận của luật sư Phúc tập trung vào yếu tố thiệt hại. Theo luật sư, chính cơ quan giám định tài chính trước đó cũng không có căn cứ để kết luận thiệt hại của vụ án. Vì vậy, nếu trả hồ sơ để tiếp tục xác định thiệt hại thì cơ quan tố tụng vẫn phải trưng cầu giám định, trong khi nội dung này đã từng được xem xét nhưng chưa xác định được.

“Vậy thì chúng ta trả hồ sơ để làm gì?”, luật sư đặt vấn đề.

Theo quan điểm bào chữa, số tiền hơn 1,09 tỉ đồng được cấp sơ thẩm xác định là thiệt hại xuất phát từ việc lấy mức 15.000 đồng/tiết mà trường thu, so sánh với mức tối đa được quy định tại quyết định 22 rồi tính phần chênh lệch.

Trong khi đó, tại phiên phúc thẩm, đại diện Cục Kiểm tra văn bản và tổ chức thi hành pháp luật (Bộ Tư pháp) cho rằng quyết định 22 trái pháp luật. Viện kiểm sát cũng đề nghị tiếp tục làm rõ tính hợp pháp của văn bản này tại thời điểm năm 2013 - 2014.

Luật sư Phúc cho rằng nếu quy định dùng làm căn cứ xác định “phần thu vượt” không còn giá trị làm chuẩn mực thì cần xem xét lại toàn bộ căn cứ xác định thiệt hại.

“Không có số tiền thiệt hại thì không cấu thành được định khung hình phạt, không cấu thành được tội phạm”, luật sư nêu quan điểm.

Theo luật sư, tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ quy định tại điều 356 Bộ luật Hình sự đòi hỏi phải xác định hậu quả.

Vì vậy, kể cả trong trường hợp hoạt động dạy thêm có những vi phạm về thủ tục như không có đơn xin học thêm, không chia nhóm, chia lớp theo quy định thì cũng cần phân biệt hành vi vi phạm hành chính với hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

“Không có hậu quả để hình sự hóa vụ án này”, luật sư Phúc nói.

Tranh luận về biên bản thỏa thuận của phụ huynh

Một nội dung khác được luật sư Phúc tranh luận khá kỹ là các biên bản thỏa thuận liên quan hoạt động dạy thêm.

Viện kiểm sát trước đó cho rằng cấp sơ thẩm chỉ thu thập được các biên bản dưới dạng bản photocopy, không có xác nhận của giáo viên chủ nhiệm hoặc ban giám hiệu. Trong khi biên bản thu giữ ngày 8-4-2024 của cơ quan điều tra lại thể hiện thu giữ bản gốc.

Sau đó, điều tra viên giải trình việc ghi “bản gốc” là do sơ suất đánh máy.

Theo luật sư Phúc, biên bản giao nhận tài liệu, đồ vật được lập tại trường cho thấy các tài liệu được giao nộp là tài liệu nhà trường tìm thấy trong kho lưu trữ.

Luật sư cho rằng nội dung này, cùng lời khai của người giao nộp tài liệu, cần được đánh giá theo hướng có lợi cho bị cáo nếu tồn tại mâu thuẫn chưa thể giải thích rõ.

Người bào chữa cũng dẫn lời khai của các giáo viên về việc chia nhóm, chia lớp. Theo luật sư, trong hồ sơ có giáo viên khai có chia lớp, người nói không chia và người nói không nhớ.

Từ đó, luật sư đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng nguyên tắc suy đoán vô tội khi đánh giá những chứng cứ còn mâu thuẫn.

Đối với vấn đề đơn xin học thêm, luật sư Phúc cho rằng cơ quan điều tra trước đó đã tìm kiếm người bị hại nhưng không có phụ huynh nào trình báo bị ép đóng tiền. Thậm chí, nhiều phụ huynh khi làm việc đều xin cho cựu Hiệu trưởng Bình.

Tại phiên tòa phúc thẩm, ông Vũ Đình Lâm, người từng là trưởng ban phụ huynh, đã trình bày việc phụ huynh có thỏa thuận và mức 15.000 đồng/tiết là do phụ huynh đề xuất.

Từ đó, phía bào chữa cho rằng cần xem xét đầy đủ yếu tố tự nguyện của phụ huynh khi đánh giá bản chất việc thu tiền dạy thêm.

Đối với nhận định của viện kiểm sát về “dấu hiệu tư lợi cá nhân” trong việc phân bổ 30% tiền dạy thêm, luật sư Phúc tiếp tục phản bác.

Theo viện kiểm sát, từ tháng 12-2013 đến 5-2014, phần 30% trên tổng tiền dạy thêm hơn 2,1 tỉ đồng là hơn 642 triệu đồng.

Trong đó, số tiền chi cho công tác quản lý là 349 triệu đồng, tương đương 54,3%. Bà Bình được hưởng 132 triệu đồng, tương đương 37% khoản chi quản lý. Một số hiệu phó, kế toán, thủ quỹ cũng được hưởng tiền, trong khi 24 giáo viên chủ nhiệm nhận tổng cộng 26,4 triệu đồng.

Từ các số liệu này, viện kiểm sát cho rằng có dấu hiệu tư lợi cá nhân và cần tiếp tục điều tra.

Tuy nhiên, luật sư Phúc cho rằng các khoản chi được thực hiện theo quy chế chi tiêu nội bộ và các văn bản hướng dẫn của địa phương.

Luật sư dẫn phụ lục trong kết luận thanh tra và một số bút lục trong hồ sơ, cho rằng có tài liệu xác định số tiền chi cho công tác quản lý chưa vượt mức 15% theo cơ chế phân bổ.

Theo quan điểm bào chữa, các khoản chi cho quản lý, cơ sở vật chất, giáo viên chủ nhiệm, lao công và các hoạt động phục vụ nhà trường đều đã được thể hiện trong hồ sơ và từng được cơ quan tài chính kiểm tra.

Luật sư: Cách tính hơn 1,09 tỉ đồng thiệt hại không còn căn cứ

Cũng bào chữa cho bà Bình, luật sư Phùng Thị Huyền tập trung phản bác nhiều nội dung mà bản án sơ thẩm xác định là hành vi “làm trái công vụ”.

Theo luật sư Huyền, những nội dung này gồm việc thu 15.000 đồng/tiết; thiếu đơn xin học thêm; tổ chức dạy thêm theo lớp chính khóa, không phân nhóm theo học lực; chia nhóm lớp mang tính hình thức và việc lập hai hệ thống sổ sách.

Luật sư cho rằng các nội dung trên chưa đủ căn cứ pháp lý và thực tiễn để xác định bà Bình thực hiện hành vi “làm trái công vụ”.

Đối với mức thu 15.000 đồng/tiết, luật sư cho rằng đây không phải quyết định đơn phương của hiệu trưởng.

Luật sư Huyền viện dẫn kết luận thanh tra của UBND quận Ba Đình, trong đó xác định việc chi từ nguồn học thêm cơ bản thực hiện theo quy định và quy chế chi tiêu nội bộ, không phát hiện việc lập quỹ để chi sai hoặc phục vụ mục đích cá nhân.

Một điểm được luật sư nhấn mạnh là cách cấp sơ thẩm xác định hơn 1,09 tỉ đồng thiệt hại.

Theo luật sư, con số này được tính bằng cách lấy mức 15.000 đồng/tiết trừ mức tối đa theo quyết định 22, sau đó nhân với số học sinh và số tiết học.

Trong khi đó, nội dung giới hạn mức thu tại quyết định 22 hiện đã được cơ quan kiểm tra văn bản kết luận chưa phù hợp với quy định cấp trên.

Từ đó, luật sư cho rằng nếu căn cứ ban đầu dùng để tính “phần thu vượt” không còn phù hợp pháp luật thì phép tính thiệt hại cũng phải được xem xét lại.

Các luật sư đề nghị tòa không chấp nhận quan điểm của viện kiểm sát hủy án sơ thẩm điều tra lại mà đề nghị hủy án "tuyên bị cáo không phạm tội" và đình chỉ điều tra.

VKS đề nghị hủy án, cựu hiệu trưởng ‘xin hãy dừng lại ở đây’, người tố cáo nói gì?

Sau khi viện kiểm sát đề nghị hủy án sơ thẩm để điều tra lại, cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình Nguyễn Thị Bình nhiều lần khóc nấc khi tự bào chữa. Bà nói đã mong từng ngày đến phiên phúc thẩm và đề nghị nếu việc điều tra lại không phát hiện tình tiết mới thì "xin hãy dừng lại ở đây".