Ngày 2-4, Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper chủ trì cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của Pháp, Đức, Canada, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Ấn Độ cùng khoảng 40 quốc gia, bàn về hành động tập thể nhằm tái lập tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. 

Theo Hãng tin Reuters, động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh việc bảo đảm an toàn cho tuyến đường thủy huyết mạch này cần sự tham gia của nhiều bên.

Liên minh hình thành, nhưng còn dè dặt

Bà Cooper cảnh báo sự liều lĩnh của Iran ở khu vực hàng hải trọng yếu này đang "đánh vào an ninh kinh tế toàn cầu", đồng thời cáo buộc Tehran "chiếm đoạt một tuyến hàng hải quốc tế để bắt giữ nền kinh tế toàn cầu làm con tin". Mỹ không tham dự cuộc họp này.

Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế để trả đũa các cuộc không kích của Mỹ - Israel bắt đầu từ cuối tháng 2, đẩy giá năng lượng tăng vọt và khiến việc mở lại eo biển trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều chính phủ. 

Các nước châu Âu ban đầu từ chối yêu cầu của ông Trump về việc điều hải quân đến khu vực vì lo ngại bị kéo vào xung đột, nhưng áp lực từ chi phí năng lượng leo thang đang buộc nhiều bên phải cân nhắc lại.

Theo Reuters, liên minh đang ở giai đoạn đầu hình thành, do Anh và Pháp dẫn dắt. Các thảo luận ngày 2-4 mới tập trung vào câu hỏi cơ bản: quốc gia nào sẵn sàng tham gia? 

Người phát ngôn lực lượng vũ trang Pháp Guillaume Vernet cho biết quá trình này sẽ gồm nhiều giai đoạn và chỉ có thể triển khai sau khi các hành động thù địch lắng xuống hoặc chấm dứt. Chủ nhà Anh thông báo sẽ tổ chức một cuộc họp của các nhà hoạch định quân sự vào tuần tới để thảo luận chi tiết hơn.

Chủ đề trọng tâm là làm thế nào để các chủ tàu đủ tự tin cho tàu tiếp tục di chuyển qua khu vực và giảm phí bảo hiểm. Ông Vernet thừa nhận cuối cùng vẫn cần sự phối hợp từ phía Iran - điều khó thể xảy ra vào lúc này - và nhấn mạnh: "Chúng ta sẽ cần tập hợp một số lượng tàu đủ lớn và có khả năng phối hợp trên không, trên biển, cũng như khả năng chia sẻ tình báo".

Vẫn cần tới Mỹ?

Song song với hội nghị, Bahrain trình một nghị quyết lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về bảo vệ vận tải thương mại qua Hormuz - động thái mà giới chuyên gia nhận định có thể dọn đường cho một can thiệp quân sự có phối hợp. 

Theo Reuters, văn bản sửa đổi của dự thảo dùng ngôn ngữ bớt gay gắt hơn, nhưng vẫn đề nghị ủy quyền cho các quốc gia sử dụng "mọi biện pháp cần thiết tương xứng với hoàn cảnh" để bảo đảm quá cảnh an toàn.

Thách thức địa lý cũng không nhỏ: eo biển Hormuz có vùng nước nông và địa hình cao - có lợi cho các chiến thuật chiến tranh bất đối xứng của Iran, bao gồm tên lửa và máy bay không người lái. 

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, phát biểu ngày 2-4 trong chuyến thăm Hàn Quốc, nhận định việc dùng vũ lực để chiếm và kiểm soát eo biển là "không thực tế", cảnh báo điều đó sẽ khiến tất cả những ai đi qua phải đối mặt với rủi ro từ tên lửa đạn đạo của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

Trả lời Đài Al Jazeera, ông Christopher Featherstone, giảng viên Đại học York, cho rằng hội nghị do Anh tổ chức phát đi tín hiệu cam kết ngoại giao từ nhiều quốc gia ngoài Mỹ. Ông nhận định Thủ tướng Anh Keir Starmer rõ ràng đang cố gắng phát tín hiệu cam kết với mối quan hệ Mỹ - Anh tới ông Trump, cho thấy Anh có thể dẫn dắt một số đồng minh châu Âu, đồng thời cũng phát tín hiệu tới Iran rằng "nhiều nước không nhắm mắt chấp nhận các yêu cầu của ông Trump".

Tuy nhiên ông Ian Lesser từ Quỹ Marshall Đức cảnh báo triển vọng liên minh là "đáng ngờ" nếu không có dàn xếp trước với Iran, và khả năng cao liên minh vẫn cần đến Mỹ. 

"Lý tưởng nhất thì liên minh của ông Starmer không phải là để thay thế cho lực lượng Mỹ, mà là một liên minh lớn hơn hoạt động cùng với Mỹ", ông Lesser nói với Al Jazeera. Ông Starmer trước đó cũng thừa nhận việc mở lại eo biển "sẽ không dễ dàng".

Ông Zelensky: Sẵn sàng điều đoàn hộ tống và tác chiến điện tử giúp mở lại eo biển Hormuz

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói rằng quốc gia của ông có thể giúp mở lại eo biển Hormuz, từ kinh nghiệm khôi phục lưu thông qua Biển Đen.