Làm rõ trách nhiệm để cán bộ không sợ sai khi quyết định ngân sách

Thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) chiều 5-11, đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) đặt vấn đề từ thực tế những vụ án liên quan đến ngân sách, tài sản công và đầu tư công gần đây.

Ông cho rằng có những cán bộ từng được đào tạo cơ bản, có tín nhiệm, nhưng khi đảm nhiệm trách nhiệm quản lý ngân sách, quyết định đầu tư lại để xảy ra vi phạm, phải chịu trách nhiệm hình sự.

"Từ góc độ làm luật, tôi cho rằng cần làm rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi, giúp chính quyền các cấp chủ động làm đúng và phòng ngừa sai phạm", đại biểu Dũng nhấn mạnh.

Một bệnh viện xây xong vẫn có thể chậm phục vụ người dân vì thiếu tiền vận hành

Đại biểu Bùi Văn Dũng tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, bởi cách thiết kế mới gắn danh mục, mức chi đầu tư công với kế hoạch tài chính 5 năm, đồng thời tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách.

Theo ông, cách làm này giúp cơ quan dân cử xem xét nhu cầu đầu tư cùng khả năng cân đối vốn, giảm hồ sơ trùng lặp cho chính quyền, tạo cơ sở giám sát xuyên suốt từ phân bổ đến sử dụng ngân sách.

Tuy nhiên, để luật thực sự phát huy hiệu quả, đại biểu đề nghị làm rõ ba nhóm vấn đề, từ xác định nguồn lực còn lại, trách nhiệm khi dự án không đạt mục tiêu đến xử lý vốn chuyển nguồn quá hạn. 

Ở vấn đề thứ nhất, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị phải xác định rõ phần nguồn lực ngân sách còn có thể dành cho các dự án mới, thay vì chỉ nhìn vào tổng mức vốn có thể cân đối.

Theo ông, báo cáo kế hoạch tài chính cần tách rõ nghĩa vụ thanh toán đã phát sinh, vốn còn phải bố trí cho các dự án chuyển tiếp và kinh phí vận hành những công trình dự kiến đưa vào sử dụng. Trên cơ sở đó mới xác định được phần ngân sách thực sự còn dành cho nhiệm vụ mới, tránh tính trùng nguồn lực.

Đại biểu lưu ý dự luật đã yêu cầu xác định chi phí vận hành trong các báo cáo thuộc phạm vi điều chỉnh, nhưng cần tổng hợp thông tin này vào khung cân đối ngân sách để cơ quan quyết định nhìn thấy đầy đủ các nghĩa vụ phải chi.

Ông dẫn thực tế: "Một bệnh viện có đủ vốn xây dựng vẫn có thể chậm phục vụ người dân nếu thiếu phương án về nhân lực, thiết bị và kinh phí hoạt động".

Việc giao công trình cho cấp xã quản lý càng phải đi cùng nguồn kinh phí vận hành, bảo trì. Nếu chỉ bố trí đủ vốn xây dựng mà không tính đến chi phí duy trì hoạt động, công trình hoàn thành chưa chắc đã phát huy được công năng và phục vụ người dân như kỳ vọng.

Vấn đề thứ hai được đại biểu Dũng đặt ra là phải gắn kết quả đánh giá với trách nhiệm của người quyết định.

Theo ông, dự thảo đã quy định các hình thức đánh giá và trách nhiệm tổ chức thực hiện, nhưng cần bổ sung trách nhiệm xem xét, giải trình phương án xử lý khi kết quả đánh giá cho thấy dự án có nguy cơ không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả giảm đáng kể.

Việc xử lý phải đúng thẩm quyền, căn cứ điều kiện cụ thể về chủ trương đầu tư, tạm ngừng, hủy bỏ hoặc điều chỉnh chương trình, dự án.

Không chỉ nhìn vào giải ngân, phải đo được hiệu quả thực chất

Cùng quan tâm đến hiệu quả sử dụng ngân sách, đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) đề nghị luật phải thiết lập rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả đầu tư công.

Ông cho rằng dự thảo đã thể hiện yêu cầu quản lý ngân sách theo kết quả và đánh giá hiệu quả đầu tư tại nhiều điều khoản, nhưng vẫn cần cụ thể hóa thành cơ chế xuyên suốt, từ giao ngân sách đến đánh giá và sử dụng kết quả để phân bổ nguồn lực.

Theo đại biểu, dự toán của chương trình, nhiệm vụ cần xác định sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng. Nguyên tắc này cần áp dụng cả với chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, có lộ trình phù hợp.

Đối với đầu tư công, trước khi quyết định đầu tư phải xác định mục tiêu, chỉ tiêu kết quả; tính toán chi phí trong suốt vòng đời dự án, bao gồm cả vận hành, bảo trì; đánh giá lợi ích dự kiến và so sánh các phương án đầu tư.

Đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh: "Hạch toán hiệu quả không có nghĩa mọi dự án đều phải sinh lời hoặc thu hồi vốn".

Các công trình quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế phải được đánh giá bằng những tiêu chí phù hợp. Nhưng dù thuộc lĩnh vực nào, mọi dự án đều phải giải trình được vì sao cần đầu tư, chi phí bao nhiêu, tạo ra lợi ích gì và ai chịu trách nhiệm về kết quả.

Đặc biệt, ông đề nghị bổ sung nội dung đánh giá tại Điều 84 theo hướng phải kiểm chứng được mức độ đạt mục tiêu, chi phí, tiến độ, chất lượng đầu ra, hiệu quả sử dụng nguồn lực, tác động và khả năng duy trì kết quả.

Đại biểu dẫn ví dụ một công trình được nghiệm thu đúng quy định nhưng ít người sử dụng, thiếu nhân lực hoặc thiếu kinh phí vận hành thì vẫn phải được xem xét về hiệu quả.

Với chương trình mục tiêu quốc gia, kết quả đánh giá phải đối chiếu thực tế với mục tiêu, chỉ tiêu đã được quyết định, bao quát cả chi đầu tư và chi thường xuyên.

"Đầu ra cần được xác định ngay khi phê duyệt chương trình, nhiệm vụ: công trình nước sạch phải đo số hộ thực tế được cấp nước đạt chuẩn, liên tục; hỗ trợ sinh kế phải đo khả năng tạo thu nhập ổn định", ông phân tích.

Chính phủ đề xuất hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công

Việc hợp nhất hai luật nhằm xây dựng một cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất, giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ.