Ông Đỗ Tiến Thành là Giám đốc Trung tâm tư vấn hạ tầng kỹ thuật (VCC) thuộc Bộ Xây dựng, có gần 24 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn xây dựng và 15 năm đào tạo thực hành nghề miễn phí cho sinh viên.

Cần các kỹ năng then chốt

Ông Thành chia sẻ: "Từ thực tế bản thân từng chật vật để có thể quen việc và làm nghề như một kỹ sư thực sự sau khi tốt nghiệp đại học, tôi muốn giúp sinh viên có kỹ năng làm việc ngay trên ghế nhà trường và để giúp doanh nghiệp không phải đào tạo lại quá nhiều sau khi tuyển dụng.

Ở thế hệ tôi, chương trình đào tạo kỹ sư mang nặng tính lý thuyết. Ngay cả việc đọc chép vẫn còn phổ biến trên giảng đường.

Qua nhiều năm làm việc với các dự án có yếu tố nước ngoài, tôi thấy kỹ sư trẻ Việt Nam vừa hạn chế về ngoại ngữ, năng lực trình bày và thực nghiệp tại công trường so với kỹ sư Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines...".

Tương tự, ông Nguyễn Trung Thành - Chủ tịch hội đồng quản trị Công ty Techbank Software - cũng cho hay: "Vấn đề lớn nhất của đào tạo nhân lực kỹ thuật cao tại Việt Nam không phải thiếu chương trình mà là cấu trúc đào tạo đang tách rời khỏi thực tế vận hành của doanh nghiệp.

Từ kinh nghiệm vận hành đội ngũ phát triển phần mềm phục vụ khách hàng quốc tế, tôi nhận thấy lập trình viên Việt Nam học rất nhanh nhưng thường thiếu hai năng lực then chốt: khả năng tự học có hệ thống và tư duy giải quyết vấn đề trong bối cảnh dự án thực tế".

Kinh nghiệm từ Đức

Trong khi đó, tiến sĩ Lê Ngọc Sơn nói: "Kinh nghiệm của Đức cho thấy phát triển bền vững cần chú trọng song song giáo dục bậc đại học và đào tạo nghề và cả hai hướng này đều quan trọng.

Nếu đại học và các bậc trên đại học cung cấp tinh hoa có năng lực tư duy vượt trội, thì đào tạo nghề cung cấp lực lượng lao động có tay nghề xuất sắc, có thể tham gia ngay thực hành trong thị trường lao động xuyên suốt quá trình đào tạo.

Riêng về đào tạo người trẻ có tay nghề, trong quá trình tôi làm việc với các doanh nghiệp Đức và các trường đào tạo nghề ở đây, điểm dễ nhận thấy là sự phối hợp rất nhịp nhàng, đồng bộ giữa nơi học tập và nơi thực hành được học. Mỗi người học được giám sát sát sao về mức độ tiến bộ trong suốt quá trình đào tạo".

Nhà giáo dục Nguyễn Thị Thanh Thúy đang làm việc tại Trung tâm hỗ trợ gia đình và trẻ em Johanneskindergarten thành phố Meschede.

Bà Thanh Thúy cho biết: "Hệ thống giáo dục Đức được đánh giá cao nhờ sự đa dạng và tính thực tiễn. Các loại hình trường học khác nhau tạo ra nhiều lộ trình phát triển, phù hợp với năng lực và định hướng của từng học sinh.

Nguyên tắc cốt lõi vẫn là học đi đôi với hành. Việc học không dừng lại trong sách vở mà được mở rộng qua giao tiếp thực tế, làm việc nhóm, các dự án học tập, các khóa thực tập và chương trình trao đổi.

Học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức một cách thụ động mà còn được tham gia vào việc định hình lộ trình học tập của chính mình.

Ngoài ra hệ thống đào tạo kép kết hợp kinh nghiệm thực tế làm việc tại doanh nghiệp với học lý thuyết tại trường giúp học sinh sớm gia nhập thị trường lao động".

Em Nguyễn Thúy Ái - sinh viên năm 2 Trường đại học Kỹ thuật Munich - cho hay: "Ngay từ học kỳ đầu tiên nhà trường đã kết hợp giữa lý thuyết và thực hành trong thời khóa biểu của sinh viên.

Sinh viên chỉ được phép tham gia môn thực hành sau khi đã vượt qua bài test của phần thi lý thuyết. Các buổi học thực hành thông thường kéo dài hai tuần và sinh viên thực hành trực tiếp tại phòng lab của trường.

Thực hành chiếm khoảng 25-30% chương trình. Các buổi thực hành giúp sinh viên hiểu rõ bản chất các phản ứng lý hóa, sinh hóa..., phương pháp lý thuyết được áp dụng vào thực tế như thế nào. Việc thực hành giúp sinh viên hiểu sâu và có định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn.

Nâng cao kỹ năng, năng lực số

Theo ông Đỗ Tiến Thành: "Để có nhân lực có chất lượng, giáo dục đại học cần tăng cường giờ thực hành cho kỹ sư tại trường song song với việc tăng cường trang bị cơ sở vật chất đào tạo, phòng thí nghiệm... Ngoài ra, gửi sinh viên năm cuối đến thực hành tại các doanh nghiệp và chương trình trao đổi sinh viên với các trường đại học quốc tế cần được áp dụng".

Tiến sĩ Atish - Giám đốc hệ thống giáo dục Arham, Pune, Ấn Độ, có 20 năm làm việc với các đối tác Việt Nam - đề xuất: "Đối với Việt Nam, việc nâng cao kỹ năng (upskilling) về năng lực số, trí tuệ nhân tạo (AI), ngoại ngữ, kỹ năng mềm và quản lý dự án là vô cùng cấp thiết.

Quá trình này cần được hỗ trợ bởi sự hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ sở giáo dục cùng với việc hiện đại hóa hệ thống giáo dục.

Các doanh nghiệp nên triển khai chương trình thực tập (apprenticeship), đào tạo linh hoạt và các mô hình hợp tác công tư nhằm đáp ứng sát hơn nhu cầu của thị trường lao động, qua đó nâng cao năng suất lao động vốn đang còn tụt hậu so với các quốc gia trong khu vực".

Ba Lan muốn cùng Việt Nam giải bài toán nhân lực chất lượng cao

Tổng giám đốc NAWA Wojciech Karczewski cho rằng hợp tác học thuật giữa Ba Lan và Việt Nam có thể trở thành cầu nối phát triển nguồn nhân lực cho công nghiệp, tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo.