Ông hiện là Giám đốc Trung tâm nghiên cứu thích ứng biến đổi khí hậu và hỗ trợ phát triển cộng đồng (LOTUS Mekong) trực thuộc ĐH Trà Vinh.

Ký ức về Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) vẫn luôn đau đáu với ông trong những năm tháng sống tại châu Âu. Bài toán "được mùa mất giá, được giá mất mùa" và gần đây là biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sinh kế của nông dân luôn là nỗi trăn trở trong lòng nên khi nhận lời mời và cơ chế hợp tác rộng mở, TS Công đưa cả nhà trở về Việt Nam, bắt đầu hành trình chia sẻ cùng vùng đất mà hơn chục năm trước chính bà con chòm xóm đã từng gom góp tiền phụ ông mua vé máy bay sang châu Âu học.

Cơ hội và khát vọng gặp đúng lúc

* Điều gì khiến ông luôn đau đáu và mong muốn quay về?

- Tôi xuất thân từ gia đình làm nông ở ĐBSCL, chứng kiến sự vất vả của ba mẹ và bà con nông dân từ nhỏ. Cuộc sống gần như phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết và thị trường. Hạn hán, xâm nhập mặn, thời tiết cực đoan là những biểu hiện rõ rệt của biến đổi khí hậu khiến đời sống người dân nơi đây ngày càng khó khăn. Không chỉ là câu chuyện mất mùa mà còn là sinh kế, an ninh lương thực quốc gia và sự bền vững của một vùng đất.

Việt Nam có đất đai màu mỡ, nông dân cần cù, thị trường nội địa và xuất khẩu ngày càng mở rộng. Nhưng chúng ta cần những mô hình quản trị khoa học hơn, sự liên kết chuỗi chặt chẽ hơn và các cơ chế giúp thị trường ổn định, minh bạch hơn để người nông dân không còn đơn độc trước biến động giá cả.

Tôi tin giải pháp cho Việt Nam không thể là bản sao của châu Âu mà là sự kết hợp tri thức và công nghệ từ châu Âu với điều kiện thực tế, văn hóa và đặc thù sinh thái của ĐBSCL để tạo ra những giải pháp rất Việt Nam.

* Khoảnh khắc nào khiến ông quyết định phải đưa cả gia đình trở về?

- Sâu thẳm trong lòng, những ngày đầu sang châu Âu tôi luôn mang trong mình câu hỏi "Kiến thức và kinh nghiệm mình tích lũy được sẽ dành cho ai?". Không chỉ riêng tôi mà nhiều người Việt Nam học tập và làm việc ở nước ngoài đều có chung hoài bão chung muốn được đóng góp cho quê hương.

Khoảnh khắc khiến tôi thực sự nhận ra "đã đến lúc phải về" là khi ban giám hiệu ĐH Trà Vinh có lời mời. Nghe tên trung tâm liên quan đến thích ứng biến đổi khí hậu, hỗ trợ phát triển cộng đồng, tôi như thấy chính mình trong đó. Đưa cả nhà về Việt Nam cuối năm 2025 là quyết định lớn và không dễ dàng nhưng lý trí giúp tôi thấy được cơ hội tạo ra giá trị thực sự cho cộng đồng và cảm xúc giúp tôi đủ dũng khí để bước ra khỏi "vùng an toàn".

* Những điều tích lũy suốt thời gian học và làm việc tại châu Âu đang được ông ứng dụng ra sao khi làm việc trong nước?

- Ban giám hiệu đã kết nối với tôi từ sớm, đề xuất cơ chế và định hướng rõ ràng, lâu dài. Trong vai trò hiện nay, tôi có điều kiện áp dụng những kiến thức và phương pháp đã tích lũy tại châu Âu từ đề xuất dự án theo chuẩn quốc tế, kết nối mạng lưới đối tác nước ngoài, triển khai nghiên cứu liên ngành đến thiết kế các mô hình sinh kế bền vững gắn với thị trường và chính sách địa phương.

Việc học và làm không chỉ mang lại cho tôi bằng cấp hay kinh nghiệm cá nhân mà còn trang bị cho tôi tư duy hệ thống, cách làm việc chuyên nghiệp và khả năng kết nối mạng lưới quốc tế. Tôi có "không gian hành động" để chuyển hóa những điều này thành giá trị phục vụ cộng đồng, đặc biệt cho ĐBSCL trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt.

Trở về đúng thời điểm

* Theo ông, yếu tố nào đang góp phần thu hút trí thức Việt Nam trở về đóng góp cho đất nước?

- Cần nhìn Việt Nam bằng cái nhìn cập nhật và công bằng. Dù còn hạn chế nhất định nhưng môi trường làm việc trong nước đang chuyên nghiệp hơn, bài bản hơn, minh bạch hơn và hội nhập mạnh mẽ hơn. Nhiều chính sách thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài đang được triển khai. Quan trọng hơn, nhu cầu thực tế của đất nước về phát triển công nghệ, chuyển đổi số, nông nghiệp bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu rất lớn.

Việt Nam không thiếu vấn đề để giải quyết, có thể nói đang khát giải pháp và nhân lực chất lượng cao. Chúng ta đang ở giai đoạn chuyển tiếp quan trọng mà nếu biết huy động nguồn lực trí thức, nhất là những người được đào tạo trong môi trường quốc tế, sẽ là thời điểm vàng để xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu, đổi mới sáng tạo gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của đất nước.

Với tôi, được trở về đúng thời điểm là một cơ hội lớn, không chỉ để áp dụng kiến thức đã học mà còn cùng đồng nghiệp trong nước xây dựng những mô hình phát triển phù hợp với điều kiện Việt Nam, đặc biệt cho ĐBSCL trong hành trình thích ứng và phát triển bền vững.

* Thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao là trí thức Việt Nam ở nước ngoài, ông cho rằng cần điều gì?

- Điều quan trọng nhất không chỉ là thu hút trí thức đã có tên tuổi mà là phát hiện và kết nối từ sớm ngay khi họ còn đang học tập, nghiên cứu ở nước ngoài, có hoài bão đóng góp cho Việt Nam. Rất nhiều trí thức Việt Nam ở nước ngoài có chung mong muốn đóng góp nhưng không biết bắt đầu từ đâu, liên hệ ai, tham gia vào chương trình nào, đóng góp bằng hình thức gì...

Các cơ quan, tổ chức trong nước cần minh bạch và rõ ràng về nhu cầu. Ngoài ra cần tạo cơ chế tham gia linh hoạt. Không phải ai cũng có thể về ngay lập tức nhưng họ có thể tham gia từ xa qua tư vấn học thuật, hỗ trợ xây dựng dự án quốc tế, kết nối đối tác. Cũng cần cải thiện hình ảnh và truyền thông để cộng đồng trí thức ở nước ngoài có cái nhìn cân bằng và cập nhật về môi trường làm việc trong nước.

Xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao: Bắt đầu từ gia đình và nhà trường

Muốn có nhân lực chất lượng cao, đừng chạy theo bằng cấp. Hãy bắt đầu từ lễ nghĩa, tư duy phản biện và sự trung thực.