Năm năm nay, từ xứ sở Canada lạnh giá, bà đã trở về ở hẳn chốn quê xưa, dựng căn nhà xinh xắn, sống với những hoài niệm nơi bến sông thân thương…

Mỗi ngày, những thành phố - miền quê ấm áp Việt Nam lại được đón nhiều kiều bào như bà Kiêm Em, trở về sau những tháng năm vời vợi nơi đất khách, "ngẩng đầu nhìn trăng sáng / cúi đầu nhớ cố hương".

Đặc biệt, cộng hưởng với niềm quê tha thiết trên hành trình trở về ấy còn có cả những chính sách ngày càng thuận lợi như câu chuyện cởi mở quyền sở hữu nhà đất…

Bến sông, bụi chuối, con đò…

Trong không gian xanh mát với nhiều loại hoa lành trái ngọt, bà Kiêm Em kể mình đã theo chồng sang Canada từ năm 1971. Tuổi đôi mươi nơi xứ người, bà trải qua nhiều công việc như rửa chén, nấu bếp… để cùng chồng nuôi nấng hai người con.

Thời gian cứ lặng lẽ trôi.

"Đằng đẵng tới năm 1994 tôi mới lần đầu về thăm quê. Những đêm đông nếm trải cái lạnh nơi xứ người, nhìn tuyết phủ ngoài cửa sổ mà khóc nhớ nơi chôn nhau cắt rốn tràn nắng, tôi luôn thôi thúc ý nghĩ một ngày nào đó sẽ trở về sống tại Việt Nam", bà bộc bạch.

Sau nhiều năm chờ đợi mới mua được căn nhà ở Khánh Hội, TP.HCM, bà đưa mẹ về thăm quê nhiều hơn. Khi con cái khôn lớn, bà bàn với chồng về nước ở hẳn. Chồng bà, một người Hà Lan, sẵn sàng làm rể miền Tây.

Bán nhà ở TP.HCM rồi mua mảnh đất chừng 700m² ở Chợ Mới này, bà nhờ người cháu phụ làm vườn, coi sóc nhà cửa. Khi chúng tôi đến thăm, nơi này như một mảnh địa đàng trong mơ, ríu rít tiếng chim. Bên kia sông là cồn đất mới bồi, xa xa tiếng xuồng ghe dội lại xao xuyến.

Mỗi ngày ngoài vui thú điền viên, bà Em còn có sở thích làm hoa voan. Những bông cúc, sao nhái, cẩm tú cầu… đủ sắc màu được bà trưng trong tủ ly hoặc tặng bè bạn. Niềm hạnh phúc hồi hương tuy thiếu trọn vẹn khi chồng qua đời một năm trước nhưng với bà, cuộc đời cũng đã ưu ái rất nhiều.

Trong tâm khảm, dù gia đình đã chuyển lên sống ở Sài Gòn từ khi bà còn nhỏ, nhưng điều bà nhớ nhất chính là bến sông quê, con sông bên lở bên bồi chất chứa kỷ niệm thơ ấu có bóng mẹ cha tần tảo, bạn bè chan hòa, xóm giềng tốt bụng. Khi dành dụm đủ tiền, bà quyết mua bằng được miếng đất ven sông.

Điều đặc biệt, xa quê mấy mươi năm và gia đình chồng quen nói tiếng Anh, thế nhưng giọng miền Tây của bà vẫn đặc sệt truyền cảm. Bà cùng em gái và mấy người cháu nấu bữa cơm đãi khách với cá bống cát kho tiêu, canh chua cá linh ăn kèm dưa mắm mặn mà, dĩa bắp luộc, mít, gương sen dân dã.

Bà vui mừng kể thêm: sau này khi các cháu ổn định cuộc sống ở Canada, con gái bà cũng sẽ về sống cùng mẹ, cả người em gái cũng đang chuẩn bị về ở hẳn Việt Nam.

Ngồi kế bên, bà Kim Chi (70 tuổi, em gái bà Em) cười tươi nói Tết năm nay sẽ vui và ấm cúng lắm bởi lần này bà về tận 3 tháng. Những năm tháng ở Canada, Tết của bà Chi và gia đình chỉ gói gọn trong vài ngày vội vã, không đêm giao thừa, không họ hàng đông đủ.

Điều khiến bà nhớ Tết Việt nhất không phải những bữa tiệc lớn, những sơn hào hải vị, mà là cảm giác đi ăn hàng, thăm bà con lối xóm, ngồi trong chái bếp thơm mùi củi cháy nghe xôn xao chuyện cũ, chuyện mới.

"Hồi xưa, Tết năm nào nhà tôi cũng quết bánh phồng từ gạo nếp. Mấy bà dùng cối đá xay gạo thành bột, tráng bằng lò củi, xong xuôi mang ra phơi nắng. Nếu muốn ăn bánh ngọt thì thêm dừa nạo, đậu xanh rồi cuốn, đơn sơ vậy mà ngon lắm", bà Chi kể.

Ở xứ người, có những lúc bà thèm nồi canh chua đến quặn ruột. Giữa mùa tuyết lạnh, bà sẵn sàng bỏ ra cả trăm đô mua cá, bạc hà, giá sống, me chua... nhưng hương vị nơi đất khách vẫn không sao trọn vẹn, chỉ làm nỗi nhớ nhà se sắt thêm.

Những phong vị quê hương qua bao năm tháng vẫn vẹn nguyên trong ký ức người xa xứ. Mỗi lần được trở về "ngôi nhà lớn", điều bà Chi mong mỏi không phải những điểm đến hào nhoáng hay lễ hội rộn ràng, mà là được lang thang chợ quê, nhìn rổ cá còn ánh bạc vừa tháo từ lưới lên, chạm vào mớ rau vườn xanh mơn mởn còn đọng sương sớm, thưởng thức những món ăn dân dã từng nuôi lớn đời mình.

Sau bao năm xa nhà, được đứng trong căn bếp nhỏ bên bến sông, kho nồi cá, nấu nồi canh, hít mùi khói bếp nghi ngút, lòng bà rộn vui.

Niềm vui không thể nén, bà gọi video cho con cháu, khoe từng món ăn vừa nấu, kể từng nơi vừa ghé qua và dự định về quê dưỡng già. "Mấy bữa nữa tôi sẽ đi may áo dài, mang guốc mộc, chụp nhiều tấm hình kỷ niệm. Tôi đã xa quê quá lâu rồi", bà Chi nghẹn lời.

Điểm hẹn bình yên - hạnh phúc

Ít bộc lộ niềm thương nhớ quê nhà qua phong vị cụ thể như chị em bà Kiêm Em, nhạc sĩ Phạm Hữu Tâm chia sẻ những nét khái quát hơn khi nói về quê hương. Sang Mỹ từ năm 2001 nhưng trái tim và lý tưởng sáng tạo của ông chưa bao giờ rời Việt Nam. Việt Nam không chỉ là nơi chôn nhau cắt rốn, mà còn là "ngôi nhà" nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão và căn cốt nghệ thuật suốt đời làm nghề.

"Những cánh đồng lúa, những mái nhà tranh, những mảnh đời thương khó ở Việt Nam chính là mạch nguồn thôi thúc tôi sáng tạo", ông chia sẻ. Ông khẳng định đó không phải là cảm hứng nhất thời, mà là một tâm nguyện: "Mình phải tạo ra những giá trị nghệ thuật có ích, có chiều sâu và có trách nhiệm với cộng đồng".

Nhiều năm qua, thông qua các dự án phim ảnh và âm nhạc, trong đó có những ca khúc nhạc phim từng "vang bóng một thời" như Vùng trời bình yên, Gió nghịch mùa… hay gần đây là dự án phim ngắn Hạt giống tâm hồn, nhạc sĩ Phạm Hữu Tâm lặng lẽ đi vào đời sống, chạm đến những lát cắt rất thật của Việt Nam - nơi những vùng quê bình dị, những con người chân chất mang trong mình lòng nhân ái và sức sống mãnh liệt.

"Tình yêu quê hương là động lực để tôi không ngừng cống hiến, hướng đến những giá trị nhân văn của dân tộc, như một cách trả nghĩa nơi đã sinh thành và nuôi dưỡng mình", ông trải lòng. 

Những đóng góp bền bỉ ấy đã được ghi nhận khi Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) vinh danh ông là "Nhạc sĩ sáng tác nhạc cho các bộ phim (đa thể loại) nhiều nhất", với hơn 250 tác phẩm nhạc phim truyền hình, điện ảnh và phim quảng cáo từ năm 1994 đến nay.

Ở tuổi ngoài 60, khi có thể chọn cho mình cuộc sống an nhàn nơi trời Tây, người nhạc sĩ vẫn nghiêng lòng về quê hương. Ông ở lại Việt Nam, trực tiếp tham gia, chủ trì nhiều dự án nghệ thuật vì cộng đồng. Cường độ làm việc mỗi ngày hơn 16 tiếng khiến sức khỏe ông đôi lúc cũng gặp vấn đề.

Kể về lần cấp cứu vì nhồi máu cơ tim tại TP.HCM, ông cho biết mình được các y bác sĩ khẩn trương cứu chữa ngay cả khi chưa tạm ứng viện phí, cũng không có người thân đi cùng. "Điều khiến tôi xúc động nhất là các bác sĩ đặt tính mạng con người lên trên hết.

Khi tỉnh lại và thanh toán viện phí, tôi tiếp tục bất ngờ vì chi phí điều trị rất hợp lý so với hệ thống y tế, trang thiết bị và thuốc men được sử dụng", ông nói. Trải nghiệm ấy càng khiến ông yên tâm tận hưởng từng ngày làm việc hạnh phúc và bình yên ở Việt Nam.

Với hoa hậu điện ảnh 1992 Thanh Xuân, dù đã theo chồng sang Canada sinh sống nhiều năm, chị bảo vẫn luôn có cảm giác mình chưa từng rời Việt Nam.

Xa xứ, chị có một điều kiện nhỏ với chồng là mỗi năm sẽ về Việt Nam đón Tết. Thanh Xuân luôn nhớ về xóm nhỏ ở đường Hồ Biểu Chánh TP.HCM, nơi có căn nhà của gia đình, có tuổi thơ êm trôi, có bà Năm bán bún bò, cô Chín bán chè…

Dù Tết ở nước ngoài vẫn được cộng đồng người Việt tổ chức ấm cúng, nhưng không khí quê nhà vẫn là một khoảng trống trong lòng. Những năm không thể về Việt Nam, Thanh Xuân chu đáo chuẩn bị Tết, nấu nướng và cúng kiếng để con mình được cảm nhận không khí truyền thống.

"Giờ tôi đã chính thức về sống tại Việt Nam, ăn Tết đơn giản hơn mà ấm cúng hơn, và mỗi năm chỉ quay lại Canada vài tháng thăm con. Không phải lễ Tết thì nơi đây vẫn tình cảm đầy ắp", chị nói. Ý định này đã thành quyết định từ một năm nay, khi con chị bộc bạch rằng mẹ cứ sống ở nơi nào thấy hạnh phúc thì nơi đó chính là nhà. Hơn nữa, ở Việt Nam chị còn mẹ và các anh chị luôn sẵn sàng đón đợi.

Những kiều bào chúng tôi trò chuyện đều bày tỏ niềm hân hoan trước sự đổi thay, phát triển của đất nước. Ngồi nhìn lục bình trôi lững lờ, bà Chi nói: "Nước lớn nó trôi lên, nước ròng nó trôi xuống, nhìn thấy thương quá".

Lục bình bây giờ không chỉ là hiện thân hình ảnh ký ức hay trong lời ca, mà loại cây này còn mang về giá trị kinh tế không nhỏ, từ bông làm rau ăn, thân làm sản phẩm đan lát thủ công. "Việt Nam bây giờ đổi thay nhiều, chẳng thiếu thứ gì. Khí hậu thì dễ thương, dễ chịu, chứ không lạnh thấu xương như mùa đông Canada", bà cười.

Chính những người quy cố hương như bà Kiêm Em đã thành cầu nối cho những người thân gần nuôi ý định quay về. Bà thường tư vấn cho bạn bè những điều thuận lợi khi về Việt Nam sinh sống.

Còn hoa hậu điện ảnh Thanh Xuân thì say sưa kể với bạn bè về những món ăn ngon, chia sẻ những tấm ảnh tuyệt vời của phong cảnh Việt Nam, giữ gìn phong tục Tết quê cho hai con ở xứ người với phút chờ đón giao thừa, lì xì sáng ngày Tết Nguyên đán…

TP.HCM họp mặt 1.000 kiều bào mừng xuân Bính Ngọ

TP.HCM tổ chức nhiều chương trình giao lưu, họp mặt và tôn vinh đóng góp của người Việt Nam ở nước ngoài trước thềm xuân Bính Ngọ 2026.