Nhiều năm công tác trong ngành y tôi quan sát thấy hầu hết người lao động khi bước qua tuổi 50 thì sức khỏe bắt đầu giảm, mắc nhiều bệnh mãn tính, sau khi nghỉ hưu, sức khỏe giảm sút khá nhanh. 

Các bệnh tuổi già chia thành hai nhóm rõ rệt.

Những căn bệnh mà người hết tuổi lao động thường gặp phải

Ở nhóm người lao động chân tay thì cơ thể gầy, khối lượng cơ bắp thấp, hay mắc các bệnh về dạ dày, gan mật, xương khớp, thần kinh. 

Nam giới thường lạm dụng rươu bia, nữ giới thường hay chóng mặt mất ngủ, lạm dụng thuốc kháng viêm giảm đau, nhìn chung là già trước tuổi, nhiều người mất sức lao động, muốn nghỉ hưu sớm.

Nhóm lao động trí óc hay mắc rối loạn chuyển hóa, thừa cân béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, tai biến, tim mạch, thậm chí là đột tử. Có người phát bệnh nặng, thậm chí mất chỉ sau vài năm cầm sổ hưu.

Theo báo cáo thống kê số liệu từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hiện nay tuổi thọ trung bình của Việt Nam là 73,64 tuổi, nhưng tuổi sống khỏe mạnh chỉ là 65,4 tuổi (nam giới là 62,8 tuổi và nữ giới là 68 tuổi). 

Như vậy khoảng 10 năm cuối đời người Việt Nam sống trong tình trạng có bệnh, gần như hết tuổi lao động là bước vào tuổi ốm đau.

Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo đề xuất nhiều giải pháp nhằm thích ứng với già hóa dân số và dân số già với các hoạt động nhằm giúp người dân chuẩn bị cho tuổi già từ sớm, xây dựng cộng đồng già hóa khỏe mạnh.

Điều đó rất hợp lý vì chúng ta đều biết các bệnh lý mãn tính đều phát triển âm thầm qua nhiều năm, cần phải can thiệp sớm từ khi bước sang tuổi 40. 

Ba trụ cột sức khỏe cần chuẩn bị cho tuổi già

Với kinh nghiệm cá nhân, tôi thấy có những việc có thể làm sau đây:

Trước hết, người 40 tuổi cần khắc phục tình trạng lạm dụng chất kích thích như rươu bia, thuốc lá.

Các thống kê cho thấy Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có mức tiêu thụ và tốc độ gia tăng đồ uống có cồn nhanh thuộc loại cao của thế giới, trên 80% nam giới trong độ tuổi lao động có sử dụng rượu bia thường xuyên, đứng hàng đầu thế giới.

Các tác hại của rượu bia không thấy khi ở độ tuổi 40 vì lúc này đang ở đỉnh cao về sức khỏe. Nhưng nó âm thầm hủy hoại sức khỏe, chỉ tác hại khi bước qua tuổi 50 và thật sự đổ bệnh khi bước vào tuổi nghỉ hưu.

Cùng với rượu bia, tỉ lệ người lao động hút thuốc lá ở Việt Nam cũng thuộc loại cao trên thế giới. Hút thuốc lá gây nhiều bệnh về hô hấp, tim mạch và ung thư. Khói thuốc lá còn gây ô nhiễm môi trường, gây hút thuốc lá thụ động, ảnh hưởng cả đến phụ nữ và trẻ em.

Tiếp theo là hướng dẫn người lao động xây dựng nếp sống khoa học bao gồm dinh dưỡng đúng đủ, ăn ngủ đúng giờ, hoạt động thể chất vừa sức kết hợp phòng chống các bệnh nghề nghiệp.

Hiện tại, nhiều doanh nghiệp tổ chức bữa ăn tập trung cho người lao động, nhưng phần lớn người lao động tự lo bữa ăn. Tùy tình trạng kinh tế mà chất lượng dinh dưỡng bữa ăn khác nhau, có khi thừa, khi thiếu, nên có nhóm suy dinh dưỡng, có nhóm bị béo phì.

Thời gian ăn ngủ đúng giờ, hoạt động thể chất vừa sức kết hợp phòng chống các bệnh nghề nghiệp. Đây là lĩnh vực rộng, không giống nhau giữa các ngành nghề. 

Với công nhân doanh nghiệp dệt may hay giầy da, giờ nghỉ trưa họ phải tranh thủ chạy thật nhanh đến nhà ăn, ăn nhanh rồi chợp mắt 15 phút. 

Còn với những nhân viên IT ngồi dán mắt vào màn hình nhiều giờ, thì phải có những biện pháp khác để họ được nghỉ ngơi đúng lúc. 

Vấn đề cuối cùng là việc khám sức khỏe định kỳ. Hiện nhiều người lao động cũng như doanh nghiệp chưa quan tâm đến vai trò của khám sức khỏe định kỳ.

Việc khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các triệu chứng đầu tiên của các bệnh mạn tính sau này như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa mỡ máu, xơ gan, viêm khớp, thoái hóa cột sống, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, các dấu hiệu sớm của ung thư rồi các rối loạn tâm thần như rối loạn giấc ngủ, rối loạn lo âu, trầm cảm..., từ đó sẽ có những điều trị can thiệp sớm phù hợp.

Hiện nhiều doanh nghiệp tổ chức khám sức khỏe cho người lao động với chi phí tối thiểu, chỉ một vài xét nghiệm đơn giản nên chắc chắn bỏ sót khá nhiều bệnh. 

Vậy nên cơ quan chuyên môn cần có chuẩn hóa về gói khám sức khỏe định kỳ cho người lao động. Hiện nay đang có chủ trương khám sức khỏe miễn phí toàn dân nên có thể kết hợp với chi phí của doanh nghiệp để mở rộng các gói tầm soát bệnh tật.

Nếu mỗi người quan tâm đến sức khỏe từ khi đang còn trong độ tuổi lao động, với ba trụ cột chủ lực trên thì ta sẽ có một nền tảng tốt để bước vào tuổi già mạnh khỏe, kéo dài tuổi thọ.

40 tuổi sợ về già 'đói kém, vô tích sự', cần chính sách để người già vẫn được trọng dụng

Một xã hội văn minh không chỉ là nơi người già được chăm sóc tốt. Đó còn phải là nơi người già nếu còn sức khỏe và còn khát vọng cống hiến vẫn có cơ hội được làm việc.