Là quốc gia đông dân, Trung Quốc là một trong những nước sớm quản lý việc nghiện ngập thế giới ảo, thậm chí có những biện pháp mạnh tay.

Vào trại cai nghiện

Trước đó cùng ngày, cả gia đình đã rời nhà, cách hơn 600km, trong chuyến đi mà cha mẹ Hùng nói chỉ đơn giản là một chuyến du lịch gia đình. Thực tế, điểm đến của họ là một trung tâm điều trị theo mô hình trại huấn luyện dành cho thanh thiếu niên có hành vi lệch chuẩn và những người nghiện Internet khiến gia đình lo lắng.

"Họ đã lừa tôi" - Hùng nhớ lại ngày bị đưa vào trung tâm. "Tôi gào lên: "Tôi muốn ra ngoài! Tôi không muốn ở đây!". Nhưng mọi sự phản kháng đều vô ích. Cha mẹ tôi phớt lờ tôi. Sáng hôm sau họ rời đi" - cậu kể.

Khi ông Từ Hướng Dương (Xu Xiangyang) mở trường đào tạo của mình vào năm 1997, những trường hợp nghiện Internet vẫn còn rất hiếm. Khi đó Trung Quốc mới chỉ kết nối với Internet được ba năm. Theo số liệu chính thức, cả nước chỉ có khoảng 300.000 máy tính và 620.000 người có khả năng truy cập mạng.

Ngày nay Hùng 16 tuổi, là một trong khoảng 23 triệu người nghiện Internet tại Trung Quốc. Còn Từ Hướng Dương, "bố già" thực chất là một cựu quân nhân dễ mến của Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Ông được xem là một trong những người đang ở tuyến đầu của cuộc chiến nhằm giải cứu thanh thiếu niên khỏi điều mà nhiều người coi là "địa ngục ảo" của thế giới trực tuyến.

"Tôi hoàn toàn phản đối các trò chơi trực tuyến" - ông Từ, 57 tuổi, người đứng đầu Trung tâm Giáo dục và đào tạo Từ Hướng Dương tại thành phố Hoài An, cách Thượng Hải khoảng 400km về phía bắc, khẳng định. "Chúng hủy hoại hoàn toàn sức khỏe con người. Chúng khiến một người mất đi khả năng kiếm sống và tự nuôi bản thân. Chúng hoàn toàn vô nghĩa và không mang lại bất kỳ điều tích cực nào cho gia đình hay cho chính người chơi".

"Đây là một vấn đề vô cùng nghiêm trọng" - bà Lý Yến (Li Yan), 59 tuổi, đối tác kinh doanh đồng thời là vợ của ông Từ Hướng Dương, nhận định.

Theo bà, nguyên nhân sâu xa nằm ở cảm giác cô đơn mà nhiều thanh thiếu niên lớn lên trong thời đại kỹ thuật số đang phải đối mặt. "Họ cảm thấy trong lòng trống rỗng. Họ không thể đáp ứng được kỳ vọng của cha mẹ. Vì thế họ tìm đến các quán Internet" - bà nói.

Trung tâm của ông Từ với mức học phí khoảng 36.000 nhân dân tệ mỗi năm, lựa chọn một hướng tiếp cận là cố gắng kéo những người nghiện Internet trở lại với thế giới thực thông qua các hoạt động văn hóa và nghệ thuật. Trong chương trình đào tạo của trung tâm có nhiều hoạt động như múa ba lê, âm nhạc và hài độc thoại.

Theo ông Từ, mục tiêu là giúp thanh thiếu niên tìm thấy niềm vui và ý nghĩa trong đời sống thực, từ đó giảm dần sự phụ thuộc vào thế giới trực tuyến.

Đi hành quân để sửa mình

Đúng với xuất thân là một cựu quân nhân của Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc, ông Từ Hướng Dương cũng tin rằng có một phương pháp hiệu quả hơn tất cả những biện pháp khác: hành quân đường dài. Ít nhất ba lần mỗi năm, các học viên của trung tâm, nhiều người trong số họ đến từ những gia đình khá giả, sẽ tham gia chuyến đi bộ dài khoảng 300km xuyên qua vùng nông thôn.

Giữa hành trình, khi đã kiệt sức nhưng đồng thời cũng hoàn toàn tách biệt khỏi Internet, họ dừng chân tại một khu nhà mang phong cách doanh trại ở làng Bát Phương (Bafang). Tại đây các học viên sẽ trải qua một tháng học tập và rèn luyện trước khi quay trở lại trung tâm. "Điều quan trọng là tính kỷ luật" - ông Từ khẳng định.

Ba ngày sau khi hoàn thành chặng đầu tiên của cuộc hành quân gần nhất, trong điều kiện nhiệt độ lên tới gần 40°C, Hùng Thừa Tá thừa nhận bản thân đã cảm nhận rõ sự khắc nghiệt của chương trình. "Ban đầu tôi thực sự không chịu nổi - cậu nói - Mỗi ngày tôi phải đi bộ khoảng 40km", vừa nói cậu vừa chỉ vào đôi giày thể thao màu hồng nổi bật trên chân. "Chân tôi đầy những vết phồng rộp".

Dù vậy, nam thiếu niên cho biết chính hành trình gian khổ ấy đã buộc cậu phải rời xa Internet và có thời gian nhìn lại thói quen sử dụng mạng của bản thân. "Chính bố mẹ tôi cũng không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đưa tôi đến đây" - Hùng nói khi nhắc lại quyết định của gia đình.

Theo cậu, khoảng thời gian bị tách khỏi điện thoại, trò chơi trực tuyến và mạng Internet đã tạo cơ hội để suy ngẫm về cách mình đã dành quá nhiều thời gian cho thế giới ảo trước đó.

Vì một khi đã bước vào những quán net, nhiều thanh thiếu niên rất khó thoát ra. Không ít người dành trọn ngày đêm để chìm đắm trong các trò chơi trực tuyến. Truyền thông Trung Quốc đưa tin một thiếu niên 17 tuổi ở thành phố Guangzhou đã bị đột quỵ sau khi chơi liên tục 40 giờ không nghỉ một trò chơi mang tên Honor of Kings (tạm dịch: Vương giả vinh diệu).

Trong một bộ phim tài liệu năm 2014 về những người được gọi là "con nghiện Internet" ở Trung Quốc, người đứng đầu một trại huấn luyện tại Bắc Kinh thậm chí cho biết một số học viên phải mặc tã để tránh phải rời khỏi màn hình máy tính. "Đó là lý do chúng tôi gọi nó là heroin điện tử" - người này nói.

Năm 2025, Tân Hoa xã dẫn báo cáo của Trung tâm Thông tin mạng Internet Trung Quốc (CNNIC) cho biết tính đến giữa năm này Trung Quốc có hơn 1,12 tỉ người dùng Internet. Theo CNN trong đó có khoảng 200 triệu người dùng trực tuyến trong độ tuổi từ 15-35.

Các trại điều trị đã trở nên phổ biến hơn trong những năm sau khi Trung Quốc chính thức công nhận nghiện Internet là một rối loạn tâm thần vào năm 2008. Có những cáo buộc về lạm dụng thể chất nghiêm trọng trong một số trại này nhưng nhìn chung chính phủ cũng như người dân Trung Quốc ngày càng ý thức tác hại nghiêm trọng của việc nghiện Internet và các trò chơi trực tuyến.

Việc siết quy định, đặc biệt là với trẻ em, đang được Chính phủ Trung Quốc thực hiện ngày càng chặt chẽ hơn. Chẳng hạn quy định chỉ cho trẻ vị thành niên được kết nối game từ 20h đến 21h thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật, với tổng thời lượng chỉ khoảng 3 giờ mỗi tuần. Khung giờ này vào buổi tối được nhà chức trách cho rằng thường có phụ huynh ở nhà, như vậy việc quản lý trẻ chơi game sẽ dễ được thực thi hơn.

***************

>> Kỳ tới: Mỹ chống nghiện internet như thế nào

Hành trình cai nghiện game, mạng xã hội - Kỳ 7: Bên trong trung tâm cai nghiện Internet ở châu Âu

Tại châu Âu, các chương trình cai nghiện Internet và thiết bị số thường tập trung vào phương pháp cai nghiện tự nguyện, trị liệu tâm lý và trải nghiệm thiên nhiên thay vì huấn luyện khắc nghiệt như quân đội.