Văn phòng Chính phủ vừa ban hành kết luận của Thường trực Chính phủ về xử lý các vướng mắc, bất cập của nghị định số 46 và nghị quyết số 66.13 của Chính phủ về an toàn thực phẩm, trình Chính phủ trước ngày 28-3 để xem xét.

Nội dung trọng tâm công việc mà ba bộ phối hợp là kéo dài thời hạn tạm ngưng hiệu lực nghị định số 46 và nghị quyết số 66.13 theo quy định tại nghị quyết số 09 của Chính phủ cho đến khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và nghị định hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) có hiệu lực thi hành.

Nghị định số 15 tiếp tục có hiệu lực

Sáng 23-3, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chủ trì cuộc họp với đại diện một số bộ ngành để rà soát, thống nhất dự thảo nghị quyết tạm ngưng hiệu lực nghị định số 46 và nghị quyết số 66.13.

Dự thảo nghị quyết có 4 điều bao gồm tạm ngưng hiệu lực áp dụng văn bản; áp dụng văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian tạm ngưng hiệu lực; trách nhiệm tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành.

Trong thời gian tạm ngưng hiệu lực áp dụng văn bản thì nghị định số 15 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm và các văn bản quy định, hướng dẫn thi hành tiếp tục có hiệu lực.

Ông Tuyên nhấn mạnh tầm quan trọng của thực thi pháp luật về an toàn thực phẩm, khi triển khai chính sách trong thực tiễn cần đảm bảo tránh xáo trộn đột ngột đối với hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt là lĩnh vực nhập khẩu thực phẩm.

Ông yêu cầu đơn vị đầu mối là Cục An toàn thực phẩm tiếp tục rà soát, khẩn trương hoàn thiện văn bản, hồ sơ gửi xin ý kiến các bộ, ngành trung ương, các địa phương, các đại sứ quán và tổ chức hiệp hội doanh nghiệp có liên quan.

Sửa 15/55 điều của nghị định 46

Bộ Y tế cho hay sửa đổi nghị định 46 tập trung điều chỉnh 15/55 điều (chiếm 27,3%), chủ yếu liên quan đến kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm. Trong đó điều chỉnh quy định về phạm vi kiểm tra nhà nước, chỉ áp dụng với các sản phẩm chưa kiểm soát được tiêu chuẩn chất lượng, an toàn ở sản phẩm cuối cùng.

Đồng thời bổ sung nhiều trường hợp được miễn kiểm tra như nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ; hàng hóa gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh có giá trị được miễn thuế; hàng hóa xuất nhập khẩu tại chỗ hoặc giao dịch trong khu phi thuế quan. Lý do là các sản phẩm này hoặc không lưu hành trên thị trường, hoặc đã được kiểm soát thông qua hồ sơ công bố.

Dự thảo cho phép chấp nhận phiếu kết quả kiểm nghiệm của nước ngoài đối với sản phẩm đã có đăng ký bản công bố, thay vì bắt buộc kiểm nghiệm lại tại Việt Nam.

Đối với lô hàng thuộc quản lý của hai bộ ngành trở lên, UBND tỉnh giao một cơ quan kiểm tra nhà nước thuộc một trong các lĩnh vực y tế, công thương hoặc nông nghiệp thực hiện đảm bảo một đầu mối. Bộ Y tế đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn chính thức về việc phân cấp cho UBND tỉnh.

Một số nội dung khác cũng được điều chỉnh theo hướng thực tiễn hơn. Quy định về truy xuất nguồn gốc được thiết kế linh hoạt, phù hợp năng lực doanh nghiệp, thay vì yêu cầu "cứng" về xây dựng và kết nối cơ sở dữ liệu.

Về ghi nhãn, dự thảo sửa đổi nhằm tránh cách hiểu chỉ áp dụng cho hàng nhập khẩu, đảm bảo thống nhất trong thực thi. Đồng thời bổ sung trường hợp không cần cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với các cơ sở áp dụng hệ thống sản xuất tiên tiến, qua đó giảm thủ tục hành chính.

Gỡ vướng nhưng không thể "buông tay" an toàn

Bà Nguyễn Thị Vân Anh, Chủ tịch Hợp tác xã Tam Nông Việt Nam (TP.HCM), cho rằng để đạt chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm theo quy định mới, doanh nghiệp không được để xảy ra dù chỉ một lỗi nhỏ nhất.

Điều này đòi hỏi sự đầu tư rất lớn về tài chính và cơ sở vật chất, vì vậy mà việc lùi thời gian áp dụng nghị định 46 lại giúp doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị cả về nguồn lực lẫn tâm lý.

Theo bà Anh, việc kéo dài thời gian tạm ngưng việc áp dụng quy định mới được xem là giải pháp tình thế nhằm "giải cứu" những ách tắc trước mắt. Tuy nhiên về lâu dài, bài toán lớn hơn vẫn là xây dựng một hệ thống pháp lý ổn định, thống nhất và có tính dự báo cao.

Việc trước mắt tạo điều kiện cho doanh nghiệp là cần thiết, song nhiều ý kiến cho rằng việc điều chỉnh chính sách không thể đánh đổi bằng sự lỏng lẻo trong quản lý an toàn thực phẩm.

"Dù có khó khăn, doanh nghiệp vẫn phải đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu. Đây không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là uy tín và sự sống còn của thương hiệu", bà Anh nói.

Theo giám đốc một doanh nghiệp sản xuất thực phẩm tại TP.HCM, cộng đồng doanh nghiệp sẵn sàng hợp tác với cơ quan quản lý để xây dựng một hệ thống quy định hợp lý hơn.

Ở góc độ quản lý, việc chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", kết hợp quản lý theo rủi ro, đang được xem là hướng đi phù hợp. Theo đó, những doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt có thể được giảm tần suất kiểm tra, trong khi các đơn vị có nguy cơ cao sẽ bị giám sát chặt hơn.

"Nếu vẫn áp dụng cách kiểm tra dàn trải, không phân loại rủi ro thì vừa tốn nguồn lực quản lý, vừa tạo gánh nặng không cần thiết cho doanh nghiệp. Ngược lại, quản lý theo rủi ro sẽ giúp tối ưu hiệu quả mà vẫn đảm bảo an toàn.

Đây cũng được xem là "hàng rào kỹ thuật" quan trọng để bảo vệ người tiêu dùng trong giai đoạn chuyển tiếp. Cùng với đó là mức hình phạt đủ sức răn đe với những hành vi gian lận, không tuân thủ".

Đề xuất có phương thức hậu kiểm với thực phẩm tươi, sống nhập khẩu

Trong văn bản góp ý báo cáo của Bộ Y tế về đề xuất sửa đổi, bổ sung nghị định 46 và nghị quyết 66, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị sửa đổi toàn diện phương thức kiểm tra, hồ sơ, trình tự thủ tục kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu (điều 21 - 24) theo hướng dựa trên phân loại nguy cơ thấp - trung bình - cao về an toàn thực phẩm nhằm phù hợp với phân loại nguy cơ tại Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa sửa đổi năm 2025.

Trong đó đề nghị có phương thức hậu kiểm đối với hàng hóa tươi, sống, thời hạn bảo quản ngắn, dễ hư hỏng theo hướng cho phép thông quan tiêu thụ sau khi lấy mẫu kiểm nghiệm và có biện pháp xử lý phù hợp khi có kết quả mẫu kiểm định.

Đối với phương thức kiểm tra giảm, cần bổ sung áp dụng phương thức kiểm tra giảm đối với các lô hàng nhập khẩu từ cơ sở sản xuất có hệ thống quản lý an toàn thực phẩm như HACCP, ISO 22000 hoặc tương đương và cơ sở sản xuất ban đầu áp dụng một trong các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt: Global GAP, ASEAN GAP, hữu cơ, RA hoặc tương đương.

Cùng với đó cần rà soát sửa đổi nhằm đơn giản hóa đối với thành phần hồ sơ đăng ký nhập khẩu, không yêu cầu nộp lại các thành phần hồ sơ giống nhau giữa các lần nhập khẩu như bỏ bản tiêu chuẩn sản phẩm đối với sản phẩm có nguồn gốc thực vật tươi sống, chỉ yêu cầu nộp packing list (phiếu đóng gói) đối với lô hàng có nhiều mặt hàng; trường hợp thành phần hồ sơ có thời hạn, đề nghị quy định chủ hàng chỉ nộp lần đầu và chỉ bổ sung các lần tiếp theo khi có thay đổi thông tin.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho rằng cần giữ nguyên quy định tại nghị định 15 như quy trình kiểm tra 2 cấp và 3 mức độ kiểm tra (chặt, thường và giảm); nếu hàng vừa phải kiểm dịch, vừa phải kiểm tra an toàn thực phẩm thì do Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra.

Đồng thời xem xét bổ sung quy định nguyên liệu thủy sản đông lạnh nhập khẩu kinh doanh vào danh sách miễn kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu ở nghị định 46 để đảm bảo việc nhập khẩu thủy sản được tiếp tục thông suốt như trước.

Đối với tần suất kiểm tra, bà Hằng cho rằng chỉ cần áp dụng quản lý rủi ro theo phân loại cách thức kiểm, mức độ rủi ro của hàng hóa; nếu rủi ro càng cao thì tần suất kiểm tra càng cao, lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp, doanh nghiệp có áp dụng biện pháp quản lý chất lượng tiên tiến như HACCP, ISO, GMP hay không, và các cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm.

Các doanh nghiệp kiến nghị gì cho Nghị định 46 và quản lý an toàn thực phẩm?

Trong bối cảnh Nghị định 46, các doanh nghiệp kiến nghị quản lý an toàn thực phẩm nên tăng cường hậu kiểm thay vì tiền kiểm.