Theo trung tâm, việc dựng ngôi nhà gỗ ở Xương Thọ lăng (lăng mộ của Hoàng thái hậu Từ Dụ) trên nền móng hoàng ốc tuân theo sử triều Nguyễn chép lại trong Khâm định Đại Nam hội điện sự lệ tục biên hậu thứ dưới thời vua Thành Thái.

Dựng theo sách "Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ"

Ngày 5-1, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế cho biết vừa có văn bản báo cáo Sở Văn hóa - Thể thao TP Huế về việc đơn vị này dựng một ngôi nhà gỗ ngay trước lối ra vào lăng mộ của Hoàng thái hậu Từ Dụ.

Theo đó, dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ được phê duyệt chủ trương đầu tư vào năm 2020. Dự án nghiệm thu hoàn thành và đưa vào sử dụng ngày 8-6-2024.

Kinh phí thực hiện được huy động từ nguồn tài trợ của Công ty TNHH sản xuất xây dựng giao thông Tài Lộc và gia đình họ Phạm (đại diện là bà Phạm Đăng Túy Hòa) thông qua Quỹ Bảo tồn di sản Huế, không sử dụng ngân sách nhà nước.

Sau khi tu bổ, khu lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ được chỉnh trang khang trang, đem lại niềm vui rất lớn cho gia đình dòng tộc, trở thành không gian chiêm bái linh thiêng cho người dân xứ Huế cũng như các vùng miền trên cả nước.

Tuy nhiên, điều kiện phục vụ việc thờ cúng, lễ bái ngoài trời vẫn sơ sài, chịu ảnh hưởng của mưa nắng, chưa tương xứng với khu lăng mộ của một nhân vật lịch sử, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt tâm linh và tổ chức các nghi lễ truyền thống.

Có nhiều ý kiến bày tỏ nguyện vọng sớm có một không gian lễ bái trang nghiêm ấm cúng, không chịu nhiều tác động của thời tiết, đồng bộ với cảnh quan khu vực lăng và mong muốn đóng góp cho việc làm ý nghĩa này.

"Qua nghiên cứu hiện trạng nền móng, hệ chân đá táng còn nguyên vẹn, đồng thời tham khảo tư liệu lịch sử và đối chiếu với không gian nghi lễ tại một số khu lăng mộ tương đồng, chúng tôi nhận thấy việc làm đó xuất phát từ tâm nguyện hợp với đạo lý dân tộc và không sử dụng vốn ngân sách, phù hợp với chủ trương huy động đa dạng các nguồn lực chung tay bảo tồn và phát huy giá trị di sản", báo cáo của Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế ghi.

Về căn cứ khoa học để xây ngôi nhà gỗ, trung tâm dẫn thông tin được ghi ở Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ tục biên hậu thứ, được ghi dưới thời vua Thành Thái có đoạn:

"Các viên giữ lăng đều bị cắt giảm bớt số lượng, bây giờ chỉ còn số ít người làm việc tại lăng. Việc xây dựng hoàng ốc thiếu nhân lực. Nay thỉnh xin tùy vào thực tế mà xem xét. Theo đó: tại Trường Cơ lăng, Cơ Thánh lăng, Hiếu Đông lăng: hiện không có điện sở (không có điện thờ); Tại Khiêm lăng, An lăng thì kính vâng theo xa giá đến chiêm bái hành lễ. Thỉnh xin ứng theo như lệ cũ mà thực hiện. Riêng do người giữ lăng kính xét theo từng lúc mà đôn đốc các viên binh để xây dựng hoàng ốc nhằm bày biện đồ đạc.

Còn lại ở 7 tôn lăng (Thụy Thánh lăng, Thiên Thọ lăng, Thiên Thọ Hữu lăng, Hiếu lăng, Xương lăng, Bồi lăng, Tư lăng) có nền móng hoàng ốc phía trước lăng ở các điện sở trên, thì tính lường thiết đặt ghế, bàn, bày biện các hạng tự khí (đồ thờ), lọng che các loại để hành lễ (nếu có ngự giá hành lễ, hoặc chiêm bái thì xin riêng do bộ Lễ xem xét bày biện).

Còn những hoàng ốc ở đây [tức ở 7 tôn lăng] thì theo đó mà nên dừng lại việc sửa chữa, thì các hạng cột kèo [của hoàng ốc ấy] vẫn do các Vệ đưa về phụng giữ, về sau sẽ dùng [cho các hoàng ốc còn lại".

Nhà gỗ không phải công trình kiên cố và xin "rút kinh nghiệm"

Theo trung tâm, phương án phục dựng căn nhà gỗ trước lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ theo hình thức nhà hoàng ốc truyền thống của một không gian nghi lễ trong khu vực lăng mộ xưa, bảo đảm sự phù hợp với cảnh quan và tổng thể di tích.

Đây là công trình gỗ lắp ghép, không phải công trình xây dựng kiên cố, kết cấu linh hoạt, đặt trên hệ đá tảng kê chân còn nguyên vẹn, không đào xới nền móng, không tác động đến các yếu tố gốc của di tích, có khả năng tháo dỡ, di chuyển khi có yêu cầu.

Trong quá trình triển khai, do quá tâm huyết và mong muốn sớm đáp ứng nhu cầu có không gian chiêm bái, thực hành nghi lễ trang nghiêm đối với Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ (một biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam với đầy đủ tam tòng - tứ đức), trung tâm đã thống nhất với nhà tài trợ thực hiện việc lắp dựng nhà hoàng ốc truyền thống nêu trên.

Bên cạnh đó, trước thực trạng khu vực lối vào không có chỉ dẫn, không có trụ cổng, nhiều người dân và du khách đi qua nhưng không biết là lăng vua Thiệu Trị nên nhà hảo tâm cũng đề nghị tài trợ kinh phí làm thêm phần cổng gỗ theo hình thức nghi môn truyền thống và treo biển đề Lăng vua Thiệu Trị để nhận biết và tạo vẻ trang nghiêm cho khu vực lối vào lăng (nằm ngoài khu vực bảo vệ I).

Trung tâm cũng tự nhận thấy thiếu sót và xin nghiêm túc rút kinh nghiệm, cam kết tăng cường công tác quản lý hiện trạng khu di tích, thường xuyên theo dõi, kiểm tra tình trạng công trình nhà gỗ lắp ghép nêu trên, bảo đảm không phát sinh thay đổi về quy mô, hình thức, kết cấu và vị trí so với hiện trạng.

Trường hợp có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, trung tâm sẽ phối hợp thực hiện việc điều chỉnh theo đúng quy định.

Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế kính báo cáo Sở Văn hóa - Thể thao TP Huế xem xét, tổng hợp, đồng thời nghiêm túc tiếp thu các ý kiến chỉ đạo của sở và phối hợp chặt chẽ trong công tác quản lý nhằm bảo đảm việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích theo đúng quy định của pháp luật hiện hành.

Nhà 'lạ' mọc lên trước lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ: Tùy tiện, không theo lệ xưa

Đó là nhận xét của nhà nghiên cứu văn hóa Huế Phạm Đức Thành Dũng trước sự việc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế cho dựng một ngôi nhà gỗ kiên cố ngay trước lối ra vào lăng mộ của Hoàng thái hậu Từ Dụ.