Nhiều ý kiến tâm huyết để tái hiện một phần quá khứ huy hoàng của di tích hơn 1.000 năm tuổi đã được gợi mở tại hội thảo khoa học "Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương" tổ chức ở Đà Nẵng ngày 15-5.

Dùng công nghệ tái hiện công trình mất dấu tích

Di tích Phật viện Đồng Dương từng là trung tâm Phật giáo tiêu biểu của Vương quốc Champa cổ. Đồng thời là di sản có giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, tôn giáo và khảo cổ học của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Theo bà Nguyễn Thị Anh Thi - Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, thực trạng di tích hiện nay đặt ra nhiều trăn trở đối với một di sản từng có vị thế đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Champa. 

Bởi dù đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2016, tuy nhiên công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích vẫn chưa tương xứng với tầm vóc vốn có. Trong đó chủ yếu dừng lại ở các giải pháp tạm thời, chưa hình thành được định hướng nghiên cứu và bảo tồn tổng thể, dài hạn, bền vững.

"Bảo tồn di sản không chỉ dừng ở việc gìn giữ dấu tích vật chất, mà cần hướng tới bảo tồn giá trị văn hóa, lịch sử, tinh thần và bản sắc cộng đồng, đồng thời hài hòa giữa bảo tồn và phát triển bền vững.

Chúng tôi hy vọng việc xây dựng một chiến lược tổng thể, dài hạn cho Phật viện Đồng Dương là yêu cầu cấp thiết, nhằm khẳng định và phát huy giá trị di sản trong dòng chảy văn hóa dân tộc và hội nhập quốc tế" - bà Thi nói.

Trước một phế tích chỉ còn lại một ngọn tháp đang chống chọi với mưa nắng, nhiều đại biểu đặt vấn đề ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và phục dựng.

Theo hòa thượng Thích Truyền Khải, các công nghệ hiện đại như quét 3D, mô hình hóa kiến trúc, thực tế ảo (VR) hay thực tế tăng cường (AR) có thể giúp tái hiện không gian của những công trình đã bị hư hại hoặc mất dấu tích, đặc biệt phù hợp với di tích khảo cổ như Phật viện Đồng Dương.

Bởi hiện nay di tích này có rất nhiều tư liệu hình ảnh từ đầu thế kỷ trước, nhưng phần lớn kiến trúc nguyên gốc đã không còn tồn tại đầy đủ.

Thông qua các mô hình số, các nhà nghiên cứu có thể phân tích cấu trúc kiến trúc, so sánh với các công trình Champa cùng thời và từ đó đưa ra những giả thuyết khoa học về hình dạng ban đầu của quần thể Phật viện, từ đó giúp các nhà nghiên cứu có thể tiếp cận di tích dưới nhiều góc độ khác nhau.

Phát triển du lịch chuyên biệt tại Đồng Dương

Trong khi đó nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Tuấn, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa TP Đà Nẵng, cho rằng trong bối cảnh Đà Nẵng mới hiện nay, việc phát huy giá trị di tích cần gắn với việc phát triển du lịch theo hướng bền vững, có kiểm soát và phù hợp với đặc thù của di sản.

Ông cho rằng đối với Phật viện Đồng Dương, do tính chất là một phế tích khảo cổ có giá trị khoa học cao nhưng các thành phần kiến trúc còn lại tương đối ít ỏi, nên việc phát triển du lịch đại trà là không phù hợp.

Thay vào đó cần ưu tiên các loại hình du lịch chuyên biệt, có hàm lượng tri thức cao, như du lịch trải nghiệm văn hóa - lịch sử và du lịch kết hợp nghiên cứu.

"Tôi cho rằng có thể thiết lập các tuyến tham quan có tính liên kết vùng. Trong đó Đồng Dương được kết nối với Thánh địa Mỹ Sơn và các khu đền tháp Champa khác, qua đó hình thành một "hành lang di sản Champa".

Mô hình này cho phép đặt Đồng Dương trong một không gian văn hóa rộng lớn, giúp du khách tiếp cận di sản không chỉ như những điểm đến riêng lẻ, mà là một hệ thống liên hoàn, phản ánh đầy đủ hơn tiến trình lịch sử - văn hóa của Champa" - ông Tuấn nói.

Ông Tuấn đề xuất có thể khai thác hình thức du lịch hành hương như một hướng phát triển bổ trợ, thông qua việc xây dựng các công trình mang yếu tố Phật giáo hoặc tự viện nằm ngoài khu vực bảo vệ của di tích.

Giải pháp này vừa đáp ứng nhu cầu tâm linh của tín đồ và du khách, vừa đảm bảo không gây tác động đến cấu trúc nguyên gốc và tính xác thực của di tích...

Chạnh lòng Phật viện Đồng Dương: Chỉ còn tháp Sáng chực chờ ngã đổ

Phật viện Đồng Dương, di tích quốc gia đặc biệt ở Quảng Nam, một trong những tu viện Phật giáo của vương quốc Champa, đến nay xuống cấp trầm trọng, gần như là phế tích khiến người dân không khỏi xót xa, chạnh lòng.