Nút giao An Phú tại TP.HCM đang được xây dựng (ảnh chụp trưa 31-3) - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương lần thứ 2 mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: Mục tiêu tăng trưởng hai con số là đòi hỏi khách quan từ yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới và khát vọng vươn lên của cả dân tộc. Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng thấp; phải kiên trì thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững, thực chất.
Nhìn lại thời gian qua, việc đầu tư đồng loạt các siêu dự án hạ tầng quy mô lớn, đặc biệt là những dự án hạ tầng giao thông, năng lượng và công nghệ, được dự báo sẽ đóng góp lớn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số năm nay và nhiều năm tới.
Tăng đầu tư để hỗ trợ tăng trưởng
Đột phá hạ tầng để thúc đẩy tăng trưởng là một hướng đi đúng, tuy nhiên theo các chuyên gia, cần thúc tiến độ để các dự án về đích đúng hẹn, phát huy tối đa hiệu quả vốn đầu tư.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công (Trường ĐH Kinh tế, ĐH Quốc gia Hà Nội), cho biết việc tập trung vốn cho phát triển hạ tầng trọng điểm đã được Chính phủ thực hiện trong hai năm gần đây, đặc biệt trong năm 2026.
Theo đó, chúng ta đã dần loại bỏ những dự án "lắt nhắt" như tháo dỡ, lát lại vỉa hè... không mang lại lợi ích dài hạn.
Các dự án đầu tư công hiện nay gắn với việc thực hiện nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, hướng tới việc tạo ra các hạ tầng chiến lược có tác động ngắn hạn và dài hạn đến tăng trưởng kinh tế bền vững.
Chính những dự án hạ tầng chiến lược sẽ tạo điều kiện thuận lợi để chúng ta chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng, ứng dụng khoa học, đổi mới sáng tạo theo hướng tự chủ.
Tuy nhiên ngoài hạ tầng chiến lược cứng, cần thúc đẩy đầu tư hạ tầng mềm, hạ tầng số, hạ tầng dịch vụ công, chú trọng đến hạ tầng thiết yếu như trường học, bệnh viện để người dân có quyền tiếp cận công bằng, thụ hưởng thành quả tăng trưởng - ông Việt cho hay.
Bên cạnh đó, một số chuyên gia nhận định việc đầu tư các dự án hạ tầng trọng điểm không đơn thuần chỉ phát triển kinh tế nhà nước mà còn đóng vai trò thúc đẩy, kết nối với đầu tư tư nhân để thúc đẩy khu vực tư nhân phát triển. Các dự án hạ tầng năng lượng, hạ tầng số, hạ tầng giao thông, cầu cảng do Nhà nước đầu tư phải kết hợp được với nhu cầu, mục đích của nhà đầu tư tư nhân, nhà đầu tư nước ngoài.
Cần sử dụng nguồn lực nhà nước như là yếu tố kích hoạt, vốn mồi thu hút vốn đầu tư tư nhân, vốn FDI vào phát triển hạ tầng. Các dự án hạ tầng trọng điểm sẽ là nền tảng để Nhà nước thu hút nguồn vốn tư nhân đầu tư vào phát triển hạ tầng thay vì chỉ chôn vốn vào bất động sản. Qua đó, từng bước nâng cao hiệu quả đầu tư của nền kinh tế.
Khu vực đang được giải tỏa ở nút giao Bình Thái (TP.HCM) để xây dựng đoạn vành đai 2 tiếp giáp với đường Võ Nguyên Giáp và đường Đỗ Xuân Hợp (ảnh chụp trưa 31-3) - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Tác động ngắn hạn là thấy rõ
TS Phùng Thế Đông, giảng viên Viện đào tạo quốc tế Trường ĐH Tài chính - Ngân hàng Hà Nội, chia sẻ trong ngắn hạn, việc Chính phủ dồn nguồn lực cho các dự án hạ tầng trọng điểm có tác động tích cực và khá trực diện tới tăng trưởng kinh tế, chủ yếu qua bốn kênh: kích cầu đầu tư; lan tỏa sang xây dựng, vật liệu, logistics, dịch vụ; cải thiện kỳ vọng đầu tư tư nhân; và tạo hiệu ứng tăng trưởng mạnh hơn ở các vùng hành lang hạ tầng lớn.
Tuy nhiên, mức độ tác động thực tế không phụ thuộc vào quy mô vốn được giao mà phụ thuộc quyết định vào giải ngân thực chất, mức độ đồng bộ của kết nối, và khả năng kiểm soát vật liệu, mặt bằng, thủ tục. Trong bối cảnh đầu năm 2026 giải ngân mới đạt 5,6% kế hoạch, đây sẽ là biến số quyết định việc đầu tư hạ tầng trở thành "đòn bẩy tăng trưởng" hay chỉ mới là "nguồn lực tiềm năng".
Về mặt cơ chế, chi cho các dự án cao tốc, sân bay, vành đai, logistics hay hạ tầng kết nối sẽ đi thẳng vào cầu đầu tư, qua đó làm tăng chi tiêu của Nhà nước cho xây lắp, máy móc, vật liệu, tư vấn, vận tải, giải phóng mặt bằng và các dịch vụ phụ trợ.
Điều này đặc biệt quan trọng khi tăng trưởng ngắn hạn vẫn cần dựa vào các động lực truyền thống, trong đó đầu tư là động lực có khả năng kích hoạt nhanh hơn so với các cải cách thể chế hay đổi mới sáng tạo vốn có độ trễ dài hơn. Chính phủ cũng xác định rất rõ đầu tư công là công cụ mở đường, vốn mồi, vừa hỗ trợ trước mắt vừa tạo không gian phát triển mới.
Ngoài ra tác động đến hiệu ứng lan tỏa ngành là khá mạnh, nhất là xây dựng, vật liệu, vận tải và dịch vụ liên quan.
Về cấu trúc tăng trưởng, năm 2025 khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 8,95%, đóng góp 43,62% vào tăng trưởng chung; riêng ngành xây dựng tăng 9,62%. Đồng thời ngành vận tải kho bãi tăng 10,99%, phản ánh vai trò ngày càng lớn của logistics và kết nối hạ tầng đối với hoạt động kinh tế.
Điều này cho thấy khi Nhà nước dồn nguồn lực cho các dự án hạ tầng, nhóm ngành hưởng lợi trước tiên trong ngắn hạn sẽ là nhà thầu xây dựng, doanh nghiệp vật liệu, cơ khí, vận tải, kho bãi, tư vấn thiết kế, kiểm định, tài chính - bảo hiểm và lao động thời vụ gắn với công trường.
Thời gian qua, Chính phủ nhiều lần nhấn mạnh đầu tư công có vai trò vốn mồi, dẫn dắt đầu tư tư, kích hoạt đầu tư toàn xã hội và thu hút FDI. Trong ngắn hạn, hiệu ứng này thể hiện ở chỗ doanh nghiệp nhìn thấy tiến độ hạ tầng rõ hơn thì mạnh dạn mở rộng nhà xưởng, kho bãi, logistics, bất động sản công nghiệp, dịch vụ thương mại dọc các hành lang mới.
Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, hiệu ứng này chủ yếu tác động qua kỳ vọng và quyết định chuẩn bị đầu tư, chưa chuyển hóa ngay toàn bộ thành sản lượng.
Còn trong dài hạn, việc Chính phủ dồn nguồn lực cho các dự án hạ tầng trọng điểm sẽ tác động tích cực đến tăng trưởng qua ba kênh chính: nâng năng suất và giảm chi phí logistics; mở rộng không gian phát triển, hút đầu tư tư nhân và FDI; nâng chất lượng liên kết vùng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhưng hiệu quả dài hạn phụ thuộc rất lớn vào mức độ đồng bộ, kết nối và chất lượng quản trị đầu tư.
Theo TS Phùng Thế Đông, về phía cầu sử dụng GDP, năm 2025 tích lũy tài sản tăng 8,68%, còn riêng quý 4-2025 tăng 8,92%.
Điều đó cho thấy thành phần đầu tư đã là một động lực quan trọng của tăng trưởng, và việc đẩy mạnh các dự án hạ tầng trọng điểm trong năm 2026 sẽ tiếp tục củng cố trụ cột này. Trong bối cảnh xuất khẩu và tiêu dùng vẫn có thể chịu tác động từ bất định bên ngoài, việc đẩy mạnh đầu tư công giúp giảm rủi ro hụt nhịp tăng trưởng trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, tác động ngắn hạn không phân bố đều mà sẽ tập trung rõ ở các địa bàn có dự án quy mô lớn, mật độ thi công cao, kết nối vùng mạnh. Hiện nay, cả nước đã hoàn thành và khởi công hơn 4.000km đường bộ cao tốc, trong đó đã hoàn thành 3.345km, và nhiều công trình kết nối Long Thành (Đồng Nai) đang chạy đua tiến độ.
Riêng cụm dự án kết nối sân bay Long Thành, Biên Hòa - Vũng Tàu dự kiến hoàn thành tháng 6-2026; Tân Vạn - Nhơn Trạch dự kiến hoàn thành 19-8-2026; còn Bến Lức - Long Thành dự kiến hoàn thành tháng 9-2026.
Điều này hàm ý trong năm nay, một số vùng như Đông Nam Bộ, đường vành đai TP.HCM, các trục Bắc - Nam và các nút logistics lớn sẽ nhận hiệu ứng cầu, việc làm và doanh thu dịch vụ mạnh hơn mức bình quân cả nước.
Như vậy, có thể thấy giải pháp cốt lõi là để đạt mục tiêu tăng trưởng khi thúc đẩy mạnh sử dụng công cụ đầu tư công là tập trung vốn đúng dự án, tháo nút thắt mặt bằng, vật liệu, huy động thêm theo hình thức đối tác công - tư (PPP) để chia sẻ gánh nặng ngân sách, và bảo đảm đầu tư theo tư duy liên kết vùng, giảm chi phí logistics.
Làm được như vậy thì việc dồn lực cho hạ tầng trọng điểm mới thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng cao hơn cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn.
Bơm hàng triệu tỉ đồng vào nền kinh tế
Để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cuối tháng 12-2025, lần đầu tiên Chính phủ đã tổ chức khởi công, khánh thành và thông xe kỹ thuật đồng loạt 234 công trình trên cả nước với quy mô vốn đầu tư khoảng 3,4 triệu tỉ đồng, trong đó có những dự án hạ tầng quy mô lớn có tác động lan tỏa trong nền kinh tế.
Hàng trăm dự án hạ tầng vừa được khởi công xây dựng cùng lúc được các chuyên gia nhận định sẽ mở ra các hành lang kinh tế mới, tạo cực tăng trưởng mới, tăng kết nối vùng và thúc đẩy tăng trưởng trong dài hạn.
Chẳng hạn đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, khu dịch vụ phức hợp cao cấp tại khu kinh tế Vân Đồn (51.000 tỉ đồng), khu đô thị phức hợp Hạ Long Xanh (287.000 tỉ đồng), trục đại lộ cảnh quan sông Hồng (855.000 tỉ đồng), đường sắt đô thị Văn Cao - Hòa Lạc (73.000 tỉ đồng), khu đô thị thể thao Olympic (925.000 tỉ đồng), đường kết nối sân bay Gia Bình với thủ đô Hà Nội (32.000 tỉ đồng).
Cùng với đó là cao tốc Quy Nhơn - Pleiku (43.000 tỉ đồng), cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc (18.000 tỉ đồng), sân bay quốc tế Long Thành (98.000 tỉ đồng), cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận (39.000 tỉ đồng)...
Ngoài ra, một loại dự án hạ tầng quy mô lớn khác cũng đang được triển khai xây dựng hoặc lên kế hoạch triển khai xây dựng sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong những năm tới như dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam (67 tỉ USD), Nhà máy nhiệt điện LNG Hải Phòng (178.000 tỉ đồng), cao tốc TP.HCM - Mộc Bài (20.000 tỉ đồng)...
Quy mô kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026:
- Mức kế hoạch Thủ tướng giao ban đầu khoảng 995.300 tỉ đồng, cao hơn khoảng 93.000 tỉ đồng so với kế hoạch năm 2025.
- Hiện đã lên khoảng 1.008.610 tỉ đồng, tương đương khoảng 7,85% GDP danh nghĩa năm 2025.
Theo các chuyên gia, đây là một cú hích tài khóa có quy mô rất lớn trong điều kiện Việt Nam đang cần tạo thêm động lực tăng trưởng từ phía cầu nội địa.
Máy móc, công nhân thi công trên công trường dự án Khu đô thị thể thao Olympic! - Ảnh: HỒNG QUANG
"Kiềng 3 chân" của tăng trưởng 2 con số
TS Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn tài chính và tiền tệ quốc gia, nhận định trong bối cảnh quốc tế có nhiều thách thức, năm nay giá trị xuất khẩu có thể giảm 1%, vốn FDI giảm 1%, lạm phát tăng thêm khoảng 0,5%, tăng trưởng GDP giảm khoảng 0,6 - 0,8%.
Tuy vậy, không nhất thiết năm nào cũng phải đạt tăng trưởng trên 10%, mà nên hướng tới mục tiêu tăng trưởng bình quân 10% trong 5 năm (2026 - 2030).
TS Cấn Văn Lực cũng nhấn mạnh tăng trưởng không phải là câu chuyện ngắn hạn. Đây là câu chuyện rất dài hạn. Chính vì vậy chúng ta phải làm đồng thời hai việc: vừa đổi mới mô hình tăng trưởng để đạt tốc độ cao, đó là điều kiện cần; đồng thời phải đảm bảo tính bền vững, đó là điều kiện đủ. Chúng ta không thể đánh đổi tăng trưởng cao để lấy sự bất ổn.
Về mô hình phát triển, ông Lực dẫn lại mô hình tăng trưởng 3I (Investment - Infusion - Innovation: tăng đầu tư - nhập khẩu và hấp thụ công nghệ - đổi mới sáng tạo) mà Ngân hàng Thế giới gợi ý cho các nước đang phát triển.
Tuy nhiên Việt Nam cần phải đi tắt đón đầu, tức là không đi tuần tự mà phải kết hợp đồng thời cả ba yếu tố này. Nếu đi tuần tự thì rất khó đạt được mục tiêu tăng trưởng cao và thu nhập cao vào năm 2045.
Phân tích các động lực tăng trưởng, mô hình truyền thống dựa trên ba yếu tố chính: lao động, vốn và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), theo kinh nghiệm phát triển của nhiều nước thì yếu tố lao động đóng góp khoảng 6 - 10%, vốn đóng góp khoảng 35 - 40%, TFP đóng góp khoảng 40 - 45%.
Tại Việt Nam, từ năm 1991 đến nay, tỉ trọng đóng góp của ba yếu tố này cho tăng trưởng kinh tế có con số là: lao động đóng góp khoảng 1,4 - 15%, vốn đóng góp khoảng 40 - 45%, TFP đóng góp khoảng 45%.
Muốn đạt tăng trưởng hai con số, chúng ta phải phát huy đồng thời cả ba yếu tố này, giống như "kiềng ba chân". Thực tế trong nhiệm kỳ vừa qua 2021 - 2025, chúng ta có một số chỉ tiêu chưa đạt. Đáng chú ý, năng suất lao động chỉ tăng khoảng 5,2 - 5,3%, trong khi yêu cầu mới là 8,5%; kinh tế số mới đóng góp khoảng 14%, trong khi mục tiêu là 20% và đến năm 2030 là 30%.
Để đạt tăng trưởng cao hai con số trong những năm tới, chúng ta cần trọng tâm là thúc đẩy nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp. Để làm được điều này, cần tập trung vào năm yếu tố: thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng cao hiệu quả thị trường và phân bổ nguồn lực; phát triển hạ tầng, giảm chi phí logistics; thúc đẩy cải cách thể chế.
Để đạt tăng trưởng cao và bền vững trong dài hạn, ông Lực đề xuất:
1. Sớm đưa nghị quyết Đại hội XIV vào thực tiễn.
2. Cần kiên định ổn định kinh tế vĩ mô, với các yếu tố trọng tâm gồm lạm phát, tỉ giá, an ninh năng lượng, thị trường tài chính và bất động sản.
3. Ổn định mặt bằng lãi suất, đây là điều kiện rất quan trọng để đạt tăng trưởng cao.
4. Cơ cấu lại nền kinh tế để phân bổ nguồn lực hiệu quả.
5. Nâng cao chất lượng tăng trưởng, đặc biệt thông qua cải thiện năng suất và hệ số ICOR (chỉ số đo lường hiệu quả sử dụng vốn đầu tư).
Ngoài ra, cần bảo đảm các yếu tố "an ninh" như an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh chuỗi cung ứng, an ninh mạng và dữ liệu.
Công trình cầu Tam Tiến (huyện Núi Thành, Quảng Nam cũ) chậm tiến độ nay Đà Nẵng đang quyết liệt tháo gỡ - Ảnh: L.TRUNG
Dự án nhỏ cũng phải sinh hiệu quả
Đà Nẵng vừa có động thái giao các xã, phường thuộc Quảng Nam cũ quản lý hơn 120 dự án đầu tư công. Đây không chỉ là giao đầu mối tiếp nhận và quản lý các dự án đầu tư công sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Động thái giao việc này sẽ tìm ra người chịu trách nhiệm với đồng vốn Nhà nước bỏ ra.
Giao người sử dụng công trình làm chủ đầu tư
Lâu nay có một thực tế không dễ nói ra nhưng ai cũng nhìn thấy. Đó là không ít công trình đầu tư công được quyết định ở nơi xa thực tế, trong khi người trực tiếp sử dụng lại đứng ngoài quá trình đó.
Công trình dựng lên nhưng công năng, tiện ích không sát thực tế. Nhiều công trình "chìa khóa trao tay" thiếu góp ý từ những người trực tiếp sử dụng dẫn đến trùm mền, đắp chiếu...
Các dự án mà Đà Nẵng mới giao về các xã trước đây do UBND các xã, ban quản lý dự án cấp huyện, các phòng chức năng thuộc huyện trước đây làm chủ đầu tư. Dự án có vốn đầu tư không quá lớn nhưng lại gắn bó mật thiết và có tác động lớn đến đời sống của người dân địa phương.
Việc Đà Nẵng giao nhiều dự án đầu tư công về cho cấp xã không chỉ vì nó có thể giúp rút ngắn quy trình, mà vì nó chạm vào một vấn đề cốt lõi: ai sử dụng công trình thì nên là người hiểu và quyết định công trình.
Việc Đà Nẵng giao quyền, giao trách nhiệm chủ đầu tư cụ thể từng dự án cho địa phương tránh được tình trạng một công trình đi qua nhiều cấp quản lý. Địa phương là nơi hiểu rõ nhất những gì người dân, cơ sở đang cần.
Trở thành chủ đầu tư, họ không chỉ là nơi triển khai phải chịu trách nhiệm đến cùng về tiến độ và chất lượng công trình.
Giao quyền để giải quyết tiến độ
Một trong những điểm nghẽn lớn của đầu tư công được Hội nghị Thành ủy Đà Nẵng lần thứ 3 chỉ ra mới đây là tiến độ triển khai. Không phải vì thiếu vốn mà vì những vướng mắc rất cụ thể ở cơ sở như giải phóng mặt bằng, điều chỉnh thiết kế, xử lý vấn đề phát sinh từ thực tế...
Những việc này nếu phải đi qua nhiều tầng nấc quản lý sẽ mất thời gian vì quy trình kéo dài. Khi dự án được giao về cho cấp cơ sở, người ra quyết định ở ngay tại địa bàn. Người tiếp xúc với người dân cũng ở đó, những phát sinh nhỏ có thể được xử lý nhanh hơn khi sát sườn.
Hội nghị Trung ương lần thứ 2 vừa qua đã nhấn mạnh việc kiên trì thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao. Trong bối cảnh hiện nay, vai trò dẫn dắt của vốn đầu tư công không chỉ trực tiếp là con số giải ngân mà còn là những công trình tạo sinh kế, thay đổi cả một bản làng vùng xa xôi.
Trong danh sách dài dằng dặc các dự án trên nhiều lĩnh vực mà Đà Nẵng giao về cấp xã, nhiều nhất vẫn là các dự án cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi, nước sinh hoạt tập trung ở các xã miền núi xa xôi. Đây là những dự án có tác động sâu sắc làm thay da đổi thịt vùng nông thôn, miền núi.
Hy vọng rằng khi địa phương là người đại diện ra quyết định và bám thực tế thì tiến độ dự án được đẩy nhanh, hiệu quả sử dụng nguồn lực từ vốn đầu tư công cũng phát huy kịp thời hơn. Giao quyền về cho xã phường, việc giải ngân không còn là câu chuyện chung chung mà gắn với nhiệm vụ chính trị, gắn với từng công trình cụ thể và từng địa bàn cụ thể.
Phép thử năng lực chính quyền cơ sở
Khi đã được giao cụ thể, áp lực cũng trở nên rõ ràng hơn. Không dễ để giải thích vì sao một công trình ngay trên địa bàn mình phụ trách lại chậm. Nếu ở góc độ này, phân cấp - phân quyền - phân trách nhiệm trở nên thực chất hơn.
Tất nhiên cũng không thể kỳ vọng rằng chỉ cần giao quyền là mọi việc sẽ được giải quyết, nhất là khi cấp cơ sở trở thành chủ đầu tư phải đối mặt với nhiều yêu cầu mới. Không chỉ là tổ chức thi công mà còn là quản lý vốn, kiểm soát chất lượng, pháp lý. Nhưng đây cũng là phép thử mới cho năng lực vận hành của chính quyền cơ sở.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận